Sebastian de Brouwer — zastępca dyrektora generalnego Europejskiej Federacji Bankowej (EBF), członek Rady Europejskiej Rady Płatności (EPC) oraz różnych grup eksperckich na poziomie Unii Europejskiej.
W ekskluzywnym wywiadzie Sebastiana de Brouwera dla UA.News zapytaliśmy, w jaki sposób wojna na Bliskim Wschodzie zwiększa ryzyka dla gospodarki strefy euro? Jak system bankowy UE będzie na nie reagował? Dlaczego konkurencyjność stanowi główne wyzwanie dla europejskich instytucji finansowych? I jakie lekcje odporności wobec wojny pokazał ukraiński system bankowy?
O nowych ryzykach wywołanych kryzysem energetycznym i gospodarczym
Europejski sektor bankowy reaguje na trzy główne sposoby.
Po pierwsze, banki postrzegają odnowiony wstrząs na Bliskim Wschodzie przede wszystkim jako szok makrofinansowy i cenowy związany z nośnikami energii, a nie jako klasyczny kryzys sektora bankowego. Bezpośrednimi kanałami oddziaływania są wyższe ceny ropy i gazu, spadek zaufania, presja na niektóre sektory przedsiębiorstw oraz ponowny wzrost niepewności inflacyjnej. W praktyce oznacza to bardziej szczegółowe monitorowanie wrażliwych kredytobiorców, zaostrzenie kontroli płynności i zabezpieczeń, a także bardziej selektywne podejście do udzielania kredytów w sektorach najbardziej narażonych na zakłócenia transportowe, problemy handlowe oraz wzrost kosztów energii. Szersza reakcja polityczna Europy koncentruje się również na dostępności, konkurencyjności i bezpieczeństwie dostaw, przy czym Komisja podkreśla, że konflikt znacząco zwiększył rachunki UE za import paliw kopalnych oraz presję na ceny energii.
Po drugie, banki starają się pozostać częścią rozwiązania dla realnej gospodarki. Oczekuje się od nich dalszego finansowania gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, jednak w środowisku znacznie bardziej wrażliwym na ryzyko. Dlatego problemem dla banków nie są wyłącznie „wyższe ceny”, lecz także łączne obciążenie wynikające z fragmentacji geopolitycznej, słabszego wzrostu gospodarczego oraz nadal wysokich wymogów dotyczących zgodności i sprawozdawczości. Obecne działania Komisji Europejskiej dotyczące konkurencyjności sektora bankowego UE odzwierciedlają ten szerszy kontekst: chodzi o to, w jaki sposób banki mogą nadal skutecznie finansować Europę, pozostając jednocześnie konkurencyjnymi na rynku globalnym.
Jeśli chodzi o EBC, jego reakcja była jednoznaczna. W marcu 2026 roku Europejski Bank Centralny bezpośrednio uwzględnił wojnę na Bliskim Wschodzie w swoich prognozach makroekonomicznych: wyższe ceny energii, wyższą inflację i niższy wzrost gospodarczy. Bazowy scenariusz EBC zakłada obecnie inflację ogólną na poziomie 2,6% w 2026 roku oraz wzrost gospodarczy strefy euro na poziomie 0,9% w 2026 roku, przy czym konflikt na Bliskim Wschodzie wskazywany jest jako kluczowa przyczyna rewizji prognoz inflacyjnych w górę i prognoz wzrostu w dół. EBC nie traktuje więc tej sytuacji jako przejściowego problemu, lecz jako realne ryzyko makroekonomiczne z konsekwencjami dla stabilności cen i odporności gospodarki.
Z perspektywy nadzorczej EBC coraz częściej postrzega również ryzyko geopolityczne jako strukturalny czynnik ryzyka bankowego, a nie wyjątkowe wydarzenie. Jest to istotne, ponieważ skłania organy nadzorcze do bardziej systematycznej oceny wpływów geopolitycznych specyficznych dla poszczególnych instytucji, podatności cybernetycznych oraz skutków wtórnych.
Ogólnie rzecz biorąc, uważam, że EBC nie podaje w wątpliwość stabilności europejskiego sektora bankowego, który nadal uznawany jest za bardzo odporny.
Wyzwania i możliwości stojące przed EBC oraz sektorem finansowym UE
Głównym wyzwaniem jest bez wątpienia konkurencyjność. Europejskie banki pozostają odporne, jednak funkcjonują w warunkach, które często są bardziej rozdrobnione, skomplikowane i obciążające niż w przypadku niektórych dużych międzynarodowych konkurentów. Dlatego dyskusja nie dotyczy już wyłącznie bezpieczeństwa i stabilności jako takich, lecz koncentruje się na tym, czy ramy regulacyjne i nadzorcze pozwalają bankom finansować europejskie priorytety w wystarczającej skali i z odpowiednią szybkością. Sama Komisja Europejska niedawno rozpoczęła ukierunkowane konsultacje właśnie w sprawie konkurencyjności sektora bankowego UE, obejmujące uproszczenie regulacji, efektywność systemu oraz sposoby pogłębienia jednolitego rynku i unii bankowej.
Drugim istotnym wyzwaniem jest konieczność stworzenia rzeczywiście równych warunków działania zarówno w obrębie UE, jak i na poziomie globalnym. W granicach Unii fragmentacja nadal ma znaczenie: różnice w praktykach nadzorczych, poziomach sprawozdawczości i strukturach rynkowych wciąż ograniczają efekty skali. Na poziomie globalnym europejskie banki porównują się nie tylko między sobą, lecz także z konkurentami ze Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, którzy mogą działać w odmiennym otoczeniu regulacyjnym i rynkowym. Sam EBC poparł zasady upraszczania regulacji, które zachowują odporność sektora, a jednocześnie poprawiają harmonizację, efektywność i integrację finansową.
Trzecim wyzwaniem jest kwestia stworzenia Unii Oszczędności i Inwestycji. Europa potrzebuje znacznie większego kapitału prywatnego do finansowania strategicznych priorytetów, a Komisja Europejska bezpośrednio wiąże Unię Oszczędności i Inwestycji z potrzebą pozyskania setek miliardów dodatkowych inwestycji rocznie. Dla banków jest to jednocześnie wyzwanie i szansa: wyzwanie, ponieważ europejski ekosystem finansowy pozostaje niekompletny; szansa, ponieważ banki mogą odgrywać centralną rolę w kierowaniu oszczędności do produktywnych inwestycji, zwłaszcza gdy rynki kapitałowe, sekurytyzacja, możliwości doradcze i ramy inwestycji detalicznych będą lepiej ze sobą współpracować.
Kolejnym obszarem są cyfryzacja i innowacje. Obejmuje to sztuczną inteligencję, tokenizację, stablecoiny, szybsze płatności oraz cyfrowe euro. Możliwości są tutaj bardzo znaczące: niższe koszty, lepsze doświadczenia klientów, programowalne finanse, bardziej efektywne zabezpieczenia i rozliczenia, a także silniejsza europejska autonomia strategiczna w obszarze płatności. Jednak innowacje rodzą również pytania dotyczące zarządzania, cyberbezpieczeństwa, interoperacyjności i stabilności finansowej. EBC przeniósł projekt cyfrowego euro na kolejny etap, jednocześnie wyznaczając szerszą strategię w obszarze płatności oraz wykazując rosnące zainteresowanie tokenizowanymi rynkami finansowymi i rozliczeniami w pieniądzu banku centralnego. Tymczasem Komisja Europejska bezpośrednio postrzega cyfryzację, tokenizację oraz rozwój stablecoinów jako istotne czynniki w swoich działaniach na rzecz zwiększenia konkurencyjności sektora bankowego.
Wreszcie cyberbezpieczeństwo i odporność operacyjna są dziś priorytetowymi kwestiami strategicznymi. Ryzyka geopolityczne, zagrożenia związane z outsourcingiem, koncentracja dostawców ICT (Information and Communication Technologies) oraz coraz bardziej zaawansowane ataki sprawiają, że cyberodporność stała się integralnym elementem odporności ostrożnościowej. Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz Europejski Bank Centralny (EBC) uznają ryzyka cybernetyczne i ryzyka związane z ICT za podwyższone i coraz bardziej strukturalne.
O konieczności uproszczenia regulacji sektora bankowego UE
Moim zdaniem właściwe pytanie brzmi, czy Europa jest w stanie uprościć, zoptymalizować i być może zrewidować część istniejących ram regulacyjnych, zachowując jednocześnie — rzecz jasna — stabilność i odporność systemu.
Nie dążymy więc tyle do deregulacji, ile do uproszczenia, racjonalizacji i zmiany priorytetów, tak aby banki, pozostając bezpieczne, mogły właściwie realizować swoją rolę w finansowaniu gospodarki. Właśnie dlatego kwestia konkurencyjności sektora bankowego ma kluczowe znaczenie. Nie tylko dla nas, ale również na poziomie Komisji Europejskiej.
W konsultacjach dotyczących konkurencyjności sektora bankowego do 2026 roku, prowadzonych przez Komisję, wprost stawia się pytanie o to, jak zwiększyć efektywność ram regulacyjnych i pogłębić jednolity rynek; z kolei EBC poparł uproszczenie oparte na zachowaniu odporności ostrożnościowej, wzmocnieniu harmonizacji oraz unikaniu nadmiernej złożoności.
W lipcu 2026 roku Komisja przedstawi raport dotyczący konkurencyjności europejskiego sektora bankowego. Będzie on po pierwsze oceną diagnostyczną, a po drugie planem działań, po którym — jak mamy nadzieję — w kolejnych miesiącach zostanie wdrożony szereg inicjatyw legislacyjnych.
Ma to znaczenie, ponieważ łączny ciężar regulacji, wymogów nadzorczych i obowiązków sprawozdawczych może ograniczać zdolność banków do wspierania inwestycji, innowacji i wzrostu gospodarczego. Innymi słowy, złożoność nie jest neutralna — niesie ze sobą konkretne konsekwencje gospodarcze. Jeśli Europa chce, aby banki pomagały finansować obronność, dekarbonizację, transformację cyfrową i modernizację przemysłu, wówczas kluczowe znaczenie mają możliwości bilansowe i efektywność operacyjna.
Jednocześnie oczywiście nie opowiadamy się za powrotem do modelu sprzed kryzysu. Nasze stanowisko jest bliższe następującemu podejściu: zachować osiągnięcia w zakresie odporności systemu, ale wyeliminować dublowanie przepisów, niespójności, zbędne nadmierne wymogi oraz mało wartościowe poziomy sprawozdawczości.
O modelu wsparcia finansowego dla Ukrainy i roli prywatnych banków
Obecny model jest trwały w krótkiej i średniej perspektywie, jednak nie może funkcjonować bez końca, jeśli nadal będzie opierał się głównie na sektorze publicznym. UE przeznacza prawie 195 miliardów euro na kompleksowe wsparcie Ukrainy, obejmujące komponenty gospodarcze, humanitarne i wojskowe, a także wykorzystuje dochody z zamrożonych rosyjskich aktywów suwerennych do wzmocnienia części struktury finansowania. Świadczy to o imponującej solidarności, ale jednocześnie pokazuje, jak ogromne i długotrwałe są potrzeby finansowe.
W dłuższej perspektywie trwałość systemu będzie zależała od przejścia od pomocy nadzwyczajnej do modelu angażującego większy kapitał prywatny. Środki publiczne są niezastąpione w zakresie wsparcia budżetowego, gwarancji, odbudowy dóbr publicznych i ograniczania ryzyka. Jednak odbudowa, rekonstrukcja oraz potencjalne przystąpienie do UE będą również wymagały finansowania projektowego, finansowania handlu, infrastruktury płatniczej, kredytowania MŚP, finansowania hipotecznego, pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz wsparcia doradczego. Właśnie tutaj powinny włączyć się europejskie banki prywatne. Nie mają one zastępować rządów; ich rolą jest uzupełnianie działań państw poprzez mobilizowanie kapitału, strukturyzowanie projektów nadających się do finansowania oraz odbudowę pośrednictwa finansowego tam, gdzie ryzyko można uczynić możliwym do kontrolowania.
Rola prywatnych banków powinna więc rozszerzyć się w trzech kierunkach:
Po pierwsze, wspieranie przywracania normalnego obrotu gospodarczego poprzez płatności, depozyty, finansowanie handlu i kapitał obrotowy;
Po drugie, wykorzystywanie gwarancji publicznych oraz instrumentów międzynarodowych instytucji finansowych do przyciągania prywatnych inwestycji;
Po trzecie, wspieranie zbliżania Ukrainy do standardów UE w obszarach zarządzania, zgodności regulacyjnej, zarządzania ryzykiem i praktyk rynkowych.
EBC zauważył również postępy Ukrainy we wdrażaniu modelu nadzoru opartego na ocenie ryzyka i inspirowanego Jednolitym Mechanizmem Nadzorczym (SSM), co jest obiecującym sygnałem dla przyszłej integracji.
Jak system bankowy UE dostosowuje się do rosnących cyberzagrożeń
Europejskie banki budują swoją strategię na założeniu, że cyberryzyko jest obecnie trwałym ryzykiem geopolitycznym, a nie jedynie problemem IT. Odpowiedź na to wyzwanie ma kilka poziomów: wzmocnienie zarządzania, bardziej rygorystyczne wymogi dotyczące raportowania incydentów, zwiększenie liczby testów, lepsze zarządzanie ryzykiem związanym z podmiotami trzecimi oraz znacznie większy nacisk na zapewnienie ciągłości działania i procesów odzyskiwania sprawności. Na poziomie UE kierunek ten wzmacnia rozporządzenie DORA oraz działania nadzorcze EBC i EBA, które obecnie uznają cyberryzyka i ryzyka związane z ICT za istotnie podwyższone.
Lekcja płynąca z wojny jest taka, że odporność operacyjna ma równie duże znaczenie jak odporność kapitałowa. Dlatego europejskie banki inwestują więcej środków w segmentację systemów, rozwiązania zapasowe, komunikację kryzysową, mapowanie dostawców oraz testowanie scenariuszy kryzysowych. EBC włączył również wstrząsy geopolityczne do swojej koncepcji nadzorczej w szerszym ujęciu.
Jeśli chodzi o współpracę z Ukrainą, ma ona realne podstawy, nawet jeśli nie zawsze określa się ją mianem „cyberwspółpracy między bankami”. Międzynarodowe partnerstwa techniczne Narodowego Banku Ukrainy obejmują bezpośrednio cyberbezpieczeństwo, systemy płatnicze, stabilność finansową i nadzór, a sama strategia Ukrainy dla sektora finansowego przewiduje pogłębianie współpracy z EBC i organami nadzorczymi UE, w tym dostosowanie do europejskich standardów cyfrowej odporności operacyjnej. Unia Europejska i Ukraina kontynuują również instytucjonalny dialog dotyczący cyberbezpieczeństwa w szerszym kontekście.
Współpraca więc istnieje, lecz odbywa się głównie poprzez kanały regulacyjne, nadzorcze, pomocy technicznej i kształtowania polityki, a nie za pośrednictwem jednej powszechnie znanej platformy cyberbezpieczeństwa dla sektora bankowego.
O niedoskonałościach w przeciwdziałaniu obchodzeniu sankcji
Uważam, że największe luki zazwyczaj nie tkwią w samych podstawowych sankcjach, lecz w sposobie ich egzekwowania, jakości danych oraz metodach ich obchodzenia.
Pierwsze ryzyko wiąże się z wykorzystaniem złożonych łańcuchów pośredników: spółek fasadowych, nieprzejrzystych struktur własnościowych, przekierowywania transakcji przez państwa trzecie oraz schematów handlowych utrudniających analizę końcowego wykorzystania lub identyfikację rzeczywistych beneficjentów. UE wielokrotnie zaostrzała środki przeciwdziałające obchodzeniu sankcji, a w październiku 2025 roku wprowadziła nawet zakaz transakcji dla wybranych banków i traderów z państw trzecich zaangażowanych w omijanie restrykcji. Pokazuje to, że problem nie ma charakteru wyłącznie teoretycznego.
Druga luka dotyczy nierównomiernego dostępu do informacji oraz przestarzałego rozumienia ryzyk. EBA stwierdziła już, że w niektórych państwach członkowskich oceny ryzyka w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT) opierały się na starych krajowych ocenach ryzyka i dlatego nie uwzględniały w odpowiedni sposób nowych zagrożeń związanych z wojną Rosji, kryptoaktywami oraz innymi nowymi kanałami. Ma to znaczenie, ponieważ niewystarczające zrozumienie ryzyka na poziomie nadzorczym lub instytucjonalnym prowadzi w praktyce do słabej kontroli.
Trzecie ryzyko dotyczy kryptoaktywów, innowacji płatniczych oraz metod obchodzenia sankcji opartych na sztucznej inteligencji. Nie zastępują one tradycyjnych metod unikania restrykcji, lecz mogą przyspieszać procesy warstwowania transakcji, zaciemniania ich struktury oraz transgranicznych transferów. Niedawne analizy ryzyka prowadzone przez EBA wskazują również na wzrost ryzyka oszustw i ryzyk operacyjnych, szczególnie tych wzmacnianych przez sztuczną inteligencję.
Główne słabe punkty to zatem: fragmentaryczne egzekwowanie sankcji, brak przejrzystości w zakresie rzeczywistych właścicieli, obchodzenie restrykcji za pomocą operacji handlowych, wykorzystywanie pośredników z państw trzecich oraz luki w wymianie danych. Odpowiedzią banków na te zagrożenia są bardziej szczegółowe procedury due diligence, udoskonalone mechanizmy selekcji klientów, wyraźniejsza segmentacja ryzyka klientów, zaostrzenie kontroli finansowania handlu oraz ściślejsza wymiana informacji między sektorem publicznym i prywatnym. Właśnie na te kwestie wskazują rekomendacje Komisji dotyczące przeciwdziałania obchodzeniu sankcji.
Lekcje ukraińskiego systemu bankowego w warunkach wojny
Przede wszystkim chciałbym podkreślić, że jesteśmy pod ogromnym wrażeniem odporności zarówno samych Ukraińców, jak i sektora bankowego. Wojna i obecna sytuacja pokazały, że odporność najpierw ujawnia się na poziomie operacyjnym, a dopiero później w danych statystycznych. Oczywiście kapitał i płynność są ważne. Jednak w dłuższej perspektywie równie istotne jest to, czy płatności nadal są realizowane, czy oddziały i kanały cyfrowe funkcjonują, czy dane pozostają bezpieczne oraz czy utrzymuje się zaufanie — a wszystko wskazuje na to, że właśnie tak dzieje się w Ukrainie.
Doświadczenie Ukrainy pokazało, jak ważne są planowanie ciągłości działania, szybkie podejmowanie decyzji oraz infrastruktura zdolna do adaptacji.
Drugą lekcją jest znaczenie silnego i wiarygodnego banku centralnego pełniącego funkcję nadzorczą. Narodowy Bank Ukrainy połączył zarządzanie kryzysowe w warunkach wojennych z dalszą modernizacją, obejmującą nadzór oparty na ryzyku oraz bliższą integrację ze standardami europejskimi. To ważna lekcja również dla Europy: odporność jest najsilniejsza wtedy, gdy nadzór, systemy płatnicze, cyberochrona i komunikacja kryzysowa wzajemnie się wzmacniają.
Trzecia lekcja polega na tym, że zdolności cyfrowe i systemy rezerwowe są strategicznymi aktywami. System znajdujący się pod fizycznym zagrożeniem potrzebuje zdalnego dostępu, niezawodnych kanałów płatniczych, wysokiej dyscypliny w zakresie cyberbezpieczeństwa oraz zdolności do szybkiego przekierowywania operacji. Ma to ogromne znaczenie również dla europejskich dyskusji dotyczących DORA, cyfrowego euro, autonomii płatniczej i cyberodporności.
I wreszcie Ukraina pokazuje, że odporność i konkurencyjność nie są całkowitymi przeciwieństwami. System, który potrafi funkcjonować pod ekstremalną presją, jest również systemem zdolnym budować zaufanie, przyciągać kapitał i wspierać odbudowę. W tym sensie ukraiński sektor bankowy udowodnił, że odporność nie polega wyłącznie na przetrwaniu wstrząsów, lecz także na zachowaniu fundamentów przyszłego wzrostu.
Czytaj nas na Telegram i Sends
