7 lipca w stolicy Turcji rozpocznie się jeden z najważniejszych szczytów NATO w ostatnich latach. W obliczu pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie sojusznicy omówią zwiększenie wydatków na obronność, zintensyfikowanie produkcji uzbrojenia, dalsze wsparcie dla Kijowa oraz przyszły model bezpieczeństwa europejskiego.
Dla Ukrainy to spotkanie może określić nie tylko wielkość pomocy wojskowej na najbliższy rok, ale także przyszły format współpracy z Sojuszem.
UA.News analizowało, jakich decyzji Kijów oczekuje od szczytu NATO w Ankarze, czy warto liczyć na nowe sygnały polityczne dotyczące członkostwa oraz dlaczego coraz więcej ekspertów mówi o tym, że Ukraina już dziś zmienia sam Sojusz.
Ukraina to już nie tylko partner
Jeszcze kilka lat temu każde spotkanie Ukrainy z liderami NATO sprowadzało się do tradycyjnych kwestii: dostaw uzbrojenia, wsparcia finansowego, sankcji wobec Rosji oraz perspektyw przyszłego członkostwa.
Dziś sytuacja kardynalnie się zmieniła.
Szczyt w Ankarze stanie się faktycznie pierwszym, na którym Ukraina nie jest zintegrowana w osobnym bloku agendy, lecz od razu we wszystkich kluczowych obszarach pracy Sojuszu. Mowa o wsparciu dla Kijowa, zwiększeniu budżetów obronnych sojuszników oraz rozwoju przemysłu obronnego NATO.
Przedstawiciel Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy Andrij Prawednyk jest przekonany, że dziś głównym zadaniem Ukrainy jest nie tylko pozyskanie nowej pomocy.
„Mamy nadzieję, że udział Ukrainy w tym szczycie udowodni nie tylko to, że Ukraina potrzebuje pomocy ze strony państw członkowskich NATO, ale także to, że Ukraina jest istotnym kontrybutorem do systemu bezpieczeństwa europejskiego” — zauważył dyplomata.
Faktycznie oznacza to zmianę samej filozofii relacji między Kijowem a Sojuszem.
Ukraina jest coraz mniej postrzegana jako kraj, który jedynie zwraca się o wsparcie. Zamiast tego staje się państwem, które już teraz wnosi wkład w bezpieczeństwo całego kontynentu europejskiego.
Prawednyk uważa, że to właśnie aktywna praca Rady Ukraina-NATO w ostatnich miesiącach demonstruje tę transformację.
„Uważamy, że świadczy to o tym, iż NATO widzi w nas nie tylko kraj otrzymujący pomoc, ale kraj-partnera. Partnera w tym sensie, że my również wnosimy nasz udział w tworzenie nowej architektury bezpieczeństwa europejskiego” — podkreślił.
Dlaczego szczyt w Ankarze różni się od wszystkich poprzednich
Jedna z głównych osobliwości obecnego szczytu polega na tym, że kwestii Ukrainy nie da się już oddzielić od przyszłości samego NATO.
Rosja została oficjalnie uznana przez Sojusz za największe długoterminowe zagrożenie dla bezpieczeństwa euroatlantyckiego. Jednocześnie to właśnie Ukraina od ponad czterech lat faktycznie powstrzymuje rosyjską armię, nie pozwalając na rozprzestrzenienie się wojny dalej na zachód.
Właśnie dlatego kwestia pomocy dla Kijowa stopniowo przechodzi z kategorii solidarności politycznej do kategorii strategicznej konieczności.
Jak wyjaśnił Andrij Prawednyk, decyzja sojuszników o zwiększeniu wydatków na obronność do 5% PKB jest również bezpośrednio związana z Ukrainą.
„Pomoc dla Ukrainy, a także inwestycje w rozwój ukraińskiego przemysłu obronnego będą wliczane jako część tych 5%. Oznacza to, że Ukraina jest pośrednio częścią wszystkich trzech kluczowych priorytetów szczytu” — zauważył przedstawiciel MSZ.
Faktycznie wsparcie dla Ukrainy przestaje już być osobnym programem pomocy. Zostaje ono zintegrowane z długoterminowym planowaniem obronnym samego Sojuszu.
To zasadniczo inny poziom współpracy.
Od państwa proszącego o pomoc — do państwa, które samo gwarantuje bezpieczeństwo
O ile wcześniej Kijów nazywano partnerem potrzebującym wsparcia, o tyle teraz w wystąpieniach dyplomatów i ekspertów coraz częściej pojawia się słowo „kontrybutor” — czyli państwo, które już wnosi własny wkład w bezpieczeństwo zbiorowe.
Zdaniem Andrija Prawednyka jest to najdokładniejsza definicja obecnej roli Ukrainy.
„Bez wątpienia naszym strategicznym celem pozostaje członkostwo w NATO. Jednak już teraz Ukraina jest postrzegana nie tylko jako kraj potrzebujący pomocy, ale jako państwo wnoszące realny, praktyczny wkład w obronę kontynentu europejskiego przed rosyjską agresją” — podkreślił.
To właśnie ta zmiana postrzegania, zdaniem wielu ekspertów, może stać się głównym politycznym rezultatem szczytu w Ankarze.
Wszak pytanie nie brzmi już „co NATO może zrobić dla Ukrainy?”.
Coraz częściej sojusznicy stawiają inne pytanie — „jak wykorzystać ukraińskie doświadczenie do wzmocnienia bezpieczeństwa całego Sojuszu?”
I to właśnie ta transformacja może okazać się znacznie ważniejsza niż jakiekolwiek dyplomatyczne sformułowania w deklaracji końcowej szczytu.
Co Ukraina chce przywieźć z Ankary
Ukraińska delegacja jedzie do Ankary nie po symboliczne oświadczenia czy dyplomatyczne sformułowania. Po kolejnych zmasowanych rosyjskich atakach Kijów oczekuje w pełni konkretnych decyzji, które mogą bezpośrednio wpłynąć na sytuację na froncie oraz bezpieczeństwo ukraińskich miast już w najbliższych miesiącach.
To właśnie praktyczny rezultat, a notyfikacje polityczne, staje się dziś głównym kryterium oceny każdego międzynarodowego szczytu.
Patriot, rakiety i OPL — kwestia numer jeden
W przededniu szczytu niemal wszyscy ukraińscy eksperci byli jednomyślni: głównym priorytetem dla Kijowa pozostają systemy obrony przeciwlotniczej.
Jest to w pełni logiczne. Zmasowane, połączone ataki Rosji z ostatnich miesięcy pokazały, że nawet jedna noc może kosztować dziesiątki ludzkich istnień i przynieść masowe zniszczenia infrastruktury cywilnej.
Właśnie dlatego ukraińska dyplomacja nadal koncentruje znaczną część swoich wysiłków wokół pozyskania nowych systemów Patriot, dodatkowych rakiet przechwytujących oraz innych środków obrony przeciwrakietowej.
Szefowa pionu analitycznego Centrum Strategii Obronnych Łesia Ohryzko podkreśla, że to właśnie kwestia obrony przeciwlotniczej będzie jedną z centralnych dla ukraińskiej delegacji.
„Oczywiście, szczególnie po dzisiejszej koszmarnej, tragicznej nocy, numerem jeden jest antybalistyka. To właśnie nowe Patriot i pakiety pomocy będą teraz głównym żądaniem Ukrainy wobec partnerów” — zauważyła ekspertka.
Według jej słów strona ukraińska liczy również na to, że sojusznicy zgodzą się na szybsze przekazywanie uzbrojenia ze swoich magazynów, a dopiero potem będą kompensować te zapasy nowymi kontraktami dla własnych armii.
Faktycznie mowa o znacznie szybszym mechanizmie wsparcia Ukrainy, który pozwoli nie czekać latami na wyprodukowanie nowego sprzętu.
Nie tylko broń. NATO coraz mocniej inwestuje w ukraiński sektor obronny
Kolejna zasadnicza różnica między tym szczytem a poprzednimi polega na tym, że coraz więcej uwagi poświęca się nie przekazywaniu gotowej broni, lecz rozwojowi jej produkcji bezpośrednio w Ukrainie.
O ile w 2022 roku większość dyskusji dotyczyła dostaw czołgów, artylerii czy amunicji, o tyle teraz sojusznicy coraz częściej rozmawiają o wspólnej produkcji uzbrojenia, tworzeniu nowych przedsiębiorstw oraz przyciąganiu inwestycji prywatnych.
Jak wyjaśnił Andrij Prawednyk z Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, jednym z ważnych elementów szczytu stanie się Forum Przemysłu Obronnego, na którym ukraińskie firmy będą miały możliwość zaprezentowania swoich rozwiązań potencjalnym inwestorom.
„Mamy nadzieję, że ukraińskie firmy będą mogły pokazać wyniki swojej pracy i znaleźć partnerów do produkcji najnowszej ukraińskiej broni zarówno w Ukrainie, jak i poza jej granicami” — zauważył dyplomata.
Jeszcze kilka lat temu taki scenariusz wydawał się mało prawdopodobny.
Dziś natomiast ukraińscy producenci bezzałogowców, systemów walki radioelektronicznej, dronów morskich oraz innego nowoczesnego uzbrojenia coraz częściej stają się pełnoprawnymi uczestnikami międzynarodowych projektów obronnych.
Dla NATO to również pragmatyczna decyzja.
Wojna pokazała, że to właśnie ukraiński kompleks obronno-przemysłowy jest w stanie szybko skalować produkcję i tworzyć technologie, które praktycznie natychmiast przechodzą weryfikację bojową.
Ukraina już uczy NATO
Jedną z najciekawszych tendencji ostatnich lat stał się fakt, że proces integracji przestał być jednostronny.
Wcześniej mówiono głównie o tym, jak Ukraina przejmuje standardy NATO.
Teraz coraz częściej pojawia się inne sformułowanie — NATO uczy się od Ukrainy.
Łesia Ohryzko jest przekonana, że nie jest to już komplement dyplomatyczny, lecz rzeczywistość uznawana w kwaterze głównej Sojuszu.
„Ukraina jest dziś jedynym krajem, który faktycznie rozwiązuje kluczowy problem dla NATO. To właśnie Rosja została uznana przez Sojusz za główne zagrożenie dla bezpieczeństwa euroatlantyckiego i to właśnie Ukraina to zagrożenie powstrzymuje” — podkreśliła.
Według słów ekspertki ukraińscy wojskowi brali już udział w ćwiczeniach NATO w Estonii i Szwecji, gdzie dzielili się doświadczeniem w zakresie stosowania bezzałogowców, systemów autonomicznych oraz nowoczesnych metod prowadzenia działań bojowych.
To w rzeczywistości oznacza odwrócenie ról.
O ile wcześniej kraje Sojuszu szkoliły ukraińskich wojskowych, o tyle teraz coraz więcej instruktorów wojskowych NATO bada ukraińskie doświadczenia bojowe.
Dotyczy to w szczególności wykorzystania dronów FPV, integracji technologii cyfrowych na polu bitwy oraz niezwykle szybkiego cyklu „wykrycie celu — porażenie”.
Ohryzko zwróciła również uwagę, że Sojusz dopiero zaczyna uświadamiać sobie skalę ukraińskich osiągnięć.
„Na razie partnerzy są na etapie lessons identified — dostrzegli te lekcje. Następny etap to lessons learned, kiedy to doświadczenie zostanie w pełni zintegrowane z doktrynami wojskowymi NATO” — wyjaśniła.
Długoterminowe wsparcie ważniejsze niż jednorazowe pakiety
Dyrektor Centrum „Nowa Europa” Serhij Sołodky zwraca uwagę na jeszcze jeden ważny szczegół, który może stać się jednym z głównych rezultatów szczytu.
Jego zdaniem Ukraina potrzebuje nie tylko nowych pakietów pomocy, ale także długoterminowych zobowiązań finansowych ze strony sojuszników.
„Dla Ukrainy ważne jest nie tylko otrzymywanie masowej pomocy dzisiaj. Ważne jest, aby wróg rozumiał: to wsparcie jest zagwarantowane nie na kilka miesięcy, ale co najmniej na rok lub dwa lata w przód” — podkreślił ekspert.
W jego przekonaniu to właśnie przewidywalność wsparcia może stać się jednym z kluczowych czynników odstraszania Kremla.
Rosja nadal liczy na to, że zachodnia pomoc będzie stopniowo ograniczana, a jedność polityczna sojuszników osłabnie.
Właśnie dlatego wszelkie decyzje demonstrujące długoterminowe zaangażowanie NATO we wspieranie Ukrainy mają znaczenie nie tylko wojskowe, ale i strategiczne.
Członkostwo w NATO: czy warto oczekiwać przełomu właśnie teraz
Pomimo że kwestia przyszłego członkostwa Ukrainy w NATO tradycyjnie znajduje się w centrum uwagi społecznej, większość ekspertów wzywa do patrzenia na szczyt w Ankarze bez wygórowanych oczekiwań.
Mało prawdopodobne jest, aby tym razem zapadła decyzja polityczna, która kardynalnie zmieni status Ukrainy w relacjach z Sojuszem. Jednocześnie wcale nie oznacza to, że szczyt nie będzie miał historycznego znaczenia.
Dziś proces integracji w coraz mniejszym stopniu mierzy się wyłącznie oficjalnymi decyzjami czy deklaracjami. Ukraina już teraz faktycznie integruje się z systemem bezpieczeństwa NATO poprzez standardy dowodzenia wojskami, wspólną produkcję uzbrojenia, operacyjną interoperacyjność armii oraz stałą koordynację między strukturami wojskowymi.
Właśnie dlatego coraz częściej eksperci mówią nie o symbolicznym „zbliżeniu” do Sojuszu, lecz o praktycznym wejściu Ukrainy do euroatlantyckiej przestrzeni bezpieczeństwa.
Jednym z potwierdzeń tego stał się niedawny raport dotyczący interoperacyjności Ukrainy z NATO, który po raz pierwszy oceniał ukraiński sektor bezpieczeństwa według metodologii stosowanej wobec państw członkowskich Sojuszu. Dla wielu dyplomatów to właśnie stało się jednym z najbardziej wymownych sygnałów mijającego roku.
Zadania domowego Ukrainy nikt nie odwołał
Jednocześnie nawet najaktywniejsi zwolennicy wstąpienia Ukrainy do NATO przyznają: istnieje wiele rzeczy, które Kijów musi wykonać samodzielnie.
Deputowany ludowy Ukrainy i jeden z autorów reform legislacyjnych w sferze integracji euroatlantyckiej Andrij Lewus podkreśla, że sytuacja polityczna na świecie wprawdzie wpływa na perspektywy członkostwa Ukrainy, jednak znaczna część pracy zależy wyłącznie od państwa ukraińskiego.
„Są czynniki, na które nie mamy wpływu — sytuacja międzynarodowa czy zmiana sił politycznych w krajach partnerskich. Ale jest też to, co zależy całkowicie od nas. Właśnie to jest naszym zadaniem domowym” — podsumował.
Według słów Lewusa jednym z głównych kierunków pozostaje dalsza reforma sektora bezpieczeństwa.
Mowa tu nie tylko o modernizacji Sił Zbrojnych, która trwa już od wielu lat. Nemniej ważne pozostają cywilna kontrola demokratyczna nad sektorem bezpieczeństwa, aktualizacja przepisów dotyczących tajemnicy państwowej, dokończenie reformy Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz adaptacja całej architektury bezpieczeństwa do standardów Sojuszu.
„Potrzebujemy wspólnej mapy drogowej. Bez sporów politycznych. Bez podziału na władzę czy opozycję. To kwestia bezpieczeństwa państwa” — podkreślił ekspert.
Właśnie dlatego obecny szczyt należy rozpatrywać nie jako punkt końcowy, lecz jako kolejny etap długiego procesu, który w znacznej mierze zależy od samej Ukrainy.
Kreml już szykuje się do wykorzystania wyników szczytu we własnej propagandzie
Każdy duży szczyt międzynarodowy to nie tylko dyplomacja, ale i starcie informacyjne.
Doradczyni Centrum Komunikacji Strategicznych i Bezpieczeństwa Informacyjnego Marija Kowacz ostrzega, że niezależnie od rezultatów spotkania, rosyjska propaganda będzie próbowała przedstawić je jako dowód na rzekomy rozłam wewnątrz NATO.
„Już teraz możemy prognozować główne ataki informacyjne. Kreml będzie promował narracje o 'słabym NATO', 'rozbiciu sojuszników', 'Ukrainie jako narzędziu Zachodu' oraz o tym, że Sojusz rzekomo dąży do przedłużenia wojny” — zauważyła ekspertka.
Właśnie dlatego, według jej słów, niezwykle ważne jest, aby wyniki szczytu były maksymalnie konkretne.
Im więcej praktycznych decyzji podejmą sojusznicy, tym mniej przestrzeni pozostanie dla rosyjskich manipulacji informacyjnych.
„Szczyt musi okazać się sukcesem zarówno dla Ukrainy, jak i dla członków Sojuszu. Wtedy rosyjskim propagandzistom będzie znacznie trudniej manipulować jego wynikami” — podkreśliła Kowacz.
Szczyt NATO w Ankarze raczej nie przejdzie do historii jako moment, w którym Ukraina oficjalnie otrzymała zaproszenie do Sojuszu. Jednak jego znaczenie jest znacznie szersze niż jakiekolwiek dyplomatyczne sformułowania.
Faktycznie to właśnie teraz kształtuje się nowy model relacji między Ukrainą a NATO. O ile jeszcze kilka lat temu Kijów występował głównie jako państwo potrzebujące pomocy, o tyle dziś sojusznicy coraz częściej mówią o Ukrainie jako o kluczowym partnerze, który już dziś zapewnia bezpieczeństwo całego kontynentu europejskiego.
Rezultatem szczytu mogą stać się nowe systemy obrony przeciwlotniczej, dodatkowe finansowanie ukraińskiego kompleksu obronno-przemysłowego, długoterminowe zobowiązania dotyczące pomocy wojskowej oraz pogłębienie integracji ukraińskiego przemysłu obronnego we wspólną przestrzeń bezpieczeństwa NATO.
Ale chyba główny wniosek tkwi w czymś innym. Wojna ostatecznie zmieniła rolę Ukrainy w europejskim systemie bezpieczeństwa. Dziś już nie tylko Ukraina dąży do stania się częścią NATO — sam Sojusz coraz mocniej uświadamia sobie, że bez ukraińskiego doświadczenia, ukraińskiej armii i ukraińskich technologii jego własne bezpieczeństwo w XXI wieku będzie niepełne.
Właśnie dlatego szczyt w Ankarze stanie się nie tyle kolejnym spotkaniem dyplomatycznym, ile kolejnym krokiem w stronę redefinicji miejsca Ukrainy w przyszłej architekturze bezpieczeństwa Europy.
Czytaj nas na Telegram i Sends
