Pamiętna data – 28 czerwca: Polska upamiętnia poznański czerwiec 1956 roku

Co roku 28 czerwca Polska oddaje hołd ofiarom Poznańskiego czerwca 1956 roku. Dla Polaków data ta ma szczególne znaczenie, ponieważ właśnie wtedy tysiące ludzi po raz pierwszy otwarcie wystąpiły przeciwko reżimowi komunistycznemu, domagając się lepszych warunków życia, godziwych wynagrodzeń i wolności.

Narodowy Dzień Pamięci o Poznańskim Czerwcu został oficjalnie ustanowiony przez polski Sejm w 2006 roku – w 50. rocznicę tych wydarzeń. Od tego czasu obchodzony jest co roku 28 czerwca w całym kraju.

Jak to się wszystko zaczęło

Rankiem 28 czerwca 1956 roku strajk rozpoczęli pracownicy Zakładów Maszynowych im. Hipolita Cegielskiego w Poznaniu, które wówczas nosiły nazwę Zakładów im. Józefa Stalina. Ludzie byli niezadowoleni z niskich wynagrodzeń, ciężkich warunków pracy oraz tego, że władze nie reagowały na ich apele.

Początkowo protest miał charakter pokojowy. Robotnicy wyszli na ulice i ruszyli w kierunku budynków administracyjnych miasta. Szybko dołączyli do nich pracownicy innych zakładów, studenci i lokalni mieszkańcy. Już po kilku godzinach w centrum Poznania zgromadziło się około 100 tysięcy osób.

Z czasem postulaty ekonomiczne przerodziły się w polityczne. Nad tłumem rozbrzmiewały okrzyki:

„Chleba i wolności”.

„Chcemy żyć jak ludzie”.

„Precz z kłamstwami”.

Właśnie te hasła stały się później symbolami poznańskiego czerwca.

Dlaczego ten protest przeszedł do historii

Władze komunistyczne zareagowały siłą. Do miasta wprowadzono około 10 tysięcy żołnierzy, pojazdy opancerzone i czołgi. Na ulicach doszło do starć. Według współczesnych szacunków historyków zginęło co najmniej 57–58 osób, a setki zostało rannych. Najmłodszą ofiarą był 13-letni Romek Strzałkowski, który stał się jednym z symboli tych wydarzeń. Po stłumieniu protestów aresztowano setki osób, a o samym Poznańskim Czerwcu przez wiele lat praktycznie nie pozwalano mówić otwarcie.

Historycy uważają, że właśnie te wydarzenia stanowiły jeden z pierwszych poważnych ciosów wymierzonych w system komunistyczny w Polsce. Wpłynęły one na dalsze zmiany w kraju i stały się ważnym krokiem na drodze do przyszłego rozwoju demokratycznego.

Jak obchodzi się ten dzień

Co roku 28 czerwca główne uroczystości odbywają się w Poznaniu. Przy pomniku Poznańskiego Czerwca 1956 roku gromadzą się przedstawiciele władz, weterani, historycy, wojskowi oraz mieszkańcy miasta.

Pod pomnikiem składa się kwiaty, odbywają się minuty ciszy, nabożeństwa, uroczyste ceremonie oraz wykłady historyczne. W muzeach otwierane są wystawy tematyczne, a placówki edukacyjne organizują lekcje pamięci poświęcone wydarzeniom z 1956 roku. Tego dnia w polskich mediach pokazywane są również filmy dokumentalne, publikowane są archiwalne zdjęcia oraz wspomnienia naocznych świadków. Dla wielu Polaków jest to okazja do upamiętnienia osób, które jako pierwsze odważyły się otwarcie sprzeciwić się totalitarnej władzy.

Ciekawostki

• Poznański czerwiec uważa się za pierwszy masowy protest robotniczy w komunistycznej Polsce.
• W demonstracjach wzięło udział około 100 tysięcy osób.
• Protesty stały się jednym z czynników zmian politycznych, które przeszły do historii jako „polski październik” 1956 roku.
• Pomnik Poznańskiego Czerwca, który dziś jest jednym z symboli miasta, odsłonięto dopiero w 1981 roku, kiedy już można było otwarcie mówić o wydarzeniach z 1956 roku.
• Narodowy Dzień Pamięci został oficjalnie ustanowiony dopiero 50 lat po tragedii – w 2006 roku.