Święto 11 września 2026 r. — Żydowski Nowy Rok: tradycje i symbole Rosz ha-Szana

W 2026 roku żydowski Nowy Rok, Rosz ha-Szana, rozpocznie się wraz z zachodem słońca 11 września i potrwa do nadejścia nocy 13 września. Zgodnie z kalendarzem żydowskim rozpocznie się rok 5787, a samo święto będzie początkiem Dziesięciu Dni Pokuty, które kończą się Jom Kippur. Rosh ha-Shanah to nie tylko powitanie nowego roku, ale czas modlitwy, refleksji nad przeszłością, pojednania z bliskimi oraz życzeń dobrego i „słodkiego” roku.

 

Rosh ha-Shanah obchodzi się na początku miesiąca Tishri według kalendarza żydowskiego. W 2026 roku święto rozpocznie się wieczorem w piątek, 11 września, wraz z zachodem słońca. Zakończy się ono po zapadnięciu nocy w niedzielę, 13 września. W ten sposób obchody obejmują dwa dni — 1 i 2 Tiszrie — ale zgodnie z tradycją żydowską dobę zaczyna się nie o północy, lecz wieczorem.

 

Zgodnie z kalendarzem żydowskim w tym momencie rozpocznie się rok 5787. Oznacza to, że data 11 września 2026 r. będzie jednocześnie ostatnim dniem roku 5786 i początkiem nowego roku. Właśnie dlatego obchody rozpoczną się jeszcze wieczorem 11 września, a nie rano następnego dnia. Jest jeszcze jedna szczególna cecha charakterystyczna właśnie dla roku 2026. Pierwszy dzień Rosz ha-Szana, 12 września, przypada w szabat, dlatego tego dnia nie odbywa się tradycyjne trąbienie w szofarze. Główne trąbienie odbędzie się w niedzielę, 13 września, drugiego dnia święta.

Co oznacza nazwa Rosz ha-Szana

Nazwa Rosz ha-Szana dosłownie z hebrajskiego oznacza „głowa roku”. Jest to żydowski Nowy Rok, ale jego znaczenie jest znacznie szersze niż tylko zmiana daty w kalendarzu. Święto to wiąże się z modlitwą, samoanalizą, odpowiedzialnością za własne czyny oraz nadzieją na pomyślny nadchodzący rok. W tradycji żydowskiej Rosz ha-Szana kojarzy się również ze stworzeniem człowieka. Z tego powodu święto to nazywane jest czasem dniem narodzin świata lub dniem stworzenia Adama i Ewy. W tym okresie ludzie zastanawiają się nad tym, jak minął miniony rok, co zrobili dobrze, a za co warto poprosić o przebaczenie.

 

Dlatego Rosz ha-Szana ma dość wyjątkową atmosferę. Odbywa się uroczysta kolacja, są słodycze, prezenty i życzenia, ale jednocześnie wiele uwagi poświęca się modlitwie i wewnętrznej refleksji. To święto radości, ale nie huczna impreza dla samej rozrywki.

Skąd wzięło się Rosz ha-Szana

Korzenie Rosz ha-Szana sięgają czasów biblijnych. W Torze pierwszy dzień siódmego miesiąca opisany jest jako szczególny dzień spokoju i świętego zgromadzenia, podczas którego należało trąbić w róg. W Księdze Kapłańskiej dzień ten nazywany jest dniem pamięci i trąbienia, a w Księdze Liczb – dniem dźwięku rogu. Co ciekawe, sama nazwa „Rosh ha-Shanah” nie jest najstarszą nazwą tego święta. W tekstach biblijnych wiąże się je przede wszystkim z Jom-Trua, czyli dniem trąbienia. Nazwa Rosz ha-Szana upowszechniła się znacznie później, mniej więcej w okresie kształtowania się tradycji rabinicznej.

 

W starożytności w kalendarzu żydowskim istniało w ogóle kilka różnych „nowych lat”, z których każde miało swoje znaczenie. Na przykład 1 nisanu wykorzystywano do liczenia lat panowania królów oraz innych potrzeb kalendarzowych. Stopniowo właśnie pierwszy dzień miesiąca Tiszri nabrał szczególnego znaczenia jako początek nowego roku w sensie religijnym i duchowym. Dlatego współczesny Rosz ha-Szana jest wynikiem długotrwałego rozwoju żydowskiej tradycji kalendarzowej i religijnej. Nie jest to święto, które pojawiło się w jednym konkretnym roku. Jego obecny kształt kształtował się przez wieki.

Dlaczego Rosz ha-Szana obchodzi się jesienią

Dla wielu osób jest to niezwykłe, że żydowski Nowy Rok przypada nie w styczniu, ale we wrześniu lub na początku października. Przyczyna leży w specyfice kalendarza żydowskiego. Rosz ha-Szana przypada na pierwszy i drugi dzień miesiąca Tiszri, który jest siódmym miesiącem roku żydowskiego. Historycznie rzecz biorąc, początek roku w okresie jesiennym mógł być związany z cyklem przyrodniczym i rolniczym starożytnego Bliskiego Wschodu. Jesień była czasem zakończenia zbiorów i przejścia do nowego sezonu. Badacze odnajdują również ślady różnych tradycji związanych z początkiem roku w starożytnym Izraelu.

 

Z czasem jednak Rosz ha-Szana nabrało przede wszystkim znaczenia duchowego. Jesienny początek roku stał się czasem oceny własnych czynów i przygotowań do kolejnego ważnego święta – Jom Kippur. Dlatego wrześniowy Nowy Rok w tradycji żydowskiej ma swoją logikę, nawet jeśli różni się od znanego nam kalendarza gregoriańskiego.

Główny symbol święta – szofar

Jednym z najbardziej znanych symboli Rosz ha-Szana jest szofar, specjalny róg, na którym gra się podczas uroczystych nabożeństw. Najczęściej wykonuje się go z rogu barana. Jego dźwięk stanowi jedną z głównych tradycji święta i ma przypominać człowiekowi o konieczności zatrzymania się i przemyślenia swojego życia. O szofarze wspomina się już w tekstach biblijnych. W Torze znajduje się bezpośrednia wzmianka o dniu siódmego miesiąca jako o czasie szczególnego trąbienia. Z czasem w tradycji rabinicznej dźwięk szofaru stał się jednym z głównych symboli Rosz ha-Szana.

 

Dźwięk szofaru nie jest postrzegany jedynie jako sygnał muzyczny. Często nazywa się go swego rodzaju duchowym „budzikiem”. Ma on skłonić człowieka do przebudzenia się w sensie przenośnym, przypomnienia sobie o swoich czynach, poproszenia o przebaczenie oraz zastanowienia się, co można zmienić w nadchodzącym roku. W zwykłym roku szofar rozbrzmiewa w synagodze w oba dni Rosz ha-Szana. Jednak w roku 2026 wystąpi wyjątek: 12 września przypada szabat, dlatego tego dnia szofar nie zabrzmi, a główne trąbienie odbędzie się 13 września.

Jabłka z miodem i życzenia słodkiego roku

Najbardziej znaną tradycją kulinarną Rosz ha-Szana jest zapewne jabłko maczane w miodzie. Ludzie jedzą je podczas uroczystej kolacji, życząc sobie i bliskim dobrego i „słodkiego” roku. Właśnie dlatego miód i jabłka stały się jednymi z głównych symboli tego święta. Tradycja ta nie jest bezpośrednio zapisana w Biblii. Kształtowała się przez wieki i szczególnie ugruntowała się wśród Żydów tradycji aszkenazyjskiej. Miód był jednym z najpowszechniejszych dostępnych produktów słodkich, dlatego w naturalny sposób stał się symbolem życzenia słodkiej przyszłości.

 

Przed zjedzeniem jabłka z miodem można wypowiedzieć specjalne błogosławieństwo i życzenia. Sens jest prosty: człowiek pragnie, aby nadchodzący rok był dobry, szczęśliwy i pomyślny. Stąd też pochodzi popularne życzenie „Shanah tova u-metuka”, czyli „dobrego i słodkiego roku”. W ten sposób ludzie życzą sobie nawzajem nie tylko udanego roku kalendarzowego, ale roku pełnego dobrych wydarzeń i miłych chwil.

Dlaczego na stole leży okrągła chała

Kolejnym charakterystycznym symbolem Rosz ha-Szana jest okrągła chała, tradycyjny żydowski chleb świąteczny. W ciągu roku chała często ma wydłużony kształt, a na Rosz ha-Szana piecze się ją w formie okrągłej. Istnieje kilka wyjaśnień dotyczących tego kształtu. Okrąg może symbolizować nieprzerwany cykl roku i zmianę pór roku. Przypomina również o nieustannym ruchu życia i możliwości rozpoczęcia wszystkiego od nowa. Inne popularne wyjaśnienie wiąże okrągłą halę z koroną jako symbolem królestwa Bożego.

 

Podczas uroczystego posiłku chleb można maczać w miodzie zamiast w tradycyjnej soli. W ten sposób nawet zwykła część kolacji staje się symbolicznym życzeniem słodkiego roku. W niektórych rodzinach do chali dodaje się rodzynki lub inne słodkie składniki. Przepisy i zwyczaje mogą się różnić w zależności od kraju, rodziny i tradycji żydowskiej, ale okrągły kształt pozostaje jednym z najbardziej znanych symboli Rosz ha-Szana.

Jakie jeszcze potrawy spożywa się w Rosz ha-Szana

Świąteczny stół na Rosz ha-Szana może wyglądać bardzo różnie. W wielu rodzinach, oprócz jabłek i miodu, podaje się granaty. Ich liczne ziarna symbolicznie kojarzą się z wieloma dobrymi uczynkami i błogosławieństwami w nadchodzącym roku. Szczególne tradycje panują w sefardyjskich społecznościach żydowskich. Istnieje tam zwyczaj przygotowywania całego zestawu symbolicznych potraw, z których każda wiąże się z konkretnym życzeniem na przyszłość. Mogą to być między innymi daktyle, dynia, por, burak, rośliny strączkowe i inne produkty.

 

W niektórych rodzinach na stole kładzie się głowę ryby. Wiąże się to z życzeniem, by być „głową, a nie ogonem”, czyli znaleźć się wśród tych, którzy przewodzą, a nie pozostają w tyle. Takie symboliczne potrawy są szczególnie interesujące, ponieważ zwykła kolacja zamienia się w swego rodzaju rozmowę o przyszłości. Nie ma jednak jednego uniwersalnego menu dla wszystkich Żydów. Tradycje różnią się między społecznościami aszkenazyjskimi, sefardyjskimi i innymi. Dlatego świąteczny stół w rodzinie z Ukrainy, Izraela, Stanów Zjednoczonych czy Maroka może wyglądać zupełnie inaczej.

Czym jest taszlich

Kolejną znaną tradycją Rosz ha-Szana jest taszlich. Zazwyczaj ludzie udają się nad rzekę, jezioro, morze lub inny zbiornik wodny i odmawiają specjalne modlitwy. Sam gest symbolicznie wiąże się z pragnieniem pozbycia się przeszłych błędów i pozostawienia ich za sobą. Nazwa wywodzi się od idei „odrzucenia” lub „zrzucenia” grzechów. W ten sposób człowiek nie tylko prosi o przebaczenie, ale symbolicznie rezygnuje z przenoszenia swoich błędów w nowy rok. Dobrze oddaje to ogólny sens Rosz ha-Szana — spojrzeć wstecz, wyciągnąć wnioski i rozpocząć nowy etap.

 

Tradycja taszlicha ma długą historię, choć jej współczesna forma ukształtowała się znacznie później niż biblijne nakazy. Za jeden z najwcześniejszych pisemnych opisów tego zwyczaju uważa się dzieło rabina Maharila, który żył w Niemczech mniej więcej w XV wieku. W 2026 roku taszlich odbędzie się drugiego dnia Rosz ha-Szana, 13 września, ponieważ pierwszy dzień przypada w szabat.

Jak przebiega uroczysta kolacja

Rosz ha-Szana rozpoczyna się wieczorem, dlatego pierwsza uroczysta kolacja odbywa się już po zachodzie słońca 11 września. Przed kolacją zapala się świece świąteczne, odmawia się błogosławieństwa, odprawia się kidusz nad winem lub sokiem winogronowym, a następnie przystępuje się do świątecznego posiłku. Przy stole gromadzi się rodzina i bliscy. Ludzie składają sobie życzenia, życząc zdrowia, pokoju, dobrobytu i pomyślnego roku. Po tradycyjnych błogosławieństwach na stole pojawiają się symboliczne potrawy – przede wszystkim jabłka z miodem i okrągła chałka.

 

Kolacja nie musi jednak wyglądać tak samo w każdej rodzinie. W różnych społecznościach istnieją własne przepisy i zwyczaje. Dla niektórych głównymi potrawami będą jabłka z miodem i granat, a inni przygotują cały zestaw symbolicznych potraw. Najważniejsze znaczenie ma nie konkretna potrawa, ale sam moment powitania nowego roku w gronie bliskich. Rosz ha-Szana daje możliwość spędzenia czasu z rodziną i jednocześnie zastanowienia się, jak chcielibyśmy, aby wyglądał nadchodzący rok.

Dlaczego Rosz ha-Szana wiąże się z pokutą

Jedną z głównych cech Rosz ha-Szana jest nie tylko świętowanie, ale także samoocena. Człowiek przypomina sobie swoje czyny z minionego roku, rozważa popełnione błędy i stara się naprawić relacje z innymi. W tradycji żydowskiej używa się w tym celu pojęcia „tšuwa”, które można przetłumaczyć jako „powrót” lub „powrót na właściwą drogę”. Rosz ha-Szana rozpoczyna dziesięciodniowy okres, który kończy się Jom Kippur – Dniem Pojednania. Dni te nazywane są Dziesięcioma Dniami Pokuty lub Dniami Trwogi. Uważa się je za czas, w którym szczególnie ważne jest proszenie o przebaczenie i refleksja nad własnymi czynami.

 

Właśnie dlatego w tym okresie ludzie mogą dzwonić do krewnych lub przyjaciół, z którymi doszło do konfliktów, prosić o wybaczenie i próbować naprawić sytuację. Nie chodzi tu o to, by po prostu wypowiedzieć właściwe słowa, ale o to, by naprawdę zmienić swoje zachowanie. W ten sposób Rosz ha-Szana staje się swego rodzaju punktem resetowania. Człowiek nie tylko przewraca stronę kalendarza, ale stara się zrozumieć, co warto zostawić w przeszłości, a co zabrać ze sobą w nowy rok.

Jakie życzenia składa się w Rosz ha-Szana

Najpopularniejszym życzeniem jest „Shanah Tov”, co oznacza „dobrego roku”. Często mówi się również „Shanah Tov u-metuka” – „dobrego i słodkiego roku”. To jedno z najbardziej znanych życzeń na Rosz ha-Szana. Istnieje też dłuższe, tradycyjne życzenie, którego sens można przetłumaczyć jako „niech zostaniecie zapisani i zapieczętowani na dobry rok”. Wiąże się ono z tradycyjnym wyobrażeniem o Rosz ha-Szana jako czasie sądu i ustalania losu człowieka na nadchodzący rok.

 

Dzisiaj ludzie wysyłają sobie również kartki, wiadomości i świąteczne zdjęcia. Często przedstawiają one jabłka, miód, granaty, szofar oraz świąteczny stół. Wszystko to stało się rozpoznawalną symboliką żydowskiego Nowego Roku.

Rosh ha-Shanah i Jom Kippur

Rosh Ha-Shanah nie istnieje w oderwaniu od kolejnych jesiennych świąt. Otwiera ono szczególny okres w kalendarzu żydowskim, zwany Wielkimi Świętami lub Dniami Trwogi. Dziesięć dni po rozpoczęciu Rosh Ha-Shanah następuje Jom Kippur. Jeśli Rosz ha-Szana stanowi początek okresu refleksji, to Jom Kippur jest jego kulminacją. W tym czasie szczególne miejsce zajmują modlitwa, pokuta i post. W ten sposób między tymi dwoma świętami istnieje bezpośredni związek duchowy.

 

Okres ten można umownie postrzegać jako drogę od nowego początku do ostatecznego podsumowania. Najpierw człowiek wspomina miniony rok, przyznaje się do swoich błędów i prosi o dobry nadchodzący rok. Następnie kontynuuje ten proces przez kolejne dziesięć dni.

Ciekawostki o Rosz ha-Szana

• Rosh ha-Shanah rozpoczyna się wieczorem. Podobnie jak inne święta żydowskie, zaczyna się wraz z zachodem słońca, dlatego w 2026 roku obchody rozpoczną się wieczorem 11 września.

• W 2026 roku rozpocznie się rok 5787. Zgodnie z kalendarzem żydowskim Rosz ha-Szana w 2026 roku przypada na 1–2 Tiszri roku 5787.

• Święto to ma kilka starożytnych nazw. W Torze nie nazywa się go bezpośrednio Rosz ha-Szana. Używa się tam nazw i opisów związanych z dniem trąbienia oraz dniem świętym. Nazwa „Rosz ha-Szana” utrwaliła się później.

• Szofar to nie tylko instrument muzyczny. Jego dźwięk ma przypominać człowiekowi o konieczności zatrzymania się, oceny własnych czynów i zmiany. Właśnie dlatego uważa się go za główny symbol dźwiękowy tego święta.

• Jabłko z miodem nie jest przykazaniem biblijnym. Jest to starożytny zwyczaj, który ukształtował się w społecznościach żydowskich na przestrzeni wieków. Symbolizuje on życzenie słodkiego i pomyślnego roku.

• W 2026 roku pierwszy dzień święta przypada w szabat. Z tego powodu 12 września nie będzie się trąbić na szofarze, a główne trąbienie odbędzie się 13 września.

• Rosh ha-Shanah to nie tylko Nowy Rok. To początek dziesięciodniowego okresu, który kończy się Jom Kippur. Właśnie dlatego święto to łączy radość z nowego początku z poważną refleksją nad minionym rokiem.

Dlaczego Rosz ha-Szana jest ważne

Rosh ha-Shanah jest wyjątkowe, ponieważ łączy w jednym święcie rodzinną radość, dawne tradycje i głębokie znaczenie duchowe. Nie brakuje tu uroczystej kolacji, słodkich jabłek z miodem, granatów, okrągłej chały, spotkań z bliskimi i życzeń. Jednocześnie jednak ludzie modlą się, słuchają dźwięku szofaru i rozważają swoje uczynki. Święto to przypomina, że nowy rok można postrzegać nie tylko jako nową datę. Jest to okazja, by zatrzymać się, spojrzeć na minione miesiące i szczerze odpowiedzieć sobie, co było dobre, a co chcielibyśmy zmienić.

 

Dla wielu osób Rosz ha-Szana to również czas pojednania. Poprosić o wybaczenie, przebaczyć dawną krzywdę, odnowić relacje z bliskimi lub po prostu wypowiedzieć ważne słowa – wszystko to wpisuje się w główną ideę święta. Dlatego Rosz ha-Szana to nie tylko żydowski Nowy Rok. To czas nowego początku, kiedy wraz z życzeniami „słodkiego roku” ludzie starają się zostawić za sobą dawne błędy i wkroczyć w nowy rok z czystszymi myślami, dobrymi intencjami i nadzieją na lepsze jutro.

W Umaniu podczas obchodów żydowskiego Nowego Roku, Rosz ha-Szana, izraelskie służby porządkowe wspólnie z ukraińskimi kolegami będą zapewniać porządek i bezpieczeństwo w rejonie zamieszkania i pielgrzymek chasydów z Bracłowa.

W dniach 11–13 września w Umaniu spodziewany jest przyjazd pielgrzymów na obchody Rosz ha-Szana. Lokalne władze już uzgadniają środki bezpieczeństwa, opiekę medyczną i transport, uwzględniając warunki stanu wojennego.

W obwodzie czerkaskim rozpoczęto przygotowania do corocznej pielgrzymki chasydów do Umaniu z okazji Rosz ha-Szana. W tym roku spodziewany jest przyjazd ponad 40 tysięcy pielgrzymów, którzy ze względu na zamknięte połączenia lotnicze będą przybywać na Ukrainę transportem lądowym.

Czytaj nas na Telegram i Sends