Święto 24 września 2026 r — Światowy Dzień Goryla: historia i ciekawostki o tych zwierzętach

24 września każdego roku obchodzony jest Światowy Dzień Goryli — międzynarodowe wydarzenie informacyjne i przyrodniczo-ochronne poświęcone tym wielkim naczelnym. Został on ustanowiony w 2017 roku z okazji 50. rocznicy powstania ośrodka badawczego Karisoke, który Diane Fossey założyła w Rwandzie. Tego dnia mówi się o życiu goryli, zagrożeniach dla ich populacji oraz sposobach, w jakie można pomóc w ochronie tych zwierząt i ich naturalnego środowiska.

 

Światowy Dzień Goryli obchodzony jest co roku 24 września. Nie jest to święto państwowe ani oficjalny dzień ONZ, lecz międzynarodowa inicjatywa na rzecz ochrony przyrody, która jednoczy ogrody zoologiczne, naukowców, organizacje ekologiczne oraz osoby zainteresowane ochroną dzikiej przyrody. Głównym celem tego dnia jest zwrócenie uwagi na goryle, przekazanie większej wiedzy o ich życiu oraz przypomnienie, że niektóre populacje tych zwierząt są poważnie zagrożone.

 

Data tego święta nie została wybrana przypadkowo. Właśnie 24 września 1967 roku badaczka Dian Fossey przybyła do górskiego regionu Rwandy i założyła Karisoke Research Center. Tam rozpoczęła wieloletnie badania nad gorylami górskimi. 50 lat później, w 2017 roku, data ta została wykorzystana do ustanowienia Światowego Dnia Goryla. W ten sposób święto to wiąże się nie tylko z samymi zwierzętami, ale także z historią współczesnej nauki i ochrony goryli.

 

Organizatorzy podkreślają, że ten dzień nie powinien być jedynie pretekstem do oglądania zdjęć uroczych małych goryli. Jego główną ideą jest przejście od ciekawości do konkretnych działań. Ludziom wyjaśnia się, dlaczego goryle potrzebują rozległych obszarów naturalnych, jakie zagrożenia stwarza działalność człowieka oraz jak można wesprzeć projekty związane z ochroną przyrody.

Kto zapoczątkował Dzień Goryla

Jedną z głównych organizacji związanych z powstaniem Światowego Dnia Goryla stał się Dian Fossey Gorilla Fund. To właśnie ta organizacja kontynuuje dzieło Dian Fossey i zajmuje się badaniem oraz ochroną goryli. W 2017 roku do inicjatywy ustanowienia nowego święta dołączyło międzynarodowe konsorcjum ogrodów zoologicznych i organizacji zajmujących się ochroną przyrody. Pierwszy Światowy Dzień Goryli obchodzono 24 września tego samego roku.

 

Dla organizatorów data ta miała szczególne znaczenie, ponieważ w 2017 roku minęło 50 lat od rozpoczęcia działalności Karisoke Research Center. W ciągu pół wieku centrum stało się jednym z najbardziej znanych miejsc prowadzenia długoterminowych badań nad gorylami górskimi. Badania rozpoczęte przez Fossey pomogły znacznie lepiej zrozumieć zachowanie tych zwierząt, ich więzi społeczne oraz problemy, z jakimi się borykają.

 

Dian Fossey stała się jedną z najbardziej znanych badaczek goryli. Przez lata obserwowała zwierzęta w środowisku naturalnym i badała ich grupy. Jej praca była również ściśle związana z walką z kłusownictwem. Po jej śmierci w 1985 roku badania i działania na rzecz ochrony przyrody nie ustały. Wręcz przeciwnie, przerodziły się one w szeroko zakrojony międzynarodowy ruch na rzecz ochrony goryli.

Dlaczego właśnie goryle wymagają szczególnej uwagi

Na pierwszy rzut oka goryle wydają się zwierzętami, którym prawie nie można wyrządzić krzywdy. Są duże, silne i mają bardzo potężną budowę ciała. Jednak siła fizyczna nie chroni ich przed wylesianiem, kłusownictwem, chorobami i działalnością człowieka. Właśnie dlatego kwestia zachowania ich naturalnych siedlisk pozostaje jednym z głównych zadań ekologów.

 

Według danych organizacji ekologicznych głównymi zagrożeniami dla goryli są utrata siedlisk, kłusownictwo, nielegalny handel dzikimi zwierzętami oraz choroby. Lasy kurczą się z powodu rolnictwa, wydobycia surowców i innych rodzajów działalności gospodarczej. Gdy ludzie coraz intensywniej wykorzystują tereny, na których wcześniej żyły goryle, zwierzęta są zmuszone do częstszych kontaktów z ludźmi. Stwarza to dodatkowe zagrożenia dla obu stron.

 

Osobnym problemem są choroby. Ludzie i goryle są bardzo blisko spokrewnione, dlatego niektóre infekcje mogą przenosić się między ludźmi a naczelnymi. Dla niewielkich populacji takie ogniska chorób mogą mieć poważne konsekwencje. Właśnie dlatego podczas obserwacji goryli w środowisku naturalnym obowiązują specjalne zasady dotyczące odległości i zachowania turystów.

 

Niebezpieczeństwo stanowi również nielegalne polowanie. Goryle mogą paść ofiarą kłusowników, a także przypadkowo wpaść w pułapki i sidła zastawione na inne zwierzęta. Kolejnym problemem jest nielegalne wyławianie młodych osobników z środowiska naturalnego w celu sprzedaży. W wyniku tego giną nie tylko same młode zwierzęta, ale także dorosłe goryle, które próbują je chronić.

Jakie są goryle

Goryle należą do dużych małp człekokształtnych. W naturze występują wyłącznie w Afryce, a ich populacje dzielą się na kilka grup i podgatunków. Należą do nich goryle wschodnie i zachodnie, a także goryle górskie i goryle Grauera. Goryle górskie żyją w lasach górskich na terenie Rwandy, Ugandy i Demokratycznej Republiki Konga. Ich obszar występowania jest bardzo ograniczony, dlatego ochrona każdego naturalnego obszaru ma ogromne znaczenie. Część tych zwierząt żyje w parkach narodowych, gdzie działają specjalne zespoły ochronne.

 

Goryle żyją w grupach. Zazwyczaj w centrum takiej grupy znajduje się dorosły samiec, nazywany „srebrnogrzbietym” (silverback). Nazwę tę zawdzięcza charakterystycznemu srebrzystemu ubarwieniu sierści na grzbiecie, które pojawia się w wieku dorosłym. Nie jest to odrębny gatunek goryla, lecz nazwa określająca dojrzałego samca. W grupie żyją również samice i młode osobniki. Goryle spędzają ze sobą dużo czasu, opiekują się sobą nawzajem, bawią się i komunikują. Naukowcy od dawna obserwują ich zachowanie i odkrywają złożone więzi społeczne między członkami grupy.

Goryle są znacznie silniejsze, niż się wydaje

Goryle są uważane za jedne z najsilniejszych naczelnych. Według danych organizacji World Animal Protection mogą być około dziesięć razy silniejsze od człowieka. Siła jest im potrzebna nie tylko do obrony, ale także w codziennym życiu — na przykład do poruszania się po lesie i zdobywania pożywienia. Goryle żywią się jednak głównie pokarmem roślinnym. W zależności od gatunku i środowiska zjadają liście, łodygi, pędy, korę, korzenie, trawy i owoce. Goryle zachodnie szczególnie często żywią się owocami, o ile są one dostępne.

 

Większą część dnia goryle spędzają na poszukiwaniu pożywienia i odpoczynku. Budują również gniazda, w których nocują. Goryle górskie mogą każdej nocy budować nowe gniazdo z roślinności, a przemieszczając się po lesie, pomagają w roznoszeniu nasion. W ten sposób wpływają na życie ekosystemu leśnego.

Goryle są bardzo inteligentne i mają swoje własne nawyki

Goryle nie ograniczają się jedynie do powtarzania tych samych czynności pod wpływem instynktu. Naukowcy obserwują u nich złożone zachowania społeczne oraz zdolność do uczenia się. Na przykład goryle w niewoli używały przedmiotów jako narzędzi, aby dostać się do pożywienia. Badania pokazują również, że różne grupy mogą mieć własne nawyki behawioralne, które są przekazywane między zwierzętami.

 

Znany jest również gest, który najczęściej kojarzy się z gorylami — uderzanie dłońmi w klatkę piersiową. W rzeczywistości nie jest to tylko demonstracja siły. Taki sygnał może być wykorzystywany podczas komunikacji, w szczególności w celu zastraszenia przeciwnika lub zwrócenia na siebie uwagi. Według danych organizacji World Animal Protection dźwięk takich uderzeń może być słyszalny z odległości nawet jednego kilometra.

 

Pomimo groźnego wyglądu, w obrębie grupy goryle intensywnie wchodzą w interakcje między sobą. Młode zwierzęta bawią się, dorosłe opiekują się nimi, a członkowie grupy mogą wzajemnie czesać sobie sierść. Takie kontakty pomagają utrzymywać więzi społeczne. Właśnie dlatego współczesne badania nad gorylami są ważne nie tylko dla zoologii. Pomagają one lepiej zrozumieć zachowanie naczelnych podobnych do człowieka oraz to, jak kształtują się więzi społeczne u zwierząt. Dla nauki jest to również okazja do lepszego zrozumienia wspólnej historii ewolucyjnej ludzi i innych wielkich naczelnych.

Czy udało się uratować goryle górskie?

Historia goryli górskich pokazuje, że programy ochrony przyrody mogą przynosić efekty. Kiedy Diane Fossey rozpoczęła pracę w regionie Wirunga w 1967 roku, populacja goryli górskich była tam bardzo niewielka. Według danych Fossey Fund w górach Wirunga pozostało wówczas około 480 goryli górskich. Do lat 80. ich liczba spadła do około 240.

 

Z czasem sytuacja zaczęła się zmieniać. Dzięki pracy ekologów, strażników, weterynarzy i lokalnych społeczności liczba goryli górskich stopniowo rosła. Fundacja Fossey Fund podaje, że obecnie w tym samym regionie żyje już ponad 600 osobników. Jest to jeden z przykładów tego, jak długotrwała praca może zmienić sytuację. Ochrona lasów, patrolowanie w celu zwalczania kłusownictwa, pomoc weterynaryjna oraz obserwacja zwierząt pozwalają lepiej chronić populacje. Jednocześnie ekolodzy podkreślają, że nawet pozytywna dynamika nie oznacza, że problem zniknął.

 

Goryle nadal potrzebują ochrony. Inne ich populacje pozostają pod silną presją z powodu utraty lasów, kłusownictwa, chorób i niestabilności w regionach, w których żyją. IUCN nadal klasyfikuje goryle wschodnie i zachodnie jako gatunki o wysokim ryzyku wyginięcia.

Jak obchodzi się Światowy Dzień Goryla

W tym dniu nie ma jednej obowiązkowej ceremonii ani tradycji. Obchodzi się go na różne sposoby — w zależności od kraju, organizacji lub ogrodu zoologicznego. Główny nacisk kładzie się na edukację, rozpowszechnianie informacji oraz zbieranie funduszy na ochronę goryli. W ogrodach zoologicznych mogą odbywać się specjalne spotkania z opiekunami zwierząt oraz wykłady naukowców. Zwiedzającym opowiada się o zachowaniu goryli, ich żywieniu i życiu na wolności. Można również organizować specjalne karmienia lub zajęcia, podczas których zwiedzający dowiadują się, w jaki sposób zwierzęta są hodowane i stymulowane w ogrodach zoologicznych.

 

Kolejną popularną formą są programy edukacyjne dla dzieci i uczniów. Na przykład Fossey Fund prowadzi zajęcia dla lokalnych społeczności, współpracuje ze szkolnymi klubami przyrodniczymi i angażuje dzieci w tematykę ochrony środowiska. Takie programy pomagają wyjaśnić, że ochrona goryli zależy nie tylko od pracy strażników, ale także od stosunku ludzi do lasów i dzikiej przyrody.

 

Organizacje prowadzą również kampanie informacyjne w mediach społecznościowych. Tego dnia publikują zdjęcia i filmy przedstawiające goryle, opowiadają o konkretnych osobnikach oraz pokazują pracę osób, które na co dzień przebywają w lesie. Często kampaniom tym towarzyszą apele o wsparcie programów ochrony przyrody.

Jak każdy może się zaangażować

Jednym ze sposobów wsparcia goryli jest pomoc organizacjom zajmującym się ich ochroną. Może to być darowizna, wolontariat lub udział w kampaniach informacyjnych. Na przykład Fossey Fund oferuje możliwość wspierania programów ochrony goryli, symbolicznego adopcjonowania zwierząt oraz angażowania się w inne inicjatywy. Kolejną opcją jest odpowiedzialne podejście do sprzętu elektronicznego. Organizacje ekologiczne prowadzą kampanie zbiórki starych telefonów i innego sprzętu elektronicznego. Wynika to z wydobycia koltanu i innych surowców wykorzystywanych w produkcji urządzeń elektronicznych. Ideą takich kampanii jest zmniejszenie popytu na nowe surowce oraz zwrócenie uwagi na wpływ wydobycia na obszary naturalne.

 

Ważne jest również, aby nie wspierać nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami. Goryle nie mogą być zwierzętami domowymi, a zdjęcia dzikich naczelnych, które są przetrzymywane dla rozrywki, nie powinny stymulować popytu na taką praktykę. Organizacje ekologiczne zalecają wspieranie wyłącznie odpowiedzialnej turystyki, która nie szkodzi zwierzętom i pomaga lokalnym społecznościom.

Dlaczego ochrona goryli jest ważna dla całego lasu

Ochrona goryli to nie tylko kwestia ratowania jednego gatunku. Zwierzęta są częścią złożonych ekosystemów, w których każdy gatunek pełni swoją rolę. Kiedy goryle przemieszczają się po lesie i żywią się owocami, mogą przenosić nasiona na znaczne odległości. Pomaga to roślinom w rozprzestrzenianiu się i wspiera naturalną odnowę lasu. Ochrona goryli oznacza również ochronę ich siedlisk. A są to lasy, woda, rośliny i inne zwierzęta żyjące w ich pobliżu. Kiedy ekolodzy tworzą obszary chronione i zabezpieczają je przed nielegalnym wyrębem, korzyści odnosi nie tylko jedna populacja naczelnych.

 

Ważną rolę odgrywają również lokalne społeczności. Ludzie mieszkający w pobliżu lasów są zależni od zasobów naturalnych i ziemi, dlatego ochrona przyrody musi uwzględniać ich potrzeby. Właśnie dlatego współczesne programy ochrony przyrody starają się współpracować z lokalnymi mieszkańcami, a nie tylko wprowadzać zakazy.

Ciekawostki o gorylach

• Goryle mają bardzo wyraźne więzi społeczne. Żyją w grupach i intensywnie ze sobą współdziałają. Dorosły samiec może pełnić rolę obrońcy grupy, ale nie oznacza to, że po prostu rządzi wszystkimi innymi zwierzętami siłą.

• Słowo „srebrnogrzbiety” nie oznacza odrębnego gatunku. Tak nazywa się dorosłego samca, którego sierść na grzbiecie z wiekiem nabiera srebrzystego odcienia. Taki samiec może stać na czele grupy, chronić ją oraz uczestniczyć w wychowywaniu młodych zwierząt.

• Goryle są głównie roślinożerne. Ich dieta zależy od gatunku i miejsca występowania, ale podstawę stanowią liście, łodygi, pędy, kora, korzenie, trawy i owoce. Pomimo ogromnych rozmiarów nie potrzebują diety mięsnej, aby utrzymać siły.

• Goryle górskie budują nowe gniazda na noc. Mogą je tworzyć na ziemi lub wśród roślinności, wykorzystując gałęzie i liście. To kolejny przykład tego, jak zwierzęta dostosowują się do swojego środowiska.

• Jednym z najbardziej znanych gestów goryli jest uderzanie się w klatkę piersiową. Takie zachowanie może przekazywać różne sygnały i pomaga zwierzętom komunikować się na odległość. To właśnie ten gest sprawił, że goryle stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych gatunków wśród wielkich naczelnych.

Dlaczego 24 września jest ważny

Data Światowego Dnia Goryli łączy dwie historie. Pierwsza to historia samych goryli, które od milionów lat żyją w lasach Afryki. Druga to historia ludzi, którzy zaczęli systematycznie badać te zwierzęta i walczyć o ich przetrwanie. 24 września 1967 roku Dian Fossey rozpoczęła pracę w regionie Wirunga i założyła Karisoke Research Center. Pięćdziesiąt lat później, w 2017 roku, właśnie tę datę wybrano na pierwszy Światowy Dzień Goryli. Od tego czasu 24 września każdego roku staje się okazją do rozmów o tych zwierzętach i wspierania projektów ochrony przyrody.

 

W 2026 roku Światowy Dzień Goryli przypada w czwartek, 24 września. Tego dnia w różnych krajach odbędą się akcje informacyjne i charytatywne, a organizacje zajmujące się ochroną przyrody będą zachęcać do pogłębiania wiedzy o gorylach i wspierania ich ochrony.

 

Święto to przypomina o prostej rzeczy: nawet zwierzę, które wydaje się niezwykle silne, może być wrażliwe na ogromne zmiany zachodzące w wyniku działalności człowieka. Jednocześnie historia goryli górskich pokazuje, że konsekwentna ochrona przyrody może przynosić efekty. Właśnie dlatego 24 września to nie tylko dzień, w którym mówi się o gorylach, ale także okazja, by przypomnieć sobie, że zachowanie dzikiej przyrody zależy od konkretnych działań ludzi.