Służba Celna to instytucja odpowiedzialna za bezpieczeństwo gospodarcze oraz zasilanie budżetu państwa, a jednocześnie uznawana za jedną z najbardziej skorumpowanych w Ukrainie. Do tej pory żadna reorganizacja ani zakrojone na szeroką skalę „czystki” kadrowe nie zdołały jej odnowić. Rząd oraz partnerzy międzynarodowi, w tym MFW, liczą, że reset tego systemu będzie możliwy po powołaniu nowego kierownictwa.
W grudniu 2025 roku rozpoczął się konkurs na stanowisko szefa Państwowej Służby Celnej Ukrainy, który przebiega w kilku etapach. Komisja Konkursowa planuje wyłonić dwóch finalistów już w marcu.
9 lutego w Kijowie odbył się czwarty etap naboru — test wiedzy z zakresu ustawodawstwa, w którym wzięło udział 16 kandydatów. UA.News opisuje, jak przebiegało to testowanie oraz wobec których pretendentów do wysokiego stanowiska dziennikarze mieli najwięcej pytań dotyczących uczciwości.
Jak przebiegało testowanie wiedzy z zakresu ustawodawstwa
Spośród 42 kandydatów, którzy na początku złożyli dokumenty, do udziału w otwartym konkursie dopuszczono 38 osób. Wśród nich znaleźli się byli i obecni pracownicy Służby Celnej, funkcjonariusze straży granicznej, urzędnicy skarbowi, przedsiębiorcy, a także przedstawiciele instytucji antykorupcyjnych. Po anonimowym teście zdolności ogólnych pozytywny wynik uzyskało szesnastu kandydatów. To oni przeszli do kolejnego etapu selekcji, podczas którego należało potwierdzić znajomość przepisów prawa.
Lista zgłoszonych kandydatów wyglądała następująco:
1. Bojko Ołeksandr Wołodymyrowycz
2. Burtowy Mychajło Ołeksijowycz
3. Hordetsky Kostiantyn Illicz
4. Damentsow Rusłan Wasylowycz
5. Zabawski Dmytro Ołeksandrowycz
6. Ilnycki Wołodymyr Ołehowycz
7. Kerezwas Iwan Anatolijowycz
8. Mandzij Orest Mykołajowycz
9. Mienszykow Danił Ołeksijowycz
10. Mirośniczenko Mychajło Iwanowycz
11. Niżnikow Illa Mychajłowycz
12. Sych Pawło Wołodymyrowycz
13. Sokołowa Lubow Wołodymyrowna
14. Suworow Władysław Wołodymyrowycz
15. Fedoryszyn Ołeksandr Ołeksandrowycz
16. Chilkovsky Ołeh Ołehowycz
Przed przystąpieniem do testu uczestnicy konkursu zarejestrowali się i przeszli instruktaż. Od kandydatów na stanowisko szefa Służby Celnej wymagano uzyskania minimum 80 punktów na 100, aby przejść do kolejnego etapu.
Podczas komputerowego testowania wszyscy uczestnicy wykazali się wysoką znajomością przepisów i zdobyli wynik kwalifikujący. Co więcej, większość z nich uzyskała ponad 90 punktów.
Jako pierwszy test ukończył Rusłan Damentsow. Pracuje on jako zastępca kierownika jednego z wydziałów Narodowego Biura Antykorupcyjnego. Do konkursu na stanowisko szefa Służby Celnej przystąpił, ponieważ widzi w nim szansę na rozwój kariery.
„Przygotowywałem się. Jeśli zna się odpowiedzi na pytania, test można przejść szybko. Wcześniej wielokrotnie zdawałem różne testy, ale do każdego trzeba solidnie się przygotować” — skomentował poziom trudności pytań Damentsow.
Podkreślił również, że zdaje sobie sprawę z wysokiej odpowiedzialności związanej z tym stanowiskiem, ponieważ w Służbie Celnej „zakres zadań jest bardzo poważny” i dotyczy bezpieczeństwa gospodarczego państwa.
Oficjalne wyniki testu wiedzy z zakresu ustawodawstwa zostaną opublikowane na stronie internetowej Kancelarii Rady Ministrów w ciągu trzech dni kalendarzowych. Do tego czasu uczestnicy mają prawo odwołać się od swoich wyników. Na etapie testu komputerowego jest jednak zbyt wcześnie, by mówić o zaostrzonej rywalizacji między kandydatami, ponieważ ich wiedzę ocenia automatycznie komputer.
„Dopiero na etapie zadań praktycznych bardziej widoczny stanie się poziom przygotowania osób, które chcą stanąć na czele Służby Celnej. Obecny etap konkursu ma raczej charakter proceduralny. Kandydaci uzyskali wysokie wyniki, ponieważ rzeczywiście posiadają określoną wiedzę i właściwie oceniają swoją zdolność do kierowania tak dużym aparatem, jakim jest Państwowa Służba Celna Ukrainy” — skomentował przebieg testowania Andrij Jeraszow, członek Komisji Konkursowej ds. wyboru szefa Państwowej Służby Celnej Ukrainy.
Skandaliczni kandydaci
Nie sposób pominąć faktu, że na liście znajduje się kilku kandydatów, którzy „zaistnieli” w mediach ze względu na majątek nieadekwatny do służby publicznej oraz skandale korupcyjne. Część z nich wcześniej pracowała w służbie celnej lub nadal jest związana z tym systemem. Poniżej przedstawiamy kilka nazwisk, które najczęściej pojawiały się w dziennikarskich śledztwach.
Iwan Kerezwas — p.o. naczelnika Lwowskiej Izby Celnej. Według ustaleń dziennikarzy, w ciągu ostatnich pięciu lat jego rodzina nabyła majątek o wartości około 20 mln hrywien. Wcześniej zasłynął w mediach również z imponującej floty drogich, luksusowych samochodów.
Mychajło Mirośniczenko — były celnik z wieloletnim doświadczeniem. W 2024 roku ubiegał się o stanowisko szefa Narodowej Agencji ds. Zapobiegania Korupcji (NAZK). W tym samym czasie ujawniono informacje o jego działalności gospodarczej, czterech mieszkaniach oraz czterech samochodach zarejestrowanych na teściową. W okresie kierowania Odeską Izbą Celną Mirośniczenko „zapisał się” skandalem korupcyjnym związanym z nielegalnym eksportem zboża, w wyniku którego w 2022 roku straty państwa oszacowano na 5 mld hrywien.
Danił Mieńszykow — były szef Czerkaskiej Izby Celnej oraz p.o. naczelnika Lwowskiej Izby Celnej (2021–2023). W 2022 roku pojawił się w sprawie prowadzonej przez Państwowe Biuro Śledcze dotyczącej wwozu samochodów z zagranicy bez opłacenia cła. Wówczas państwo nie otrzymało milionów hrywien należnych opłat celnych za ponad 60 sprowadzonych pojazdów. Kontrola jego deklaracji majątkowej za 2022 rok wykazała istnienie czterech niezadeklarowanych domów w Kijowie o łącznej wartości przekraczającej 13 mln hrywien.
Władysław Suworow — obecnie zastępca szefa Państwowej Służby Celnej, związany z tą dziedziną od ponad 15 lat. W śledztwach dziennikarskich łączony jest z niezadeklarowanym majątkiem oraz drogimi nieruchomościami zapisanymi na krewnych, którzy nie posiadają dochodów pozwalających na takie zakupy.
W każdym przypadku Komisja ds. wyboru szefa Państwowej Służby Celnej zamierza wziąć pod uwagę wszystkie materiały dotyczące braku uczciwości kandydatów. Zapowiedziano wykorzystanie wszelkich dostępnych narzędzi weryfikacji — od analizy informacji w źródłach otwartych po dane przekazane przez NABU.
Specjalna kontrola kandydatów oraz ocena ich uczciwości mogą trwać aż do etapu rozmów kwalifikacyjnych.
Kolejne etapy selekcji kandydatów
Łącznie otwarty konkurs na stanowisko szefa Służby Celnej przewiduje dziewięć etapów selekcji.
Po zaliczeniu testu wiedzy z zakresu ustawodawstwa kandydaci będą wykonywać zadania praktyczne sprawdzające profesjonalne umiejętności i kompetencje. Uczestnicy muszą wykazać się zdolnościami organizacyjnymi i przywódczymi, a także przejść ocenę cech osobowościowych. Te dwa etapy nie będą punktowane — ich wyniki członkowie Komisji wykorzystają podczas rozmów kwalifikacyjnych.
Ostatnim etapem konkursu będzie indywidualna rozmowa Komisji z kandydatami dotycząca spełniania kryterium uczciwości oraz kompetencji zawodowych.
Po jej zakończeniu członkowie Komisji, na podstawie własnej oceny, analizy zgromadzonych informacji oraz wyników rozmów, wybiorą dwóch zwycięzców konkursu. Kandydatury finalistów, zatwierdzone decyzją Komisji, zostaną przekazane ministrowi finansów Ukrainy.
