9 maja, po paradzie w Moskwie, przywódca Kremla Władimir Putin oświadczył podczas rozmowy z dziennikarzami, że jego zdaniem najlepszym kandydatem do prowadzenia rozmów między Unią Europejską a Rosją jest były kanclerz Niemiec Gerhard Schröder. Rosyjski dyktator podkreślił, że w zasadzie jest gotów spotkać się z każdym przywódcą, który „nie wygadywał jakichś bzdur” pod adresem Moskwy. Jednak to właśnie osoba Schroedera jest dla Kremla najbardziej optymalna i sympatyczna.
Ta wypowiedź od razu wywołała poruszenie w europejskiej i, częściowo, ukraińskiej polityce. W Europie kandydaturę Schroedera od razu zaczęto kategorycznie odrzucać – reputacja tego polityka w UE jest dość niejednoznaczna. Na Ukrainie natomiast mówiło się o tym znacznie mniej, głównie dlatego, że wielu już nie pamięta lub w ogóle nie wie, o kim mowa.
Kim więc jest Gerhard Schröder? Czym zapisał się w pamięci Niemców i całej Europy? Jak i dlaczego jego postać stała się symbolem rosyjskiego lobbingu w Europie i dlaczego Schrödera można uznać za swego rodzaju „niemieckiego Medvedczuka”?
Serwis UA.News przyjrzał się tej kwestii. Więcej szczegółów – w naszym artykule.
Wczesne lata: od ubogiego sprzedawcy do prawnika
Gerhard Fritz Kurt Schröder urodził się 7 kwietnia 1944 roku w małej miejscowości Mossenberg-Weren, położonej na terenie dzisiejszego kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia w Niemczech. Dzieciństwo przyszłego polityka było trudne. Jego ojciec, Fritz Schroeder, został powołany do Wehrmachtu już w 1940 roku. Zginął w październiku 1944 roku w Rumunii, nie widząc ani razu swojego syna. Jedyne, co pozostało małemu Gerhardowi po ojcu, to zdjęcie w mundurze wojskowym, które później zawsze trzymał na swoim biurku.
Matka sama wychowywała dwóch synów, ciężko pracując na farmie. Kiedy Gerhard skończył 14 lat, musiał rzucić szkołę i podjąć pracę jako sprzedawca w sklepie, aby pomóc rodzinie przetrwać trudne powojenne czasy.
Pomimo problemów materialnych młody człowiek nie porzucił marzenia o wyższym wykształceniu, które miało mu pomóc wydostać się z biedy. Później rozpoczął studia na wydziale prawa Uniwersytetu w Getyndze, które ukończył w 1976 roku, uzyskując tytuł prawnika. Po studiach Schröder prowadził prywatną praktykę prawniczą w Hanowerze aż do 1990 roku.
Kariera polityczna Schroedera: od lewicowego aktywisty do kanclerza RFN
Kariera polityczna Schroedera rozpoczęła się wcześnie. Od najmłodszych lat chłopak interesował się życiem społecznym. W 1963 roku został aktywistą Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD). W 1978 roku wybrano go na przewodniczącego sekcji młodzieżowej partii, a już w 1980 roku po raz pierwszy trafił do Bundestagu. Na początku swojej kariery Schröder, podobnie jak wielu ówczesnych Niemców, sympatyzował z skrajnie lewicowym, komunistycznym skrzydłem SPD, ale stopniowo jego poglądy stawały się bardziej centrystyczne, demokratyczne i pragmatyczne.
W 1990 roku Schröder stanął na czele rządu kraju związkowego Dolna Saksonia, gdzie pracował przez 8 lat, dając się poznać jako całkiem skuteczny menedżer. To właśnie to stanowisko stało się trampoliną do szczytu. W 1998 roku odniósł zwycięstwo w wyborach federalnych i został siódmym kanclerzem Republiki Federalnej Niemiec, zastępując na tym stanowisku „niezatapialnego” Helmuta Kohla, który rządził krajem przez ponad 16 lat.
Kanclerstwo Schroedera: reformy, Irak i pierwsze sympatie wobec Moskwy
Na stanowisku kanclerza Schröder zapisał się w pamięci ambitnymi reformami. Jego najbardziej znanym projektem polityki wewnętrznej była „Agenda 2010” – kompleks działań mających na celu liberalizację rynku pracy i systemową modernizację systemu zabezpieczenia społecznego.
Reformy nie były zbyt przyjemne, a dla wielu Niemców wręcz bolesne (jak zresztą niemal każda reforma), jednak to właśnie one położyły podwaliny pod przemianę Niemiec z „chorego człowieka Europy” w lokomotywę gospodarczą, a jednocześnie państwo o silnym charakterze socjalnym. RFN do dziś słynie z świadczeń socjalnych i troski o człowieka.
Na arenie międzynarodowej Schröder zapisał się przede wszystkim swoim pacyfizmem. W szczególności publicznie odmówił poparcia inwazji USA na Irak w 2003 roku, co spowodowało poważny kryzys dyplomatyczny i pogorszenie stosunków z Waszyngtonem. W tej kwestii Niemcy wystąpiły wspólnie z Francją i Rosją, co stało się jednym z pierwszych znaków zbliżenia Schrödera z Putinem.
Obecnie opinie Niemców na temat byłego kanclerza są podzielone. O ile na początku XXI wieku cieszył się stabilnym i dość wysokim poparciem, o tyle w ostatnich latach, z powodu otwarcie prorosyjskiego stanowiska, jego notowania gwałtownie spadły.
W 2022 roku miasto Hanower pozbawiło go nawet tytułu honorowego obywatela, a klub piłkarski „Hanower 96” pozbawił Schrödera honorowego członkostwa. Nazywają go „niepożądanym klientem pubów”, nawiązując do problemów 82-letniego byłego kanclerza z alkoholem, a byli współpracownicy demonstracyjnie dystansują się od niego z powodu ogólnej toksyczności wizerunku Gerharda Schroedera.
Od ambitnego kanclerza do „niemieckiego Medvedczuka”
Wielokrotne porównania Schrödera do Wiktora Medwedczuka w naszym artykule nie są przypadkowe. W kontekście ukraińskim Medvedczuk to wyjątkowy polityk, który przez lata pozycjonował się jako „pomost” między Moskwą a Kijowem, ale w rzeczywistości był przewodnikiem czysto rosyjskich interesów. Gerhard Schröder w Niemczech przez długi czas pełnił całkiem podobną rolę.
Przyjaźń Schroedera z Władimirem Putinem rozpoczęła się niemal natychmiast po dojściu tego ostatniego do władzy w 1999 roku. W trakcie kadencji Schroedera regularnie nazywali się „przyjaciółmi”, a retoryka ta z czasem tylko się nasiliła. W szczególności niemiecki kanclerz i rosyjski prezydent wielokrotnie chodzili razem do łaźni, odwiedzali się na urodzinach itp.
Jednak prawdziwy – finansowy – charakter tych relacji stał się oczywisty po zakończeniu kariery politycznej Schroedera. W 2005 roku, zaledwie kilka tygodni (!) po rezygnacji ze stanowiska kanclerza, stanął na czele komitetu akcjonariuszy spółki Nord Stream AG – podmiotu zajmującego się budową gazociągu „Północny Strumień”. Nawiasem mówiąc, to właśnie Schröder zatwierdził ten projekt jeszcze jako kanclerz. Później został przewodniczącym rady dyrektorów rosyjskiej spółki naftowej „Rosnieft” oraz członkiem zarządu innej państwowej korporacji RF — „Gazpromu”.
Był to klasyczny schemat „synekury”, czyli swego rodzaju „honorowej emerytury” w Rosji. Kreml okresowo przyznawał byłym czołowym europejskim politykom całkowicie bezsensowne, ale bardzo dobrze płatne stanowiska w rosyjskich przedsiębiorstwach energetycznych, przekształcając ich w ten sposób w lobbystów swoich interesów. Schröder zrezygnował z pracy w „Gazpromie” i „Rosnieft” dopiero w 2022 roku – po pełnej inwazji Rosji na Ukrainę. I to zrobił niechętnie, pod bardzo silną presją społeczną.
Schröder o Ukrainie i wojnie
Po rozpoczęciu pełnej rosyjskiej agresji w 2022 roku Schroeder tak i nie potępił działań Kremla, przynajmniej na poziomie retorycznym. Chociaż przyznał, że inwazja „jest sprzeczna z prawem międzynarodowym”, dodał jednak, że sprzeciwia się „demonizowaniu Rosji jako wiecznego wroga”. Były kanclerz, który niegdyś zdecydowanie opowiadał się za pacyfizmem i protestował przeciwko inwazji USA na Irak, wielokrotnie krytykował sankcje, wzywał Europę do wznowienia importu rosyjskich surowców energetycznych i ogólnie promował pogląd, że presja gospodarcza na Moskwę szkodzi samemu Zachodowi.
Co ciekawe, w 2022 roku Schröder próbował już pełnić rolę nieformalnego negocjatora. Wtedy poleciał do Moskwy na spotkanie z Putinem i rozmawiał o możliwości rozwiązania konfliktu na Ukrainie, ale ta inicjatywa zakończyła się fiaskiem: rosyjski przywódca z jakiegoś powodu nie posłuchał swojego „przyjaciela”. Później były kanclerz stwierdził, że „Amerykanie nie pozwolili na znalezienie kompromisu”.
Co znamienne, kiedy w maju 2026 roku Putin ponownie zaproponował Schrédera jako pośrednika, biuro samego byłego kanclerza odmówiło jakichkolwiek komentarzy. Jednocześnie Ukraina, Niemcy i wiele innych krajów natychmiast sprzeciwiło się tej idei.
W szczególności szefowa europejskiej dyplomacji Kaya Kallas stwierdziła, że Schröder „był wysokim rangą lobbystą rosyjskich przedsiębiorstw państwowych”, dlatego podczas negocjacji „siedziałby po obu stronach stołu”. Minister spraw zagranicznych Ukrainy Andrij Sybiga podkreślił, że „zdecydowanie nie popieramy takiej kandydatury”. Ambasador Ukrainy w Niemczech dodał również, że wieloletnie promowanie przez Schroedera interesów Kremla „pozbawia go moralnego prawa do pełnienia roli pośrednika”.
Podsumowując, nasuwa się pytanie: czy Gerhard Schröder nadaje się na negocjatora z Kremlem? Odpowiedź nie jest tak jednoznaczna, jak mogłoby się wydawać.
Gerhard Schröder to człowiek, który przeszedł drogę od biednego chłopca z małej niemieckiej wsi do przywódcy najbardziej wpływowego państwa Europy. Jednak jego dalsza kariera sprawiła, że polityk stał się postacią toksyczną w oczach znacznej części niemieckiego społeczeństwa i większości europejskich polityków. Metafora „niemieckiego Medvedczuka” zaskakująco trafnie opisuje jego rolę.
Czy Schröder może być skutecznym negocjatorem między UE a Moskwą? Z jednej strony rzeczywiście ma bezpośredni dostęp do Putina i cieszy się osobistym zaufaniem Kremla. W dyplomacji jest to czasami znacznie ważniejsze niż jakiekolwiek formalne statusy i uprawnienia.
Jeśli negocjacje rzeczywiście doprowadzą do deeskalacji i pomogą zakończyć wojnę oraz uratować miliony istnień ludzkich, to osoba pośrednika nie odgrywa w ogóle żadnej roli – w tym procesie najważniejszy powinien być wynik, a nie osobowość.
Jednak analiza całej biografii, kariery, powiązań i publicznych wypowiedzi Schroedera wskazuje, że prawie nigdy nie wykazał się neutralnością, która jest tak potrzebna w roli mediatora. Zawsze występował raczej jako obrońca rosyjskich interesów niż uczciwy i bezstronny pośrednik. W związku z tym perspektywa sukcesu Schroedera jako negocjatora wydaje się szczerze wątpliwa.
Czytaj nas na Telegram i Sends
