Święto 12 września: Dzień Narodowości Wysp Zielonego Przylądka — historia walki o wolność

12 września w Kabo-Verde kojarzy się z jedną z najważniejszych postaci w historii kraju – Amilkarem Cabralem, który urodził się tego dnia w 1924 roku. Po ogłoszeniu niepodległości Wysp Zielonego Przylądka w 1975 roku data ta została oficjalnie ustanowiona Dniem Narodowości. Z czasem jej status uległ zmianie, ale 12 września do dziś pozostaje ważną datą historyczną dla kraju oraz dniem upamiętniającym jednego z przywódców walki przeciwko portugalskiej władzy kolonialnej.

 

12 września wiąże się z datą urodzin Amilcara Cabral – działacza politycznego, pisarza i jednego z głównych przywódców ruchu antykolonialnego w Afryce Zachodniej. Urodził się 12 września 1924 roku w Bafata, na terytorium ówczesnej Gwinei Portugalskiej. Jego działalność była ściśle związana zarówno z Gwineą Bissau, jak i z Wyspami Zielonego Przylądka. Po uzyskaniu przez Wyspy Zielonego Przylądka niepodległości od Portugalii 5 lipca 1975 r. nowe władze nadały tej dacie szczególne znaczenie. W ustawie uchwalonej w pierwszych dniach istnienia niepodległego państwa dzień 12 września ogłoszono Dniem Narodowości. W dokumencie tym Cabral został uznany za twórcę narodowości oraz jednego z głównych działaczy walki o niepodległość.

 

W 2026 roku 12 września przypada w sobotę. Jednocześnie obecny kalendarz świąt państwowych na Wyspach Zielonego Przylądka różni się od kalendarza z pierwszych lat niepodległości. W 1991 roku, po zmianie systemu politycznego, 12 września przestał być oficjalnym dniem wolnym od pracy, a status Dnia Narodowości i Bohaterów Narodowych przeniesiono na 20 stycznia. O tej zmianie otwarcie mówili przedstawiciele Zgromadzenia Narodowego Wysp Zielonego Przylądka. Dlatego dzisiaj 12 września należy postrzegać przede wszystkim jako ważną datę historyczną związaną z Amilkarem Cabralem, a nie jako obowiązujący ogólnokrajowy dzień wolny od pracy o takim samym statusie, jaki miał po ogłoszeniu niepodległości.

Kim był Amilcar Cabral

Amilcar Cabral był jednym z najbardziej znanych działaczy ruchu antykolonialnego w Afryce. Urodził się w 1924 roku w rodzinie pochodzącej z Wysp Zielonego Przylądka i zdobył wykształcenie w Portugalii. Po powrocie do Afryki Cabral zaczął aktywnie angażować się w sprawy rozwoju lokalnej ludności oraz walkę z systemem kolonialnym. W 1956 roku stał się jednym z założycieli Afrykańskiej Partii Niepodległości Gwinei i Wysp Zielonego Przylądka (PAIGC). Organizacja ta opowiadała się za zakończeniem portugalskiej dominacji kolonialnej i uzyskaniem niepodległości. Z czasem PAIGC stanęła na czele walki wyzwoleńczej w Gwinei-Bissau, a jej działalność stała się istotną częścią procesu, który ostatecznie doprowadził do uzyskania niepodległości przez Wyspy Zielonego Przylądka.

 

Cabral nie doczekał ogłoszenia niepodległości Wysp Zielonego Przylądka. Został zamordowany 20 stycznia 1973 roku w Konakry, dwa lata przed uzyskaniem niepodległości przez archipelag. Właśnie dlatego 20 stycznia stał się później w Wyspach Zielonego Przylądka Dniem Bohaterów Narodowych. Mimo to dzień urodzin Cabral pozostał ważną datą dla kraju. Jego imię kojarzy się z kształtowaniem współczesnej tożsamości narodowej Kabo-Verde oraz walką o samostanowienie.

Jak Wyspy Zielonego Przylądka uzyskały niepodległość

Wyspy Zielonego Przylądka przez wieki znajdowały się pod panowaniem Portugalii. Wyspy były wykorzystywane jako ważny punkt na morskich szlakach handlowych, a ich historia była ściśle powiązana z transatlantyckim handlem niewolnikami. Po zniesieniu handlu niewolnikami oraz ze względu na trudne warunki naturalne sytuacja gospodarcza archipelagu pozostawała ciężka. W XX wieku w afrykańskich koloniach Portugalii nasiliły się ruchy niepodległościowe. Jednym z najbardziej wpływowych stała się PAIGC, utworzona przy udziale Amilcara Cabral. Partia zjednoczyła zwolenników niepodległości Gwinei i Wysp Zielonego Przylądka.

 

W grudniu 1974 roku między PAIGC a Portugalią podpisano porozumienie, które zapoczątkowało proces przechodzenia Wysp Zielonego Przylądka do niepodległości. Powołano rząd przejściowy, a następnie przeprowadzono wybory do Narodowego Zgromadzenia Ludowego. 5 lipca 1975 roku Wyspy Zielonego Przylądka oficjalnie ogłosiły niepodległość. Właśnie ta data jest obecnie głównym Dniem Niepodległości kraju i oficjalnym świętem państwowym.

Dlaczego 12 września stał się Dniem Narodowości

Wybór tej daty był bezpośrednio związany z postacią Amilcara Cabral. Dla nowego państwa był on nie tylko działaczem politycznym, ale jednym z symboli walki o samostanowienie narodowe. W pierwszych aktach prawnych niepodległej Wyspach Zielonego Przylądka 12 września zostało wyraźnie określone jako Dzień Narodowości. Data ta pokrywała się z dniem urodzin Cabral, a samego działacza oficjalnie nazywano założycielem tożsamości narodowej. Jednocześnie ustanowiono medal jego imienia – jedno z najwyższych odznaczeń państwowych kraju.

 

W ten sposób 12 września miał symbolizować nie zwycięstwo wojskowe ani konkretne wydarzenie polityczne, ale kształtowanie się świadomości narodowej. Data ta przypominała o człowieku, który odegrał znaczącą rolę w walce o prawo mieszkańców archipelagu do samodzielnego określania przyszłości swojego kraju.

Co się zmieniło po 1991 roku

Status 12 września uległ zmianie po przemianach politycznych w Wyspach Zielonego Przylądka na początku lat 90. W 1991 roku w kraju odbyły się pierwsze wielopartyjne wybory, po których ukształtował się nowy system polityczny. Wraz ze zmianami politycznymi zrewidowano również kalendarz świąt państwowych. 12 września przestało być oficjalnym dniem wolnym od pracy, a 20 stycznia uzyskało status Dnia Narodowości i Bohaterów Narodowych. W tym dniu upamiętnia się również Amilcara Cabral, który został zamordowany 20 stycznia 1973 roku.

 

Dlatego we współczesnej Wyspie Zielonego Przylądka można spotkać różne nazwy i interpretacje 12 września. Historycznie jest to Dzień Narodowości, który istniał w pierwszych latach niepodległości. Dzisiaj jednak oficjalne kalendarze świąt państwowych mają inną strukturę.

12 września a ruch młodzieżowy

W 2015 roku rząd Wysp Zielonego Przylądka w odrębnej uchwale ustanowił 12 września Dniem Narodowego Ruchu Młodzieżowego. Oznacza to, że data ta zyskała jeszcze jedno oficjalne znaczenie. Wybór właśnie tego dnia był również związany z Amilkarem Cabralem. W tradycji historycznej Wysp Zielonego Przylądka postrzega się go jako działacza, który wspierał aktywny udział młodzieży w życiu społecznym i politycznym.

 

Dzień Stowarzyszeń Młodzieżowych ma na celu zwrócenie uwagi na działalność organizacji młodzieżowych, stowarzyszeń wolontariackich i inicjatyw społecznych. Dla tego niewielkiego państwa wyspiarskiego organizacje te odgrywają ważną rolę w życiu społeczności. W 2015 roku władze podkreślały również dużą liczbę stowarzyszeń i grup młodzieżowych działających w kraju. Właśnie dlatego dzisiejszy 12 września może wiązać się nie tylko z pamięcią historyczną, ale także z współczesną aktywnością młodzieży.

Jak obchodzi się 12 września

Formy obchodów tej daty mogą się zmieniać w zależności od roku i konkretnych organizatorów. Jeśli chodzi o pamięć historyczną, główny nacisk kładzie się na postać Amilcara Cabral i historię walki Kabo-Verde o niepodległość. W kraju mogą odbywać się wydarzenia kulturalne i edukacyjne poświęcone historii ruchu wyzwoleńczego. Organizowane są również spotkania, wystawy, publiczne dyskusje oraz wydarzenia z udziałem organizacji młodzieżowych.

 

Szczególne miejsce zajmują wydarzenia związane z zachowaniem pamięci historycznej. W szkołach i instytucjach publicznych mogą opowiadać o kolonialnej przeszłości, działalności PAIGC oraz drodze kraju do niepodległości. W 2024 roku, w setną rocznicę urodzin Cabral, 12 września był w Kabo-Verde datą o szczególnym znaczeniu. W obchodach jubileuszowych uczestniczyły instytucje państwowe, a Zgromadzenie Narodowe dyskutowało na temat roli Cabral w historii kraju.

Ciekawostki dotyczące tej daty

• 12 września to dzień urodzin Amilcara Cabral. Urodził się 12 września 1924 roku i stał się jednym z najbardziej znanych działaczy ruchu antykolonialnego w Afryce.

• Początkowo był to oficjalny Dzień Narodowości Wysp Zielonego Przylądka. Niepodległe państwo ustanowiło tę datę w ustawie już w 1975 roku.

• W 1991 roku status tej daty uległ zmianie. 12 września przestał być oficjalnym dniem wolnym od pracy, a 20 stycznia stał się Dniem Narodowości i Bohaterów Narodowych.

• Cabral nie dożył niepodległości Wysp Zielonego Przylądka. Został zamordowany 20 stycznia 1973 roku, dwa lata przed ogłoszeniem niepodległości kraju.

• 5 lipca to główne święto niepodległości Kabo-Verde. To właśnie 5 lipca 1975 roku kraj oficjalnie ogłosił niepodległość od Portugalii.

• W 2015 roku dzień 12 września zyskał jeszcze jedno oficjalne znaczenie. Rząd ustanowił go Dniem Narodowego Ruchu Młodzieżowego.

Dlaczego ta data jest ważna dla Kabo-Verde

Historia 12 września dobrze pokazuje, jak silny wpływ na kalendarz państwowy mogą mieć zmiany polityczne. Początkowo data ta była jednym z głównych symboli młodego, niepodległego państwa. Później zmieniono jej status, ale sama pamięć historyczna nigdzie nie zniknęła. Dla Wysp Zielonego Przylądka Amílcar Cabral pozostaje jedną z kluczowych postaci historii narodowej. Jego imię kojarzy się z walką przeciwko panowaniu kolonialnemu, utworzeniem PAIGC oraz ideą niepodległości. Właśnie dlatego dzień jego urodzin nadal ma wielkie znaczenie symboliczne.

 

Jednocześnie współczesne znaczenie 12 września stało się szersze. Wiąże się ono nie tylko z historią walki wyzwoleńczej, ale także z inicjatywami młodzieżowymi i społecznymi. Tak więc 12 września na Wyspach Zielonego Przylądka to ważna data historyczna, wywodząca się z pierwszych lat niepodległości kraju i poświęcona Amilkarowi Cabralowi. Dzisiaj nie jest to już oficjalne święto państwowe w takim samym znaczeniu, jakie data ta miała po uzyskaniu niepodległości, ale dzień ten nadal odgrywa znaczącą rolę w życiu społecznym i historycznym archipelagu.

Czytaj nas na Telegram i Sends