Święto 15 września: Historia organizacji Greenpeace rozpoczęła się od niebezpiecznej wyprawy na Alaskę

15 września obchodzony jest Dzień Narodzin Greenpeace — data związana z pierwszą wyprawą tej organizacji w 1971 roku. Wówczas niewielka grupa aktywistów wyruszyła z Vancouver na wyspę Amchitka niedaleko Alaski, aby zaprotestować przeciwko amerykańskim testom jądrowym. Ich łódź nigdy nie dotarła do miejsca prób, ale ta wyprawa wzbudziła ogromne zainteresowanie i stała się początkiem międzynarodowego ruchu ekologicznego.

 

Dzień narodzin Greenpeace przypada na 15 września. Właśnie tego dnia w 1971 roku z Vancouver w Kanadzie wyruszył statek, który miał powstrzymać amerykańskie próby jądrowe na wyspie Amchitka w archipelagu Aleutów. Na pokładzie znajdowało się 12 osób – aktywiści, dziennikarze, fotograf i inni uczestnicy kampanii.

 

Formalnie historia Greenpeace rozpoczęła się jeszcze wcześniej. W 1970 roku w Kanadzie powstał komitet „Don’t Make A Wave Committee”, który sprzeciwiał się planom USA dotyczącym przeprowadzenia kolejnego testu jądrowego na Amchitce. To właśnie ta grupa stała się później podstawą dla Greenpeace. Dlatego 15 września uznaje się za symboliczny dzień narodzin organizacji, ponieważ właśnie wtedy rozpoczęła się jej pierwsza znana akcja. Pomysł był dość prosty, ale jak na tamte czasy odważny: aktywiści chcieli fizycznie dopłynąć do obszaru testów i swoją obecnością pokazać, że sprzeciwiają się broni jądrowej. Wykorzystali pokojowy protest i starali się zwrócić uwagę nie siłą, ale rozgłosem. To podejście stało się później jedną z głównych cech charakterystycznych Greenpeace.

Skąd wzięła się nazwa Greenpeace

Nazwa organizacji ma również ciekawą historię. Podczas jednego ze spotkań aktywistów padło słowo „Peace” – „pokój”. Kanadyjski ekolog Bill Darnell zaproponował przekształcenie go w „Green Peace”, czyli „zielony pokój”. Pomysł ten łączył od razu dwa główne tematy ruchu – ochronę środowiska i walkę o pokój. Z czasem te dwa słowa połączono w jedno – Greenpeace. Zgodnie z wspomnieniami uczestników ruchu nazwę trzeba było nawet skrócić, aby zmieściła się na plakietce. Tak stopniowo z nazwy jednej kampanii protestacyjnej ukształtowała się nazwa organizacji, znana dziś na całym świecie.

 

Co ciekawe, początkowo aktywiści w ogóle nie planowali tworzenia globalnej organizacji. Ich konkretnym celem było powstrzymanie testów jądrowych. Nikt z uczestników tej pierwszej wyprawy nie mógł wiedzieć, że stanie się ona początkiem ruchu, który po dziesięciu latach będzie działał już w dziesiątkach krajów.

Pierwsza ekspedycja Greenpeace

15 września 1971 roku stara łódź rybacka „Phyllis Cormack” opuściła port w Vancouver. Na potrzeby wyprawy przemianowano ją na „Greenpeace”. Na pokładzie znajdowali się aktywiści zmierzający na wyspę Amchitka, gdzie Stany Zjednoczone planowały przeprowadzić podziemny test jądrowy. Podróż nie była łatwa. Jesienna przeprawa przez Zatokę Alaski była uważana za niebezpieczną, a sama łódź nie była nowoczesnym statkiem ekspedycyjnym. Uczestnicy musieli zmagać się z niepogodą, problemami bytowymi i sporami wewnątrz załogi. Ponadto aktywiści nie mieli gwarancji, że w ogóle uda im się dotrzeć do strefy zakazanej.

 

Ostatecznie nie dotarli do Amchitki. Statek został przechwycony przez amerykańską straż przybrzeżną, zanim załoga zdążyła dotrzeć do obszaru testów. Sami uczestnicy początkowo uznali wyprawę za nieudaną, ponieważ nie udało się osiągnąć głównego celu – fizycznego powstrzymania testów. Jednak właśnie w tym momencie historia Greenpeace przybrała nieoczekiwany obrót. Media szeroko opisywały małą łódź i ludzi, którzy wyruszyli przeciwko testom jądrowym. Akcja zwróciła uwagę opinii publicznej na ten problem, a sama idea pokojowego protestu stała się znana daleko poza granicami Kanady. W Greenpeace nazwano później to podejście jednym z pierwszych przykładów tego, jak efektowna akcja i media mogą wzmocnić ruch społeczny.

Jak zakończyła się walka przeciwko próbom jądrowym

Pierwszy test, przeciwko któremu protestowali aktywiści, mimo wszystko się odbył. Kampania nie ucichła jednak po powrocie łodzi. Wokół niej narosła silna presja społeczna, a temat testów jądrowych znalazł się w centrum uwagi. W 1972 roku Stany Zjednoczone zaprzestały programu prób jądrowych na Amchitce. Greenpeace wiąże to z presją, która pojawiła się po pierwszej ekspedycji i szeroko zakrojonej kampanii społecznej. Sama wyspa uzyskała później status obszaru chronionego i stała się ważnym miejscem dla ochrony dzikiej przyrody.

 

W ten sposób pierwsza akcja pokazała aktywistom ważną rzecz: nawet jeśli protest nie osiąga swojego celu bezpośrednio, może zmienić opinię publiczną i wywrzeć presję polityczną. Właśnie tę zasadę Greenpeace stosuje również w kolejnych kampaniach.

Za czym opowiada się Greenpeace

Obecnie Greenpeace zajmuje się znacznie szerszym zakresem zagadnień niż tylko testy jądrowe. Organizacja prowadzi kampanie przeciwko zanieczyszczeniu środowiska, chroni lasy, oceany i dziką przyrodę, opowiada się za walką ze zmianami klimatu oraz rozwojem czystej energii. Osobnymi obszarami działalności pozostają kwestie odpadów toksycznych, zanieczyszczeń przemysłowych oraz ochrony bioróżnorodności.

 

Jednocześnie Greenpeace nie ogranicza się wyłącznie do zwykłych apeli do władz. Organizacja znana jest z głośnych pokojowych akcji, protestów, dochodzeń oraz bezpośrednich kampanii przeciwko firmom lub decyzjom rządowym, które aktywiści uważają za niebezpieczne dla środowiska. Jedną z zasad Greenpeace jest niestosowanie przemocy. W samej organizacji podkreśla się, że uczestnicy akcji przechodzą szkolenie z zakresu pokojowych metod protestu. Ich celem jest zwrócenie uwagi na problem, pokazanie jego skali oraz doprowadzenie do zmian bez uciekania się do przemocy.

Dlaczego Greenpeace nie przyjmuje pieniędzy od rządów i korporacji

Niezależność od władz politycznych i korporacyjnych jest jedną z kluczowych zasad Greenpeace. Organizacja oświadcza, że nie przyjmuje finansowania od rządów, korporacji i partii politycznych. Podstawę finansowania stanowią wpłaty zwykłych ludzi, a także dotacje od niezależnych fundacji prywatnych, które spełniają zasady organizacji. W Greenpeace wyjaśniają to chęcią zachowania niezależności w swojej działalności. Gdyby organizacja otrzymywała znaczne środki od firmy, którą sama krytykuje za zanieczyszczanie środowiska, mogłoby to podważyć jej wiarygodność. Dlatego też duże prywatne darowizny są również weryfikowane, aby nie powodowały konfliktu interesów.

 

Takie podejście stanowi część wizerunku Greenpeace od samego początku. Organizacja chce mieć możliwość sprzeciwiania się rządom, dużym przedsiębiorstwom i innym wpływowym podmiotom, jeśli uzna ich działania za niebezpieczne dla przyrody. Właśnie dlatego niezależność finansowa jest dla Greenpeace nie tylko kwestią techniczną, ale częścią jego podstawowej idei.

Najbardziej znane akcje Greenpeace

W ciągu ponad pół wieku Greenpeace przeprowadził setki kampanii w różnych krajach. Organizacja sprzeciwiała się próbom jądrowym, zanieczyszczeniu oceanów, niebezpiecznym odpadom przemysłowym, wycince lasów i niszczeniu obszarów naturalnych. Aktywiści zwracali również uwagę na polowania na wieloryby oraz inne problemy związane z ochroną zwierząt. Jedną z najbardziej znanych stała się kampania przeciwko połowom wielorybów. Aktywiści Greenpeace wypływali na morze małymi łodziami i próbowali fizycznie stanąć między wielorybami a harpunami wielorybniczymi. Takie ujęcia szybko trafiały do telewizji i światowych gazet, dzięki czemu problem stał się znany milionom ludzi.

 

Kolejnym ważnym elementem historii Greenpeace jest walka przeciwko zrzucaniu toksycznych odpadów do morza. Organizacja wykorzystywała nie tylko protesty, ale także własne badania, dokumentowanie naruszeń oraz współpracę z dziennikarzami. Taki format stał się później jednym z charakterystycznych dla Greenpeace: aktywiści starają się nie tylko zgłaszać problem, ale także pokazywać go na konkretnych przykładach.

Ciekawostki o Greenpeace

• Pierwsza łódź Greenpeace była zwykłym statkiem rybackim. „Phyllis Cormack” należała do kapitana Johna Cormacka, który zgodził się poprowadzić załogę przez niebezpieczne wody do Amchitki. Na potrzeby tej historycznej wyprawy statek otrzymał nazwę Greenpeace.

• Kolejny interesujący fakt – fundusze na pierwszą wyprawę nie pochodziły od dużych sponsorów. Aby wesprzeć kampanię, zorganizowano koncert charytatywny w Vancouver. Wzięli w nim udział między innymi Joni Mitchell, James Taylor, Phil Ochs oraz zespół Chilliwack. Wydarzenie to pomogło zebrać środki na wynajem łodzi i przeprowadzenie wyprawy.

• Pierwsza załoga składała się z 12 osób. Wśród nich byli aktywiści, dziennikarze, inżynier, lekarz, fotograf i kapitan. Taki skład grupy nie był przypadkowy: uczestnicy zdawali sobie sprawę, że dla powodzenia kampanii ważne jest nie tylko protestowanie, ale także poinformowanie świata o tym, co się dzieje.

• Ciekawe jest również to, że ta pierwsza ekspedycja była daleka od ideału. Na pokładzie dochodziło do konfliktów, załoga spierała się co do dalszych działań, a łódź została w końcu przechwycona. Jednak właśnie ta niedoskonała wyprawa stała się historycznym momentem dla Greenpeace. Pokazała, że niewielka grupa ludzi może wywołać ogromny efekt informacyjny.

Jak obchodzi się urodziny Greenpeace

15 września nie jest świętem państwowym ani oficjalnym świętem międzynarodowym. Jest to raczej symboliczna data dla zwolenników Greenpeace i osób zainteresowanych historią ruchu ekologicznego. Tego dnia organizacja i jej regionalne oddziały mogą wspominać pierwszą wyprawę, założycieli oraz najważniejsze kampanie w całej historii ruchu. W różnych latach z okazji rocznic Greenpeace organizowano wydarzenia publiczne, wystawy, wykłady, pokazy filmowe, akcje ekologiczne oraz kampanie dla zwolenników. Ważną częścią takich wydarzeń jest opowiadanie o konkretnych problemach ekologicznych oraz sposobach, w jakie ludzie mogą na nie wpływać.

 

Dla zwykłego człowieka uczczenie tej daty może być bardzo proste. Na przykład można wziąć udział w sprzątaniu parku lub brzegu zbiornika wodnego, zrezygnować z niepotrzebnego jednorazowego plastiku, posadzić drzewo lub wesprzeć lokalną inicjatywę na rzecz ochrony przyrody. Sens tej daty polega nie tyle na świętowaniu, co na przypomnieniu, że ochrona środowiska składa się z wielu codziennych decyzji.

Greenpeace dzisiaj

W ciągu ponad 50 lat niewielka grupa aktywistów przekształciła się w międzynarodowy ruch. Obecnie Greenpeace dysponuje siecią niezależnych organizacji krajowych i regionalnych w ponad 55 krajach, które działają na rzecz wspólnych celów ekologicznych i pokojowych. Jednocześnie Greenpeace nie jest jedną scentralizowaną strukturą w klasycznym rozumieniu. Greenpeace International koordynuje działania międzynarodowe, a poszczególne organizacje w różnych krajach mają własne zespoły i prowadzą własne kampanie. Taki model pozwala aktywistom reagować na lokalne problemy, a jednocześnie prowadzić kampanie o zasięgu globalnym.

 

Historia Greenpeace rozpoczęła się od bardzo konkretnej sytuacji – kilka osób postanowiło wsiąść na starą łódź rybacką i udać się w rejon przeprowadzania prób jądrowych. Nie mieli za sobą wielkiej organizacji, ogromnego budżetu ani gwarancji sukcesu. Jednak ich akcja przyciągnęła uwagę świata i dała początek ruchowi, który nadal działa na rzecz ochrony środowiska. Właśnie dlatego 15 września to dla Greenpeace nie tylko data w kalendarzu, ale przypomnienie o tym, od czego wszystko się zaczęło — od kilku osób, starej łodzi i przekonania, że pokojowy protest może zmienić stosunek społeczeństwa do poważnych problemów.

Czytaj nas na Telegram i Sends