23 września 2026 r. — Międzynarodowy Dzień Walki z Wykorzystywaniem Seksualnym
23 września na całym świecie obchodzony jest Międzynarodowy Dzień przeciwko Wykorzystywaniu Seksualnemu i Handlowi Kobietami i Dziećmi. Dzień ten ustanowiono w 1999 roku, aby zwrócić uwagę na problem handlu ludźmi, wykorzystywania seksualnego oraz ochrony praw kobiet i dzieci. W 2026 roku dzień ten przypada w środę i ponownie stanie się okazją do rozmowy o tym, jak rozpoznać zagrożenie, chronić ofiary i zapobiegać ponownemu wykorzystywaniu.
Międzynarodowy Dzień Walki z Wykorzystywaniem Seksualnym oraz Handlem Kobietami i Dziećmi obchodzony jest co roku 23 września. Data ta pozostaje niezmienna, dlatego w 2026 roku dzień ten przypada w środę. Dzień ten poświęcony jest walce z handlem ludźmi oraz różnymi formami wykorzystywania seksualnego. Chodzi przede wszystkim o ochronę osób, które mogą paść ofiarą przymusu, oszustwa lub wykorzystania ich trudnej sytuacji.
Ten dzień jest również potrzebny po to, aby poruszać tę kwestię nie tylko wtedy, gdy przestępstwo już miało miejsce. Ważną częścią działań jest profilaktyka, informowanie ludzi oraz uczenie ich, jak rozpoznawać niebezpieczne sytuacje. Szczególną uwagę poświęca się kobietom, dziewczętom i dzieciom, które mogą być szczególnie narażone na wykorzystywanie seksualne. Jednocześnie handel ludźmi może dotyczyć osób w różnym wieku i obu płci.
Ważne jest, aby nie mylić tej daty ze Światowym Dniem Walki z Handlem Ludźmi, który obchodzony jest co roku 30 lipca. Dzień 23 września kładzie szczególny nacisk właśnie na wykorzystywanie seksualne oraz handel kobietami i dziećmi.
Skąd wzięła się data 23 września
Historia tego dnia sięga 1999 roku. Został on ustanowiony podczas Światowej Konferencji Koalicji przeciwko Handlowi Ludźmi we współpracy z Konferencją Kobiet, która odbyła się w Dhace, stolicy Bangladeszu. Jednak sama data 23 września ma znacznie dłuższą historię. Kojarzy się ona z Argentyną, gdzie 23 września 1913 roku uchwalono ustawę mającą na celu zwalczanie wykorzystywania seksualnego dzieci.
Dokument ten znany jest jako ustawa Palaciosa – od nazwiska argentyńskiego polityka i prawnika Alfredo Palaciosa. Uważa się ją za jedną z pierwszych ustaw mających na celu walkę z wykorzystywaniem seksualnym i handlem ludźmi.
Właśnie ta historyczna data stała się symboliczna dla międzynarodowej walki z wyzyskiem. Dziesięć lat później, w 1999 roku, dzień 23 września został wybrany na międzynarodowy dzień poświęcony tej kwestii. W ten sposób data ta połączyła historyczny przykład legislacyjnej walki z wyzyskiem z współczesnymi międzynarodowymi wysiłkami na rzecz ochrony praw człowieka.
Czym jest handel ludźmi
Handel ludźmi to nie tylko nielegalne przewożenie osób przez granicę. Jest to przestępstwo, w ramach którego ludzie mogą być werbowani, przewożeni, przekazywani lub przetrzymywani w celu dalszego wyzysku. Przestępcy mogą posługiwać się groźbami, przemocą, oszustwem, szantażem, przymusem lub wykorzystywaniem zależności danej osoby. Czasami ofiarę wabi się obietnicami dobrej pracy, wysokiego wynagrodzenia, zakwaterowania lub pomocy przy przeprowadzce.
Wykorzystywanie może przybierać różne formy. Może to być wykorzystywanie seksualne, praca przymusowa, żebractwo, zmuszanie do działalności przestępczej lub inne sposoby wykorzystywania człowieka w celu osiągnięcia zysku. Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, w których przestępcy wykorzystują trudną sytuację danej osoby. Na przykład gdy osoba ta pozostała bez dachu nad głową, straciła pracę, znajduje się w trudnej sytuacji finansowej lub jest zmuszona do ucieczki przed wojną.
Właśnie dlatego dokumenty międzynarodowe traktują handel ludźmi jako poważne naruszenie praw człowieka. W prawie międzynarodowym osobno podkreśla się konieczność ochrony kobiet i dzieci przed wyzyskiem.
Dlaczego kobiety i dzieci są szczególnie narażone
Kobiety i dzieci często należą do grup najbardziej narażonych na ryzyko stania się ofiarami wykorzystywania seksualnego. Przyczyny mogą być różne — od ubóstwa i braku wsparcia po wojnę, przymusowe przemieszczenie i zależność od innych osób. Dzieci są szczególnie zależne od dorosłych i nie zawsze potrafią samodzielnie ocenić niebezpieczną sytuację. Sprawcy mogą wykorzystywać zaufanie dziecka, oszukiwać je lub wywierać na nie presję.
Kolejnym problemem jest internet. Znajomości na portalach społecznościowych i komunikatorach mogą być wykorzystywane do zdobycia zaufania potencjalnej ofiary. Następnie sprawca może próbować namówić osobę na spotkanie, zaproponować pracę lub obiecać pomoc. Jednocześnie ważne jest, aby nie stwarzać wrażenia, że odpowiedzialność za przestępstwo spoczywa na samej ofierze. Osoba, którą oszukano, zmuszono lub wykorzystano, nie staje się winna tylko dlatego, że uwierzyła przestępcy.
Właśnie dlatego profilaktyka powinna opierać się nie na zastraszaniu, ale na przystępnych informacjach. Należy wyjaśniać ludziom, jakie sytuacje mogą być niebezpieczne, jak weryfikować oferty pracy i gdzie szukać pomocy.
Dlaczego wojna zwiększa ryzyko
Wojna stwarza dodatkowe warunki, które mogą wykorzystać handlarze ludźmi. Ludzie tracą mieszkania, pracę, dokumenty, dotychczasowe kręgi znajomych oraz stabilność finansową. Szczególnie trudna jest sytuacja tych, którzy są zmuszeni opuścić swoje domy. Osoba ta może spieszyć się z wyjazdem w bezpieczniejsze miejsce i zgodzić się na pomoc nieznajomych, nie mając możliwości sprawdzenia ich intencji.
W 2022 roku przedstawicielka ONZ Pramila Patten stwierdziła, że wojna przeciwko Ukrainie zwiększa ryzyko handlu ludźmi. Wśród przyczyn wymieniła przymusowe przemieszczanie się, trudności ekonomiczne, ograniczony dostęp do usług socjalnych oraz osłabienie kontroli w warunkach wojennych. Ryzyko może utrzymywać się również po wyjeździe osoby za granicę. Niebezpieczne mogą być oferty nielegalnej pracy, przewozy bez dokumentów, żądanie przekazania paszportu lub obietnice zakwaterowania w zamian za niezrozumiałe usługi.
Dlatego w czasie wojny szczególnie ważne jest sprawdzanie informacji o pracodawcach, nieprzekazywanie dokumentów osobom postronnym oraz informowanie bliskich o trasie podróży i miejscu pobytu.
Ciekawostki na temat handlu ludźmi
Handel ludźmi nie ogranicza się do jednego kraju. Osoba może zostać zwerbowana w jednym państwie, przewieziona przez kilka innych krajów i wykorzystywana już w innym miejscu.
Jednocześnie granica międzynarodowa nie jest warunkiem koniecznym dla popełnienia tego przestępstwa. Handel ludźmi może mieć miejsce również w obrębie jednego kraju.
Kolejna ważna kwestia — osoba poszkodowana nie musi być fizycznie uwięziona. Kontrola może odbywać się poprzez groźby, długi, szantaż, odebranie dokumentów, presję psychologiczną lub uzależnienie od przestępców.
Czasami osoba może nie od razu zdać sobie sprawę, że stała się ofiarą wyzysku. Początkowo mogą jej obiecać normalną pracę lub lepsze warunki życia, a dopiero po przyjeździe zmienić warunki i zacząć ją kontrolować.
Warto również pamiętać, że ofiarami mogą paść nie tylko osoby o niskich dochodach. Przestępcy mogą stosować różne sposoby oszustwa i dobierać różne metody postępowania wobec swoich ofiar.
W 2024 roku ukraińska policja krajowa poinformowała, że tylko w ciągu pierwszych pięciu miesięcy tego roku wykryła 67 przypadków handlu ludźmi i zidentyfikowała 68 ofiar, wśród których było 10 dzieci.
Jak obchodzi się ten dzień na świecie
Międzynarodowy Dzień Walki z Wykorzystywaniem Seksualnym oraz Handlem Kobietami i Dziećmi nie ma jednego, ustalonego scenariusza obchodów. W różnych krajach traktuje się go przede wszystkim jako dzień informacyjny i edukacyjny. Organizowane są konferencje, wykłady, szkolenia i otwarte dyskusje. Uczestniczą w nich przedstawiciele organizacji społecznych, policji, instytucji edukacyjnych, służb socjalnych oraz organizacji międzynarodowych.
Osobnym kierunkiem działań jest praca z młodzieżą. W placówkach edukacyjnych mogą odbywać się zajęcia, podczas których opowiada się o bezpiecznych zachowaniach, zagrożeniach związanych z poszukiwaniem pracy oraz sposobach reagowania na podejrzane propozycje. Na przykład w jednej z ukraińskich placówek edukacyjnych w 2025 roku przed tą datą zorganizowano szkolenie, podczas którego studenci analizowali rzeczywiste sytuacje związane z handlem ludźmi, a w ramach gry fabularnej uczyli się tworzyć modele bezpiecznego zachowania.
Również w różnych krajach prowadzone są kampanie informacyjne w mediach społecznościowych. Publikowane są filmy, ulotki, historie ofiar oraz wyjaśnienia dotyczące tego, jak rozpoznać próby werbowania. Kolejną popularną formą są akcje publiczne i wydarzenia tematyczne. Ich celem nie jest straszenie ludzi, ale przekazanie im praktycznej wiedzy oraz wskazanie, gdzie można uzyskać pomoc.
Jakie działania są podejmowane na Ukrainie
Na Ukrainie temat ten jest szczególnie ważny ze względu na skutki wojny na pełną skalę. Organy państwowe i organizacje społeczne prowadzą kampanie informacyjne, szkolenia i wydarzenia dla osób, które mogą znaleźć się w strefie ryzyka. We wrześniu 2026 roku rząd zatwierdził Państwowy Program Celowy w zakresie przeciwdziałania handlowi ludźmi na okres do 2030 roku. Dokument ten przewiduje wzmocnienie mechanizmów zapobiegania handlowi ludźmi, poprawę wykrywalności takich przypadków oraz zapewnienie kompleksowej pomocy ofiarom. Nie chodzi tu wyłącznie o karanie przestępców. Ważne jest również pomaganie osobom, które doświadczyły już wyzysku, w powrocie do normalnego życia.
Pomoc ta może obejmować wsparcie psychologiczne, porady prawne, usługi socjalne, tymczasowe schronienie, pomoc w znalezieniu pracy oraz w odtworzeniu dokumentów. Osobnym zadaniem jest zapobieganie ponownemu wykorzystywaniu danej osoby. Właśnie dlatego ofiary potrzebują nie jednorazowej konsultacji, ale kompleksowego wsparcia. Rządowy program do 2030 roku ma na celu unowocześnienie systemu zapobiegania handlowi ludźmi oraz zwiększenie skuteczności mechanizmów pomocy ofiarom.
Jak rozpoznać niebezpieczną sytuację
Istnieje kilka oznak, które mogą wskazywać na ryzyko handlu ludźmi. Na przykład, jeśli pracodawca obiecuje bardzo wysokie wynagrodzenie bez jasno określonych warunków, odmawia zawarcia umowy lub prosi o przekazanie paszportu. Niepokojąca powinna być również propozycja wyjazdu do innego kraju, jeśli dana osoba prawie nic nie wie o pracodawcy, miejscu zamieszkania lub przyszłej pracy. Szczególnie niebezpieczne jest, gdy zabrania się przekazywania bliskim adresu lub szczegółów podróży.
Kolejnym sygnałem jest żądanie oddania dokumentów, karty bankowej lub telefonu innej osobie. Równie niebezpieczne jest, gdy zmuszają kogoś do pracy w wymiarze większym niż uzgodniono, nie wypłacają obiecanych pieniędzy lub grożą w przypadku próby odejścia. Przestępcy mogą stosować nie tylko przemoc fizyczną. Często stosują presję psychologiczną, szantaż, groźby lub zaciągają długi, które osoba ta rzekomo musi odpracować. Jeśli sytuacja wydaje się podejrzana, lepiej nie ignorować swoich wątpliwości. Ważne jest, aby poinformować o nich bliskich lub zwrócić się do odpowiednich służb.
Gdzie szukać pomocy na Ukrainie
Na Ukrainie działa rządowa infolinia 1547 zajmująca się zwalczaniem handlu ludźmi, przemocy domowej, przemocy ze względu na płeć oraz przemocy wobec dzieci. Pod tym numerem można uzyskać poradę, wsparcie psychologiczne oraz zgłosić odpowiedni przypadek. Infolinia działa przez całą dobę. Działa również krajowa infolinia ds. przeciwdziałania handlowi ludźmi i doradztwa dla migrantów pod numerem 527. W przypadku bezpośredniego zagrożenia można skontaktować się z policją pod numerem 102 lub zadzwonić pod jednolity numer służb ratunkowych 112.
Warto pamiętać, że o pomoc może zwrócić się nie tylko sama osoba poszkodowana. Jeśli zauważysz sytuację, która może być związana z handlem ludźmi, również możesz powiadomić odpowiednie służby. Najważniejsze – nie próbuj samodzielnie stawiać czoła przestępcom, jeśli może to narazić kogoś na dodatkowe niebezpieczeństwo. W takich sytuacjach lepiej zwrócić się do specjalistów. Informacje o pomocy są potrzebne nie tylko 23 września. Jednak właśnie takie daty dają możliwość ponownego przypomnienia o niej tym, którzy mogą znaleźć się w trudnej sytuacji.
Dlaczego warto mówić o tym problemie
Międzynarodowy Dzień Walki z Wykorzystywaniem Seksualnym i Handlem Kobietami i Dziećmi nie jest świętem w tradycyjnym rozumieniu. Jego sens polega na zwróceniu uwagi na przestępstwa, które często pozostają ukryte. Handel ludźmi może rozpocząć się od pozornie zupełnie zwyczajnej propozycji pracy, pomocy lub przeprowadzki. Właśnie dlatego świadomość zagrożeń może być ważnym sposobem na ochronę siebie i bliskich.
Jednocześnie walka z handlem ludźmi nie powinna ograniczać się wyłącznie do poszukiwania przestępców. Potrzebna jest profilaktyka, dostęp do informacji, praca służb społecznych, wsparcie dla ofiar oraz karanie winnych. Szczególnie ważne jest, aby nie obwiniać osób, które doświadczyły wyzysku. Potrzebują one bezpieczeństwa, pomocy medycznej i psychologicznej, ochrony prawnej oraz możliwości powrotu do normalnego życia.
Dlatego 23 września to przede wszystkim dzień przypominający o godności ludzkiej i prawie każdej osoby do wolności. A jednocześnie okazja, by dowiedzieć się więcej o problemie, który może wydawać się odległy, ale w rzeczywistości dotyczy różnych krajów i różnych ludzi.
Czytaj nas na Telegram i Sends
