Święto 5 września 2026 — Dzień Psychiatry w Stanach Zjednoczonych: niezwykła historia tej daty

5 września 2026 roku w Stanach Zjednoczonych obchodzony jest National Shrink Day – nieformalny dzień poświęcony psychiatrom, psychologom i psychoterapeutom. Data ta przypomina o osobach, które pomagają radzić sobie z problemami emocjonalnymi i psychologicznymi, a także zwraca uwagę na znaczenie zdrowia psychicznego. Święto to ma niezwykłą historię i jest związane z popularnym amerykańskim komikiem Bobem Newhartem.

 

National Shrink Day przypada co roku 5 września. W 2026 roku data ta przypada w sobotę. Święto to jest najczęściej obchodzone właśnie w Stanach Zjednoczonych, choć informacje o nim można znaleźć również w międzynarodowych kalendarzach nieoficjalnych dat. Co ważne, National Shrink Day nie jest świętem federalnym w USA. Nie jest to dzień wolny od pracy ani oficjalne święto państwowe. Postrzega się go raczej jako okazję do podziękowania specjalistom zajmującym się zdrowiem psychicznym, porozmawiania o pomocy psychologicznej oraz nieco zmniejszenia piętna związanego z korzystaniem z pomocy specjalistów.

 

Nazwa tego święta również jest nietypowa. W języku angielskim słowo „shrink” jest nieformalnym, slangowym określeniem psychiatry lub psychoterapeuty. Dlatego organizatorzy i zwolennicy tego dnia świadomie używają prostego i nieco żartobliwego słowa zamiast oficjalnej nazwy zawodu. W ten sposób tak poważny temat zyskuje mniej formalny charakter. Chodzi nie o to, by traktować zdrowie psychiczne jako żart, ale wręcz przeciwnie – o to, by rozmowa na ten temat stała się bardziej przystępna. Dla wielu osób to właśnie strach, wstyd lub uprzedzenia są przyczyną odkładania decyzji o zwróceniu się o pomoc.

Skąd wziął się National Shrink Day

Dokładna historia powstania tego dnia pozostaje nie do końca znana. W przeciwieństwie do oficjalnych dat międzynarodowych, w przypadku National Shrink Day nie ma jasno określonej organizacji, która ogłosiłaby jego ustanowienie, ani jednej konkretnej daty powstania. Badacze kalendarzy świąt zauważają, że święto to stopniowo rozprzestrzeniało się jako nieformalna inicjatywa. Najpopularniejsza wersja wiąże 5 września z Bobem Newhartem. Ten amerykański komik urodził się właśnie tego dnia w 1929 roku. Zasłynął przede wszystkim dzięki roli psychologa Boba Hartleya w serialu telewizyjnym „The Bob Newhart Show”.

 

W serialu jego bohater pracował jako psycholog w Chicago i przyjmował pacjentów. Dzięki swojemu poczuciu humoru i spokojnemu sposobowi bycia postać ta stała się jedną z najbardziej znanych telewizyjnych postaci specjalisty ds. zdrowia psychicznego w amerykańskiej popkulturze. Właśnie dlatego dzień urodzin Newharta w kalendarzach nieoficjalnych świąt zaczęto wiązać z zawodem psychoterapeuty. Jednocześnie nie można twierdzić, że to właśnie Newhart osobiście ustanowił National Shrink Day. Nie ma na to wiarygodnego potwierdzenia. Bardziej poprawne jest stwierdzenie, że datę tę tradycyjnie wiąże się z jego rolą i dniem urodzin.

Kim są „shrink”

W Stanach Zjednoczonych słowem „shrink” można nieformalnie określać psychiatrę lub psychoterapeutę. W szerszym, współczesnym rozumieniu National Shrink Day odnosi się również do psychologów, doradców i innych specjalistów, którzy pomagają osobom borykającym się z problemami psychicznymi i emocjonalnymi. Należy jednak pamiętać, że zawody te nie są tożsame. Psychiatra to lekarz posiadający wykształcenie medyczne, który może przepisywać leczenie farmakologiczne. Psycholog zajmuje się psychiką, zachowaniem, emocjami i różnymi stanami psychicznymi, ale jego uprawnienia zależą od konkretnego kraju i posiadanej licencji zawodowej.

 

W psychoterapii można stosować różne podejścia. Należą do nich terapia poznawczo-behawioralna, terapia psychodynamiczna, terapia rodzinna i inne metody. Różnią się one zasadami i technikami, dlatego jedna forma pomocy może być dla danej osoby bardziej odpowiednia niż inna. Z tego powodu słowa „shrink” nie należy traktować jako dokładnej nazwy zawodowej. Jest to raczej popularny amerykański slang, który w języku potocznym łączy różnych specjalistów związanych ze zdrowiem psychicznym.

Skąd wzięła się ta nazwa

Słowo „shrink” brzmi nietypowo, zwłaszcza jeśli przetłumaczyć je dosłownie. Angielskie to shrink oznacza „kurczyć się”, „zmniejszać się” lub „skracać się”. Jednak w amerykańskim języku potocznym od dawna jest ono używane jako skrótowe określenie psychiatry. Pochodzenie tego slangowego terminu często wiąże się ze starszym słowem „headshrinker”. Jednak popularne wyjaśnienia jego historii nie zawsze mają wiarygodne potwierdzenie w dokumentach, dlatego współczesne źródła radzą podchodzić do takich wersji z rezerwą.

 

W każdym razie słowo to stopniowo zakorzeniło się w kulturze amerykańskiej. Można je było spotkać w książkach, filmach, programach telewizyjnych oraz w języku potocznym. Z czasem stało się tak rozpoznawalne, że wykorzystano je nawet w nazwie nieoficjalnego święta. Co ciekawe, słowo to niekoniecznie ma obraźliwy wydźwięk. W odpowiednim kontekście Amerykanie mogą używać go w sposób całkowicie przyjazny lub żartobliwy. Właśnie taki lekki ton pasuje do National Shrink Day.

Co ma z tym wspólnego Bob Newhart

Bob Newhart był jednym z najsłynniejszych amerykańskich komików swojego pokolenia. Urodził się 5 września 1929 roku w Chicago. Początkowo pracował w księgowości i reklamie, ale z czasem zaczął występować jako komik stand-upowy i stał się gwiazdą telewizji. Jego rola w serialu „The Bob Newhart Show” ma szczególne znaczenie dla historii tego święta. Serial był emitowany w Stanach Zjednoczonych w latach 70., a sam Newhart wcielał się w rolę psychologa, który wysłuchiwał historii swoich pacjentów. Humor opierał się na niezwykłych sytuacjach i dialogach, ale zawód głównego bohatera pozostawał centralnym elementem fabuły.

 

W ten sposób miliony amerykańskich widzów regularnie widziały na ekranie psychologa jako zwykłego człowieka, który pracuje, słucha innych i stara się pomóc im uporać się z własnymi problemami. Dzięki temu zawód ten stał się bardziej znany szerokiej publiczności. Właśnie dlatego Bob Newhart jest często wspominany w materiałach dotyczących National Shrink Day. Jego data urodzin stała się dogodnym symbolicznym powiązaniem z tym zawodem.

Dlaczego warto rozmawiać o zdrowiu psychicznym

National Shrink Day służy nie tylko temu, by podziękować psychoterapeucie lub psychiatrze. Jedną z głównych idei tej daty jest przypomnienie, że zdrowie psychiczne stanowi tak samo ważną część ogólnego stanu zdrowia człowieka, jak kondycja fizyczna. Ludzie mogą szukać profesjonalnej pomocy z bardzo różnych powodów. Mogą to być długotrwały stres, lęk, problemy ze snem, skutki traumatycznych wydarzeń, trudności w relacjach lub inne problemy psychologiczne. Nie trzeba czekać, aż sytuacja stanie się krytyczna.

 

Jednocześnie zgłoszenie się do specjalisty nie oznacza, że z daną osobą „coś jest nie tak”. Psychoterapia może być sposobem na lepsze zrozumienie własnych emocji, nauczenie się radzenia sobie w trudnych sytuacjach oraz znalezienie nowych wzorców zachowań. To właśnie piętno związane ze zdrowiem psychicznym często sprawia, że ludzie milczą. Osoba może obawiać się, że nie zostanie zrozumiana, że zostanie uznana za słabą lub że inni będą ją postrzegać inaczej. Takie uprzedzenia mogą opóźniać zwrócenie się o pomoc o miesiące, a nawet lata.

Dlatego nieformalne wydarzenia, takie jak National Shrink Day, starają się poruszać ten temat w prostszy sposób. Nie ma tu oficjalnych uroczystości ani skomplikowanych protokołów. Głównym celem jest sprawienie, by rozmowa o zdrowiu psychicznym była mniej krępująca.

Jak obchodzi się National Shrink Day

Ponieważ jest to data nieoficjalna, nie ma jednego scenariusza obchodów. Nie ma obowiązkowych wydarzeń, uroczystości państwowych ani tradycji, których wszyscy musieliby przestrzegać. Każdy może uczcić ten dzień w sposób, który mu odpowiada. Jedną z najprostszych opcji jest podziękowanie swojemu psychoterapeucie, psychologowi lub psychiatrze. Może to być krótka wiadomość, kartka z życzeniami lub po prostu kilka ciepłych słów podczas następnego spotkania.

 

Innym pomysłem jest zapoznanie się z informacjami na temat zdrowia psychicznego i zawodu psychologa. Można na przykład dowiedzieć się, czym różni się psychiatra od psychologa, jakie są rodzaje psychoterapii i jak zazwyczaj przebiega pierwsza konsultacja. W mediach społecznościowych ludzie mogą opowiadać o tym, jak ważne jest dbanie o zdrowie psychiczne, lub udostępniać materiały informacyjne. W tym celu używa się między innymi hashtagu #NationalShrinkDay.

 

Kolejnym symbolicznym sposobem uczczenia tej daty jest obejrzenie serialu „The Bob Newhart Show”. Pozwala to przypomnieć sobie, skąd wzięło się powiązanie między 5 września a zawodem psychoterapeuty. Najważniejsze jednak, aby nie sprowadzać tego tematu do czystej formalności. Jeśli ktoś od dawna rozważa wizytę u specjalisty, ten dzień może stać się po prostu pretekstem, by w końcu poszukać sprawdzonego specjalisty.

Ciekawostki dotyczące psychoterapii i zawodu

• Psychiatra może przepisywać leki. To jedna z głównych różnic między psychiatrą a wieloma psychologami i psychoterapeutami. Psychiatra jest lekarzem i może stosować leczenie farmakologiczne w swojej praktyce.

• Psychoterapia nie sprowadza się do rozmów o dzieciństwie. Taki stereotyp ukształtował się w dużej mierze pod wpływem kultury popularnej i przestarzałych wyobrażeń o psychoanalizie. Współczesne metody terapii mogą być bardzo praktyczne i skupiać się na konkretnych myślach, emocjach i zachowaniach.

• Słynna kanapa psychoanalityka to raczej symbol kulturowy. Obraz osoby leżącej na kanapie i opowiadającej o swoim życiu kojarzy się przede wszystkim z klasycznym psychoanalizą. W dzisiejszych gabinetach specjalistów ludzie najczęściej po prostu siedzą na fotelach naprzeciwko siebie.

• Poufność ma swoje granice. Rozmowy ze specjalistą są zazwyczaj chronione zasadami tajemnicy zawodowej, ale konkretne wyjątki zależą od przepisów prawnych i okoliczności. Na przykład w niektórych sytuacjach mogą obowiązywać zasady dotyczące bezpośredniego zagrożenia życia lub bezpieczeństwa danej osoby.

• Nie każdy specjalista jest odpowiedni dla każdego. Czasami ludzie muszą wypróbować kilku specjalistów lub różne podejścia, zanim znajdą komfortowy sposób pracy. Nie oznacza to, że psychoterapia „nie działa” — czasami po prostu nie doszło do profesjonalnego porozumienia.

Dlaczego ten dzień pozostaje nieformalnym świętem

W przeciwieństwie do oficjalnych dat medycznych i międzynarodowych, National Shrink Day nie ma statusu święta państwowego. Nie figuruje on na liście świąt federalnych w USA, a 5 września nie jest specjalnym dniem wolnym z tego powodu. Święto to rozprzestrzenia się głównie poprzez kalendarze nieoficjalnych dat, strony internetowe poświęcone dniom tematycznym oraz media społecznościowe. Właśnie dlatego informacje o jego pochodzeniu mogą się różnić w zależności od źródła.

 

To również wyjaśnia, dlaczego wokół Narodowego Dnia Psychologa nie organizuje się zbyt wielu oficjalnych wydarzeń. Jego forma jest znacznie prostsza: podziękować specjalistom, porozmawiać o zdrowiu psychicznym, zapoznać się z przydatnymi informacjami lub po prostu przypomnieć bliskim, że proszenie o pomoc jest czymś normalnym. W rzeczywistości jest to raczej dzień wdzięczności i okazja do rozmowy niż tradycyjne święto.

National Shrink Day w 2026 roku

W 2026 roku National Shrink Day przypada 5 września, w sobotę. Data ta pozostaje niezmienna co roku, więc w przyszłym roku również będzie obchodzony 5 września. Tego dnia można wspomnieć o osobach pracujących w dziedzinie zdrowia psychicznego, podziękować swojemu specjaliście lub po prostu porozmawiać z bliskimi o znaczeniu dobrego samopoczucia psychicznego.

 

I choć Narodowy Dzień Psychologa ma lekką, niemal żartobliwą nazwę, temat, który porusza, jest całkowicie poważny. Zdrowie psychiczne wpływa na codzienne życie, relacje, pracę oraz zdolność radzenia sobie ze trudnymi sytuacjami. Dlatego główna idea tego dnia jest prosta: zwrócenie się o pomoc psychologiczną nie jest powodem do wstydu, a troska o własny stan psychiczny stanowi naturalną część dbania o siebie. 

Czytaj nas na Telegram i Sends