„Syrena rozbrzmiewa po wybuchu”: na posiedzeniu komisji śledczej poruszono kwestię opóźnień w uruchamianiu alarmów powietrznych oraz czynnika ludzkiego

Sygnał alarmu powietrznego ostrzegającego przed pociskami balistycznymi słychać czasem równocześnie z wybuchem, a czasem nawet po nim — na posiedzenie Komisji Śledczej pod przewodnictwem Ołeksija Honczarenka zaproszono przedstawicieli KOVA, aby ustalić, czy można szybciej ostrzegać ludzi przed zagrożeniem rakietowym?

Władze obwodowe w Kijowie nie generują tego sygnału — wyjaśnił dyrektor Departamentu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej Siergiej Tiutiunnik — obwód otrzymuje go od Państwowej Służby Ratowniczej, a ta z kolei od Sił Powietrznych. Na poziomie obwodu kijowskiego po otrzymaniu sygnału nadal pozostaje czynnik ludzki: dyżurny musi wybrać odpowiedni obszar na panelu sterowania i nacisnąć przycisk. Średnio zajmuje to do 30 sekund.

Gdzie pozostaje czynnik
  ludzki

System ostrzegania daje ludziom czas na dotarcie do schronu w przypadku zagrożenia zwykłą rakietą typu „Shahed”. Jednak sam sygnał musi przejść przez kilka punktów, zanim usłyszą go mieszkańcy konkretnego obszaru.

Serhij Tiutiunyk wyjaśnił, że po otrzymaniu informacji od Państwowej Służby Ratowniczej w obwodzie kijowskim sygnał jest przetwarzany przez dyżurnego. Wybiera on odpowiednią dzielnicę na panelu sterowania i uruchamia alarm. Włączenie syren na miejscu zależy od charakteru celów i analizy ich trajektorii. Zastępca szefa Kijowskiej Obwodowej Administracji Taras Bakaj wyjaśnił, dlaczego w całym obwodzie nie rozbrzmiewają syreny i jak działa selektywny alarm:

„Uwzględnia się wektor ruchu celu powietrznego. Jeśli jest to cel poruszający się wolno, na przykład zwykły lub odrzutowy „Shahed”, łatwiej jest określić trajektorię lotu. W związku z tym sygnał jest nadawany tylko do tego konkretnego z siedmiu rejonów obwodu, w kierunku którego zmierza cel. Wszystkie pozostałe rejony mogą spokojnie żyć i pracować”.

Jednocześnie urzędnik zauważył, że wróg często stosuje wyczerpującą taktykę krążenia, przez co syreny trzeba uruchamiać po kolei lub jednocześnie w kilku rejonach:

„Oczywiście wróg czasami stosuje taktykę terroru — wystrzeliwuje drony typu „Shahed” po okręgu. W takim przypadku wszystkie dzielnice są zmuszone do ogłoszenia alarmu, ponieważ dron może latać przez długi czas, 8–12 godzin, aż do wyczerpania paliwa. W przypadku ataku szybkimi celami, rakietami skrzydłowymi lub balistycznymi, decyzja spływa z góry na niższe szczeble. Alarm ogłasza się na znacznie większym obszarze, obowiązkowo w całym obwodzie i innych sąsiednich regionach”.

Głównym celem takiego zróżnicowanego podejścia, według przedstawicieli OVA, jest utrzymanie aktywności gospodarczej, a jednocześnie zapewnienie ludności cywilnej wystarczającej ilości czasu na schronienie się w kryjówkach:

„Ogólnie rzecz biorąc, funkcjonuje właśnie system zróżnicowany, a nie jednolity dla całej obwodu, aby działalność gospodarcza nie została wstrzymana, a ludzie mogli normalnie pracować. Kalkulacja opiera się na zapasie czasu niezbędnym ludziom do przedostania się do schronów. W przypadku „Szahidów” ten zapas czasowy wynosi do 15 minut. Dyżurny nie może samodzielnie, bez otrzymania sygnału od Państwowej Służby Ratowniczej Ukrainy, ogłosić alarmu powietrznego. Dwa i pół roku temu zajmowało to około dwóch minut. Obecnie skróciliśmy ten czas do 30 sekund. Jednak czynnik ludzki nadal pozostaje”.

Właśnie ten czynnik chcą w regionie całkowicie wyeliminować. W tym celu obwód kijowski planuje przejść na nowy system, który będzie automatycznie przekazywał sygnał do odpowiedniego rejonu bez ręcznej interwencji dyżurnego. Osobnym problemem pozostaje nie tylko szybkość przekazywania sygnału, ale także techniczna zdolność gminy do jego odbioru. W obwodzie zainstalowano ponad 200 zestawów syren, jednak nie wszędzie istnieją w pełni ukończone lokalne systemy ostrzegawcze. 

„Wiąże się to również z finansowaniem. Istnieją problematyczne miejsca, zwłaszcza w nowych osiedlach mieszkaniowych i odległych miejscowościach” — wyjaśnia Serhij Tiutiunnik.

Środki walki radioelektronicznej stosowane przez wroga również mogą wpływać na działanie sieci komórkowych. Dlatego, jak wyjaśniają w KOVA, system posiada kilka kanałów transmisji sygnału oraz zasilanie rezerwowe: wykorzystywane są kanały optyczne, częstotliwości radiowe oraz retransmitery. Wszystkie główne elementy systemu posiadają zasilanie rezerwowe.

133 miliony na automatyzację i oprogramowanie z Dniepru: jak modernizuje się syreny i dlaczego występują awarie

 

Oprócz przekazywania sygnałów w strefach zagrożenia posłowie szczegółowo wypytywali urzędników o niezawodność techniczną obecnego systemu ostrzegania, ponieważ od jego bezbłędnego działania zależą ludzkie życia. W odpowiedzi na pytanie o ewentualne opóźnienia Serhij Tiutiunnik przyznał, że sporadyczne awarie jednak miały miejsce:

„Występowały rzadkie, pojedyncze awarie oprogramowania, dosłownie jeden lub dwa przypadki. Na przykład gdy zawieszało się stanowisko pracy dyżurnej służby operacyjnej. To kwestia techniczna. Ściśle współpracujemy z twórcami tego oprogramowania”.

Według urzędnika twórcą oprogramowania i dostawcą sprzętu jest prywatna firma z Dniepru. Natychmiast usuwa ona usterki i pomaga w tworzeniu rezerwy modułów sygnalizacyjnych na wypadek ich awarii lub przepalenia. Władze obwodowe przygotowują się jednak do gruntownej modernizacji całej sieci. Nowy system ma całkowicie wyeliminować czynnik ludzki podczas ogłaszania zagrożenia, a także umożliwić okręgom samodzielne reagowanie na lokalne zagrożenia, na przykład wypadki związane z wyciekiem substancji chemicznych.

Koszt zakrojonej na szeroką skalę modernizacji obwodu kijowskiego wynosi 133 miliony hrywien, a jej zakończenie planowane jest do końca 2028 roku. Zwycięzcą przetargu została prywatna firma „Ukrzaliznychaautomatyka”, która – jak podkreślono w KOVA – nie ma związku z „Ukrzaliznycią” i buduje podobne obiekty w kilku obwodach Ukrainy.

Nadzieje na bezpośrednią pomoc partnerów zachodnich w rozbudowie systemu syren nie miały się spełnić. Odpowiadając na pytanie posłanki Kiry Rudyk dotyczące obiecanych systemów z Izraela lub Finlandii, szef Departamentu Ochrony Ludności zaznaczył, że nie wie nic o takich projektach, a pomoc zagraniczna ogranicza się do punktowego wsparcia:

„Nie ma bezpośredniej współpracy w zakresie budowy systemów ostrzegawczych. Otrzymujemy punktową pomoc humanitarną, na przykład Niemcy przekazały dwa samochody dla naszej służby ratowniczo-poszukiwawczej, za co jesteśmy im bardzo wdzięczni. Nie dotyczy to jednak rozbudowy samego systemu ostrzegania”.

Osobno parlamentarzyści skupili się na działaniu zróżnicowanego systemu alarmowego, który funkcjonuje w obwodzie od 2025 roku i pozwala na kontynuowanie normalnego funkcjonowania południowych rejonów, gdy zagrożenie odnotowano wyłącznie na północy. Wiceprzewodniczący KOVA Taras Bakaj zapewnił, że analitycy Sił Powietrznych działają sprawnie, a w celu zapobiegania ryzyku obowiązuje jasna zasada dotycząca stref buforowych:

„Jeśli bezzałogowy statek powietrzny porusza się wzdłuż granicy dwóch rejonów, alarm uruchamia się natychmiast w obu rejonach. Nie pamiętamy przypadków, w których wrogi cel znajdował się już nad danym rejonem, a alarm powietrzny tam jeszcze nie został ogłoszony”.

Komentując skargi obywateli, że odgłos drona słychać czasem wcześniej niż syrenę, urzędnik zauważył, że ludzie często mylą szum silników wrogich „Herberów” z odgłosami zwykłych motocykli, jednak każde takie zgłoszenie jest dokładnie sprawdzane przez wojsko.

Żółto-czerwone poziomy i trudności finansowe gmin

 

Dlaczego w różnych zakątkach obwodu kijowskiego syreny brzmią inaczej? Według Tarasa Bakaja różnica w dźwiękach wynika ze stopniowego przechodzenia na nowy sprzęt. W rejonach, gdzie nadal funkcjonuje przestarzały model, słychać znany, ciągły dźwięk. Zmodernizowane urządzenia sygnalizacyjne potrafią wyraźnie rozróżniać rodzaj zagrożenia.

W przypadku poziomu żółtego, który ostrzega przed atakiem dronów o mniejszej sile ładunku wybuchowego, rozlega się krótki, trzydziestosekundowy sygnał wraz z odpowiednim ostrzeżeniem głosowym. Poziom czerwony oznacza niebezpieczne zagrożenie rakietowe, dlatego towarzyszy mu minutowy sygnał alarmowy oraz komunikat o zagrożeniu rakietowym. Dodatkowo istnieje sygnał odwołania alarmu. Zastępca szefa KOVA Taras Bakaj uważa, że takie szczegółowe rozróżnienie złagodziło panikę wśród ludności, ponieważ ludzie w końcu rozumieją rzeczywisty charakter zagrożenia i nie muszą za każdym razem szukać wyjaśnień w nieoficjalnych kanałach monitorujących. Jednak szybka modernizacja całej sieci nie jest możliwa z powodu braku środków finansowych w gminach. 

Serhij Tiutiunnik zwrócił się do posłów z prośbą o pomoc w rozwiązaniu problemu finansowego na poziomie ustawodawczym:

„Istnieje problem na poziomie gmin lokalnych, gdzie nie każda gmina dysponuje wystarczającymi środkami w swoim budżecie na opracowanie i budowę własnego lokalnego zautomatyzowanego systemu. Byłoby bardzo wskazane, aby w budżecie państwa przewidzieć dotacje celowe lub wydatki na rozbudowę właśnie lokalnych systemów ostrzegania dla tych gmin, których budżet na to nie pozwala”.

Jednocześnie administracja obwodowa oczekuje od Państwowej Służby Ratowniczej Ukrainy dostarczenia odpowiednich protokołów przekazywania danych, aby ostatecznie wyeliminować czynnik ludzki z łańcucha ogłaszania zagrożenia.

Jeśli chodzi o możliwość przyspieszenia powiadomień o pociskach balistycznych, gdy syrena rozbrzmiewa czasami praktycznie jednocześnie z wybuchem, a nawet po nim, urzędnicy powołują się na ograniczenia swoich uprawnień. Według Tarasa Bakaja system obwodowy jedynie retransmituje otrzymany sygnał, podczas gdy szybkość wykrywania pocisków balistycznych zależy od rozwoju systemów radarowych, obserwacji wizualnej oraz operacyjnych danych wywiadowczych partnerów międzynarodowych, które trafiają bezpośrednio do Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Ukrainy.