Badacze prześledzili, jak marynarze kształtowali globalne wyobrażenie o Ziemi — Cyprus Mail

W Lizbonie w Portugalii badacze z Uniwersytetu Lizbońskiego przeanalizowali setki dawnych podręczników żeglarskich i dzienników okrętowych, aby prześledzić, jak praktyczne obserwacje marynarzy w XV–XVII wieku stopniowo ukształtowały wyobrażenie o Ziemi jako jednej powiązanej planecie. O wynikach projektu RUTTER informuje Cyprus Mail.

Projekt finansowany przez UE został zainicjowany w 2019 roku przez historyka nauki Henrique Leitão. Przez sześć lat zespół badał tak zwane rutery — dawne zapisy nawigacyjne zawierające informacje o odległościach, szerokościach geograficznych, prądach, wiatrach, sztormach, magnetyzmie ziemskim i naturalnych punktach orientacyjnych. Naukowcy sporządzili również katalog zachowanych materiałów nawigacyjnych do dalszych badań.

Od lokalnych tras do globalnych prawidłowości

Najstarsze zachowane rutery, stworzone pod koniec XV wieku, były dość schematyczne. Z czasem takie zapisy stawały się bardziej szczegółowe, a pomiary można było porównywać między różnymi rejsami. Pozwoliło to marynarzom, nawigatorom i kartografom wykrywać prawidłowości wykraczające poza poszczególne regiony morskie.

Według Leitão pod koniec XVI wieku pogłębiło się rozumienie ruchu wiatrów i prądów morskich w skali Ziemi, a także zaczęło kształtować się pojęcie globalnego klimatu. Kartografia jednocześnie coraz bardziej koncentrowała się na przedstawianiu całej planety.

Więcej aktualnych wiadomości na kanale UA.News w Telegramie Telegram.

Wiedza lokalnych żeglarzy

Zespół RUTTER porównywał nie pojedyncze rękopisy, lecz duże zbiory ruterów i dzienników, badając rozpowszechnianie wiedzy morskiej między różnymi regionami i tradycjami nawigacyjnymi. Historyk nauki Juan Acevedo podkreślił, że europejskie rozumienie świata w znacznym stopniu zależało od wiedzy lokalnych marynarzy.

Jako przykład podał rok 1565, gdy hiszpańskie statki zdołały wytyczyć trasę powrotną przez Ocean Spokojny z Filipin do Meksyku, wykorzystując sezonowe wiatry i prądy. Acevedo badał także arabskie źródła dotyczące nawigacji na Oceanie Indyjskim, które poświadczyły aktywne kontakty europejskich marynarzy z lokalnymi nawigatorami.

Dokumenty okrętowe mogą być przydatne nie tylko dla historii żeglugi: zapisy o zaobserwowanych zwierzętach mogą pomóc w odtworzeniu dawnej morskiej bioróżnorodności, a obserwacje pogody i stanu morza — dostarczyć danych do badań klimatycznych.