Święto 21 sierpnia 2026 r. — Dzień apostoła Fadeusza: czego nie wolno robić i najważniejsze tradycje

Dzień pamięci apostoła z grona 70, Fadeusza, obchodzony jest na Ukrainie 21 sierpnia zgodnie z nowym kalendarzem kościelnym. Właśnie tę datę zawiera oficjalny kalendarz prawosławny Kościoła Prawosławnego Ukrainy na rok 2026. W kalendarzu POCU święty ten figuruje jako „Apostoł z grona Siedemdziesięciu, Fadeusz (ok. 44)”. Tego samego dnia Kościół wspomina męczenniczkę Vassę i jej dzieci — Teognija, Agapija i Pistę, a także czcigodnego Abrahamiego Pracowitego z Pecheria.

Dla osób stosujących stary styl ta data przypada na 3 września. Właśnie dlatego w starych kalendarzach i materiałach dotyczących tradycji ludowych można znaleźć wzmiankę o 3 września. Nie jest to inne święto, lecz ta sama pamiątka kościelna, po prostu według innego systemu kalendarzowego. POCU przeszła na kalendarz nowojuliański dla świąt stałych od 1 września 2023 roku. W związku z tym w 2026 roku prawidłową datą w kalendarzu nowego stylu będzie 21 sierpnia.

Kim był apostoł Fadeusz

Fadeusz należał do grona 70 apostołów, których Chrystus posłał, by głosili Ewangelię. W Ewangelii św. Łukasza napisano, że Jezus wysłał przed sobą uczniów, aby głosili Ewangelię w różnych miastach i miejscach. Właśnie do tej grupy tradycja kościelna zalicza Fadeusza. Często nazywany jest Fadeuszem z Edessy, ponieważ znaczna część przekazów dotyczących jego życia i działalności kaznodziejskiej wiąże się z Edessą. Edessa była starożytnym miastem w Mezopotamii, które dziś kojarzy się z terytorium współczesnej Turcji.

Fadeusza nie należy mylić z Judą Fadeuszem, jednym z Dwunastu Apostołów. W tradycji chrześcijańskiej są to różne postacie, choć ze względu na podobieństwo imion często mylnie się je utożsamia. Właśnie dlatego w kalendarzu kościelnym nazywany jest Fadejuszem, apostołem z grona Siedemdziesięciu. Według przekazów, zanim został uczniem Chrystusa, Fadejusz wysłuchał kazania Jana Chrzciciela. Jego słowa wywarły na nim tak wielkie wrażenie, że Fadeusz przyjął chrzest i pozostał w Ziemi Świętej. Później stał się jednym z uczniów Jezusa i wyruszył, by głosić naukę chrześcijańską.

Dlaczego Fadeusza nazywa się jednym z pierwszych kaznodziejów

Cechą charakterystyczną Fadeusza jest to, że nie należał on do grona Dwunastu Apostołów, lecz do szerszego kręgu uczniów Chrystusa. Zgodnie z tradycją kościelną po Wniebowstąpieniu Jezusa wyruszył on z nauką do ziem wschodnich. Jego imię wiąże się szczególnie z Mezopotamią, Syrią i Edesą. Tam głosił chrześcijaństwo wśród ludzi, którzy wcześniej nie byli wyznawcami Chrystusa.

Był to czas, kiedy chrześcijaństwo dopiero zaczynało się rozprzestrzeniać. Wspólnoty chrześcijańskie były niewielkie, a kaznodzieje często spotykali się z niezrozumieniem i prześladowaniami. Dlatego podróże misyjne apostołów nie były jedynie wędrówkami religijnymi, ale niebezpiecznym przedsięwzięciem. Zgodnie z tradycją kościelną Fadeusz nie ograniczył się do głoszenia kazań w jednym mieście. Kontynuował podróże i opowiadał ludziom o Chrystusie. To właśnie dzięki takim kaznodziejom chrześcijaństwo stopniowo rozprzestrzeniało się poza granice Judei.

Historia Fadeusza i króla Avgara

Jedna z najbardziej znanych opowieści związanych z Fadeuszem dotyczy króla Edessy, Awgara. Zgodnie z tradycją kościelną władca ten ciężko zachorował i usłyszał o Jezusie oraz cudach, których dokonywał. Awgar rzekomo zwrócił się do Chrystusa z prośbą, by przybył do Edessy i go uzdrowił. Zgodnie z tradycją Jezus nie udał się osobiście do Edesy, ale obiecał wysłać do króla swojego ucznia. Po Wniebowstąpieniu uczniem tym został Fadeusz. Przybył on do miasta, głosił nauki Chrystusa i, jak głosi tradycja, uzdrowił Avgara.

Historia korespondencji Jezusa z Avgarem znana jest z dzieła historyka Euzebiusza z Cezarei. Późniejszy tekst syryjski „Nauki Addaja” rozwija ten wątek i wymienia Addaja, utożsamianego z Fadeuszem, jako ucznia, który przybył do króla po Wniebowstąpieniu.

Jednocześnie należy tu zachować dziennikarską dokładność. Historia korespondencji Jezusa z Avgarem oraz misji Fadeusza jest przekazywana przez tradycję kościelną jako opowieść, a nie jako wydarzenie, które współczesna nauka historyczna może w pełni potwierdzić. Badacze zwracają uwagę na to, że opowieść ta zawiera elementy legendarne, a teksty, które ją szczegółowo opisują, zostały spisane znacznie później niż opisywane wydarzenia.

Dlatego w materiałach dotyczących świętego właściwsze jest stosowanie sformułowań „według tradycji kościelnej”, „zgodnie z przekazem” lub „według legendy”, gdy mowa jest o uzdrowieniu Avgara i korespondencji z Jezusem.

Co wiadomo o nauczaniu Fadeusza w Edessie

Zgodnie z przekazem, po uzdrowieniu króla Fadeusz zaczął głosić kazania wśród mieszkańców Edesy. Część ludzi przyjęła chrześcijaństwo, a nowa wspólnota stała się ważna dla dalszego rozwoju tradycji chrześcijańskiej w regionie. Właśnie z tą historią wiąże się jedna z najstarszych opowieści o rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa na wschód od Palestyny. Edessa rzeczywiście stała się później jednym z ważnych ośrodków chrześcijaństwa syryjskiego.

Jednak i tutaj istnieje pewien szczegół historyczny, o którym warto wiedzieć. Współcześni badacze uważają, że ostateczne ugruntowanie się chrześcijaństwa w Edessie nastąpiło później, niż opisuje to legenda o Fadeuszu i Avgarze. Najstarsze świadectwa mówią o aktywnym rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa w regionie już w II wieku, a tradycję chrześcijańską wiąże się przede wszystkim z królem Awgarem IX z panującego rodu Edesy. Dlatego wizerunek Fadeusza w tradycji kościelnej to przede wszystkim wizerunek jednego z pierwszych kaznodziejów, dzięki któremu, zgodnie z przekazem, chrześcijaństwo dotarło do Edesy.

Podróże i ostatnie lata życia

Po opuszczeniu Edezy Fadeusz, zgodnie z tradycją kościelną, kontynuował głoszenie Ewangelii na innych terenach Wschodu. Jego działalność misyjną wiąże się z Syrią, Mezopotamią i Fenicją. Podobnie jak wielu innych wczesnych kaznodziejów chrześcijańskich, rzekomo napotykał opór ze strony pogańskiej ludności. Wspólnoty chrześcijańskie były niewielkie, a głoszenie nowej wiary mogło wywoływać prześladowania.

Zgodnie z tradycją kościelną Fadeusz zakończył życie śmiercią męczeńską. W różnych źródłach występują rozbieżności co do konkretnego miejsca i okoliczności jego śmierci. Dlatego też szczegóły dotyczące ostatnich lat życia świętego należy traktować raczej jako część tradycji kościelnej, a nie jako bezsprzecznie ustalony fakt historyczny. Dla tradycji chrześcijańskiej najważniejsza jest tu nie sama legenda o śmierci, ale przykład wierności własnej wierze. Fadeusza wspomina się jako człowieka, który nie przestawał głosić nauki nawet wtedy, gdy było to niebezpieczne.

Tradycje ludowe związane z 21 sierpnia

W tradycji ludowej 21 sierpnia nazywano czasem dniem Fadeusza Kaznodziei. Dzień ten wiązano nie tylko z kościelnym upamiętnieniem apostoła, ale także z zakończeniem letnich prac i przygotowaniami do jesieni. Jednocześnie ważne jest, aby odróżniać tradycję kościelną od wierzeń ludowych. Kalendarz prawosławny POCU odnotowuje pamięć o apostołowi Fadeuszu, ale przesądy dotyczące snów, pieniędzy, gości czy pewnych zakazów dotyczących życia codziennego należą właśnie do tradycji ludowej. Kościół nie ustanowił żadnych odrębnych, obowiązkowych zasad w rodzaju „nie wolno przyjmować gości” czy „nie wolno wydawać pieniędzy”.

W wierzeniach ludowych tego dnia zalecano poświęcać więcej uwagi domowi i bliskim. Starano się nie kłócić, nie wyjaśniać nieporozumień i nie psuć sobie nawzajem nastroju. Takie rady były charakterystyczne dla wielu dni kalendarzowych i odzwierciedlały dawne przekonanie, że początek lub koniec ważnego okresu w roku lepiej spędzić w spokoju. Ponadto 21 sierpnia można było poświęcić uwagę sprawom gospodarczym. Pod koniec lata ludzie sprawdzali zapasy, kończyli prace sezonowe i przygotowywali się do jesiennych obowiązków. Dlatego dzień ten dobrze wpisał się w kalendarz wiejski.

Czego zgodnie z ludowymi wierzeniami nie zalecano robić

W niektórych źródłach ludowych można znaleźć radę, by nie wydawać bez potrzeby dużych sum pieniędzy ani nie zużywać zapasów. Uważano, że nadmierne wydatki w tym dniu mogą doprowadzić do niedostatku w przyszłości. Dzisiaj należy to traktować właśnie jako ludowe przekonanie, a nie jako kościelny zakaz. Istniało również przekonanie, że tego dnia lepiej nie organizować hucznych biesiad. Ludzie starali się pozostać w domu lub spędzać czas w wąskim gronie rodzinnym. W niektórych opisach tradycji ludowych wspomina się nawet, że nie należy chodzić z wizytą ani zapraszać wielu osób, aby nie prowokować kłótni.

Kolejna tradycja wiąże się ze spokojem. 21 sierpnia zalecano, by się nie kłócić, nie obrażać innych i nie gromadzić w sobie gniewu. Dla współczesnego człowieka ta rada może być aktualna niezależnie od wiary w przesądy: dzień ku czci świętego można spokojnie spędzić, poświęcając czas rodzinie. W ludu wierzono również, że sny tej nocy mogą być ważne, a nawet prorocze. Ludzie starali się zapamiętywać to, co widzieli we śnie, i szukać w tym wskazówek dotyczących przyszłości. Nie ma jednak żadnych naukowych dowodów na to, że sny właśnie tego dnia mogą przepowiadać przyszłość.

Przepowiednie na dzień Fadeusza

Ludowe przesądy związane z 21 sierpnia dotyczyły głównie pogody i zbliżającej się jesieni. Obserwowano przyrodę, aby zrozumieć, jaka będzie dalsza część sezonu. Jeśli dzień wydawał się ciepły i suchy, odbierano to jako dobry znak na zakończenie lata. Jeśli natomiast zaczynały się deszcze i gwałtownie robiło się chłodniej, ludzie spodziewali się szybszego nadejścia jesieni.

Szczególną uwagę zwracano na poranną pogodę, rosę i zachowanie zwierząt. Takie obserwacje stanowiły część tradycyjnego kalendarza wiejskiego, kiedy prognoza pogody nie zależała od aplikacji na telefonie, ale od wieloletnich obserwacji przyrody. Oczywiście współczesny człowiek nie powinien traktować takich przesądów jako dokładnej prognozy pogody. Warto je postrzegać przede wszystkim jako część ukraińskiej kultury ludowej i sposób, w jaki nasi przodkowie próbowali wyjaśniać zmiany zachodzące w przyrodzie.

Jak obchodzi się Dzień apostoła Fadeusza

Dla wierzących głównym sposobem uczczenia tego dnia jest modlitwa i udział w nabożeństwie. W kościele wspomina się apostoła Fadeusza oraz innych świętych, których pamięć przypada 21 sierpnia. Każdy może zwrócić się do świętego z osobistą modlitwą, prosząc o pomoc dla siebie i bliskich. Należy przy tym pamiętać, że tradycja chrześcijańska nie sprowadza dnia pamięci świętego do zbioru przesądów i zakazów.

Ten dzień można również spędzić z rodziną. Nie trzeba organizować wielkiej uczty ani kupować drogich prezentów. Znacznie bardziej na miejscu jest poświęcić czas bliskim, pomóc tym, którzy potrzebują wsparcia, lub po prostu zrobić coś dobrego. Jeśli w rodzinie jest osoba o imieniu Fadeusz, 21 sierpnia może stać się okazją do złożenia jej życzeń z okazji imienin. Imię to jest dziś rzadkie, dlatego taka data może być szczególnie interesująca dla jego nosiciela.

Czego uczy historia apostoła Fadeusza

Historia Fadeusza to przede wszystkim opowieść o wytrwałości. Nie należał on do najbliższego kręgu Dwunastu, ale zgodnie z tradycją kościelną otrzymał swoje zadanie i wyruszył głosić ewangelię daleko od Jerozolimy. Jego postać kojarzy się z misją i służbą. Fadeusz nie był władcą ani znanym politykiem, ale jego imię zachowało się w tradycji chrześcijańskiej dzięki głoszeniu Ewangelii i pomocy ludziom.

Szczególnie interesujący jest związek świętego z Edessą. To właśnie dzięki historii Fadeusza i Avgara tradycja chrześcijańska zachowała jedną z najsłynniejszych opowieści o wczesnym rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa na Wschodzie. Ta opowieść przetrwała wieki i stała się częścią syryjskiej kultury chrześcijańskiej. Jednocześnie historia ta dobrze pokazuje, dlaczego ważne jest rozróżnienie między wiarą a rekonstrukcją historyczną. Tradycja kościelna może być ważna dla wierzących, ale poszczególnych jej szczegółów nie zawsze da się potwierdzić niezależnymi źródłami historycznymi. Właśnie dlatego o takich wydarzeniach należy pisać, używając sformułowań „według tradycji” lub „według tradycji kościelnej”.

Ciekawostki o apostołowie Fadeuszu

• Fadeusz był jednym z 70 uczniów Chrystusa. Ewangelia Łukasza wspomina o grupie uczniów, których Jezus wysłał, by głosili Ewangelię. Tradycja kościelna zalicza do nich również Fadeusza.

• Nie należy go mylić z Judą Fadeuszem. Są to różne postacie z tradycji chrześcijańskiej. To właśnie podobieństwo imion często staje się przyczyną pomyłek.

• Z Fadeuszem wiąże się miasto Edessa. Według przekazu przybył on do miasta po Wniebowstąpieniu Chrystusa i uzdrowił króla Abgar. Historia ta stała się jedną z najbardziej znanych syryjskich tradycji chrześcijańskich.

• Historia korespondencji między Jezusem a Augarem ma długą tradycję, ale jej historyczność nie została udowodniona. Najstarszy znany zapis tej historii przypisuje się historykowi kościelnemu Euzebiemu z Cezarei. Później opowieść ta została rozbudowana w tekstach syryjskich i greckich.

• W kalendarzu POCU na rok 2026 Fadeusz jest wymieniony właśnie 21 sierpnia. Oficjalny kalendarz nazywa go „apostołem z grona 70-ciu, Fadeuszem” i podaje przybliżony czas jego śmierci – około 44 roku.

O czym warto pamiętać 21 sierpnia

21 sierpnia to przede wszystkim dzień pamięci apostoła z grona siedemdziesięciu, Fadeusza. W tradycji kościelnej wspomina się go jako jednego z pierwszych głosicieli chrześcijaństwa, którego działalność była związana z Edesą, Syrią i Mezopotamią. Kalendarz ludowy dodaje do tej daty własne znaki i wierzenia. Sny, zakazy niepotrzebnych wydatków, rady, by się nie kłócić i spędzić dzień w gronie rodzinnym — to część kultury ludowej, a nie obowiązkowe zasady kościelne.

Szczególne miejsce w historii Fadeusza zajmuje legenda o królu Avgarze. Zgodnie z nią apostoł przybył do Edessy, uzdrowił władcę i zaczął głosić wśród miejscowej ludności. Historycy ostrzegają jednak, że legendarna część tej opowieści nie może być traktowana jako w pełni potwierdzone wydarzenie historyczne. Dla wierzących ten dzień może stać się okazją do modlitwy, odwiedzin w kościele i dobrych uczynków. Dla wszystkich pozostałych — pretekstem do pogłębienia wiedzy o wczesnej historii chrześcijaństwa oraz tradycjach ludowych, które przez wieki kształtowały ukraiński kalendarz.

W 2026 roku Dzień Apostoła Fadeusza przypada na piątek, 21 sierpnia. Zgodnie ze starym stylem tę rocznicę obchodzi się 3 września. Najważniejsze, o czym warto pamiętać w związku z tym dniem, to fakt, że data kościelna ma konkretne pochodzenie, a ludowe przesądy i zakazy lepiej traktować jako dziedzictwo kulturowe, a nie jako obowiązkowe zasady postępowania.