Święto 5 września 2026 r. — Europejski Dzień Grzybów: dlaczego są one niezbędne dla całego lasu

5 września 2026 roku obchodzony będzie Europejski Dzień Grzybów – wydarzenie, które pozwala lepiej poznać jedno z najbardziej tajemniczych królestw świata przyrody. Tego dnia mówi się nie tylko o grzybach jadalnych i jesiennym cichym polowaniu, ale także o ich ważnej roli w lasach, glebie, medycynie i przemyśle spożywczym. W różnych krajach organizowane są wycieczki grzybowe, wystawy, wykłady i inne wydarzenia edukacyjne.

 

Europejski Dzień Grzybów, czyli European Mushroom Day, poświęcony jest różnorodnemu światu grzybów oraz ich znaczeniu dla człowieka i przyrody. W 2026 roku będzie obchodzony 5 września. Wydarzenie to ma zwrócić uwagę na grzyby nie tylko jako produkt spożywczy. Dla wielu osób grzyby to białe grzyby, kurki, opieńki czy maślaki, które zbiera się jesienią w lesie. W rzeczywistości za zwykłym kapeluszem grzyba kryje się ogromny świat organizmów o bardzo zróżnicowanych właściwościach.

 

Grzyby potrafią rozkładać resztki organiczne, żyć w symbiozie z drzewami, pasożytować na innych organizmach, a nawet polować na mikroskopijne zwierzęta. Niektóre gatunki znajdują zastosowanie w medycynie, przemyśle spożywczym i biotechnologii. Właśnie dlatego Europejski Dzień Grzybów ma przede wszystkim charakter edukacyjny. Pomaga on pokazać, jak ważne są grzyby dla środowiska naturalnego i jak niewiele wciąż wiemy o wielu ich gatunkach.

Wrzesień słusznie uchodzi za kulminację i prawdziwy „złoty wiek” całego sezonu grzybowego. Właśnie w tym miesiącu natura tworzy najbardziej sprzyjającą równowagę dla masowego owocowania: zgromadzone latem ciepło w glebie łączy się z pierwszymi obfitymi jesiennymi deszczami, a chłodne noce i gęste poranne mgły nasycają leśną ściółkę niezbędną wilgocią. Kalendarz grzybiarza na wrzesień 2026 roku.

Jak powstało to święto

Pomysł Europejskiego Dnia Grzybów zrodził się w Niemczech. Kojarzy się go z czasopismem „Der Tintling”, które specjalizuje się w grzybach i mikologii. Inicjatorką ustanowienia tego dnia była redaktorka czasopisma Karin Montak. Chciała ona zjednoczyć osoby zainteresowane grzybami oraz zwrócić uwagę na ich znaczenie.

 

W różnych źródłach można znaleźć różne daty związane z początkiem tej inicjatywy. Niektórzy podają rok 2015, a pierwsze zakrojone na szeroką skalę obchody Europejskiego Dnia Grzybów odbyły się 24 września 2016 roku. Wówczas w różnych krajach europejskich zorganizowano ponad 240 wydarzeń. Były to wystawy, wycieczki, wykłady i inne spotkania poświęcone grzybom. Pomysł szybko wykroczył poza ramy jednego czasopisma. Do wydarzenia zaczęli dołączać mykolodzy, ekolodzy, muzea, parki przyrodnicze, instytucje naukowe oraz grzybiarze. W ten sposób Europejski Dzień Grzybów stał się coroczną imprezą, łączącą naukę, przyrodę oraz zwykłe zainteresowanie ludzi grzybami.

Po co w ogóle potrzebny jest Dzień Grzybów

Grzyby często pozostają niezauważone. Człowiek może przejść przez las i dostrzec jedynie kilka dużych grzybów, choć tuż obok, pod ziemią, może znajdować się ogromna grzybnia. To właśnie grzybnia stanowi podstawową część wielu organizmów grzybowych. Składa się ona z cienkich nitek – strzępek, które mogą rozprzestrzeniać się w glebie na znaczne odległości. Grzyby odgrywają ważną rolę w rozkładaniu substancji organicznych. Pomagają przetwarzać opadłe liście, drewno i szczątki innych organizmów.

 

Dzięki temu substancje odżywcze wracają do gleby. Następnie mogą z nich ponownie skorzystać rośliny. Inne grzyby tworzą połączenie z korzeniami drzew. Takie partnerstwo nazywa się mikoryzą. Dlatego grzyby są ważną częścią ekosystemu leśnego, nawet jeśli człowiek nigdy nie zbiera ich do jedzenia.

Grzyby pomagają drzewom

Jedną z najciekawszych właściwości grzybów jest ich zdolność do współpracy z roślinami. W wielu lasach grzyby tworzą mikoryzę z drzewami. Grzybnia łączy się z korzeniami rośliny i pomaga jej pobierać wodę oraz składniki mineralne z gleby. Z kolei drzewo dostarcza grzybowi substancje organiczne powstające w procesie fotosyntezy. Powstaje w ten sposób swego rodzaju naturalna wymiana. Grzyb otrzymuje niezbędne pożywienie, a roślina może czerpać dodatkowe zasoby z gleby.

 

Takie powiązania mają ogromne znaczenie dla ekosystemów leśnych. Bez nich życie wielu roślin wyglądałoby zupełnie inaczej. Jednak człowiek dostrzega jedynie niewielką część tego procesu. Grzybnia ukrywa się pod ziemią, dlatego większość jej działania pozostaje dla nas niewidoczna. Właśnie dlatego podczas Europejskiego Dnia Grzybów eksperci starają się wyjaśnić, że grzyb to nie tylko kapelusz wystający z ziemi.

Grzyby są potrzebne w medycynie

Grzyby mają również ogromne znaczenie dla medycyny. Najbardziej znanym przykładem jest penicylina, odkryta przez Alexandra Fleminga w 1928 roku. Naukowiec zauważył, że pleśń hamowała wzrost bakterii w hodowli laboratoryjnej. Dalsze badania pomogły przekształcić tę obserwację w podstawę do stworzenia antybiotyku. Stało się to jednym z najważniejszych odkryć w historii medycyny. Antybiotyki na bazie penicyliny uratowały ogromną liczbę ludzkich istnień.

 

Jednak grzyby interesują naukowców nie tylko ze względu na penicylinę. Badacze nadal analizują substancje wytwarzane przez różne gatunki grzybów. Niektóre z nich mogą mieć korzystne właściwości i znajdować zastosowanie w badaniach farmaceutycznych. Grzyby są również aktywnie wykorzystywane w biotechnologii. Tak więc organizmy rosnące w lesie, a nawet pojawiające się w postaci pleśni, mogą mieć dla człowieka znacznie większe znaczenie, niż się wydaje na pierwszy rzut oka.

Drożdże i pleśń to również grzyby

Nie wszystkie grzyby mają typowy wygląd z trzonkiem i kapeluszem. Do tego królestwa należą również organizmy, których ludzie zazwyczaj nawet nie nazywają grzybami. Na przykład drożdże to grzyby. Wykorzystuje się je do wypieku chleba oraz w procesach fermentacji. Pleśń również należy do grzybów. Niektóre gatunki mogą psuć produkty spożywcze i stanowić zagrożenie dla człowieka, ale inne stały się ważne dla nauki i przemysłu.

 

Grzyby mogą żyć praktycznie wszędzie. Znajduje się je w glebie, wodzie, na roślinach, zwierzętach i innych organizmach. Niektóre gatunki są pasożytami. Inne żywią się martwą materią organiczną. Dlatego królestwo grzybów jest znacznie bardziej różnorodne niż ten typowy obrazek z koszykiem białych grzybów.

Istnieją grzyby drapieżne

Grzyby potrafią nie tylko rozkładać resztki organiczne lub żyć w symbiozie z drzewami. Niektóre z nich potrafią polować. Takie grzyby nazywane są drapieżnymi. Potrafią one łapać mikroskopijne zwierzęta glebowe, w szczególności nicienie.

 

W tym celu niektóre gatunki tworzą specjalne pułapki. Gdy drobny organizm dostanie się do takiej struktury, grzyb może go unieruchomić i strawić. Uzyskane substancje odżywcze są wykorzystywane do wzrostu grzybni. Strategia ta jest szczególnie interesująca, ponieważ grzyby zazwyczaj nie kojarzą się ludziom z drapieżnictwem. Jednak natura po raz kolejny pokazuje, że utarte wyobrażenia mogą być bardzo dalekie od rzeczywistości.

Niektóre grzyby świecą

Kolejną niezwykłą właściwością niektórych grzybów jest bioluminescencja. Jest to zdolność żywego organizmu do wytwarzania światła w wyniku reakcji chemicznych. W ciemnym lesie świecenie to może być dobrze widoczne. Najczęściej ma ono zielonkawy odcień, choć konkretny wygląd zależy od gatunku. Świecić mogą zarówno owocniki, jak i grzybnia. Na świecie znane są dziesiątki gatunków grzybów zdolnych do bioluminescencji.

 

Dla człowieka wygląda to niemal fantastycznie. Jednak dla natury jest to zjawisko całkowicie realne. Właśnie takie fakty dobrze pokazują, dlaczego grzybami interesują się nie tylko grzybiarze, ale także naukowcy.

Ile grzybów istnieje na Ziemi

Nauka nadal nie zna dokładnej liczby gatunków grzybów na naszej planecie. Wynika to z faktu, że znaczna część różnorodności grzybów nie została jeszcze opisana. Szczególnie trudne do zbadania są gatunki mikroskopijne. Niektóre z nich żyją wewnątrz roślin lub innych organizmów i są prawie niewidoczne bez specjalnego sprzętu.

 

Naukowcy regularnie opisują nowe gatunki. Dlatego szacunki dotyczące ogólnej liczby grzybów są stale aktualizowane. Oznacza to, że królestwo grzybów może kryć w sobie jeszcze mnóstwo organizmów, których właściwości ludzkość na razie nie zna. Właśnie dlatego mikologia pozostaje ważną dziedziną nauki. Badacze nadal zajmują się nie tylko popularnymi grzybami jadalnymi, ale także gatunkami mikroskopijnymi i mało znanymi.

Trufle są uważane za jedne z najdroższych grzybów

Wśród grzybów znajdują się prawdziwe gwiazdy gastronomii. Najbardziej znane z nich to trufle. Rosną one pod ziemią i często tworzą symbiozę z korzeniami drzew. Znalezienie ich nie jest łatwe, dlatego do poszukiwań wykorzystuje się specjalnie wyszkolone psy. Szczególnie wysoko cenione są niektóre gatunki białych trufli. Ich cena może być bardzo wysoka i zależy od pory roku, zbiorów, jakości oraz popytu.

 

Pojedyncze, duże okazy sprzedaje się na specjalistycznych aukcjach za tysiące, a nawet dziesiątki tysięcy euro. Właśnie dlatego trufle stały się symbolem drogich grzybowych przysmaków. Jednocześnie twierdzenie o jednej stałej „cenie najdroższego grzyba” jest nieprawidłowe. Cena trufli znacznie się zmienia w zależności od konkretnego sezonu i rynku.

Tradycja wyboru grzyba jadalnego roku

W pierwszych latach obchodów Europejskiego Dnia Grzybów istniała ciekawa tradycja — wybierania „grzyba jadalnego roku”. Pierwszym zwycięzcą w 2016 roku została Imleria badia, znana jako grzyb polski. To właśnie ten grzyb wybrano podczas pierwszej dużej edycji wydarzenia. Później tytuł ten otrzymywały inne popularne grzyby jadalne. Wśród nich znalazły się kurka zwyczajna, rydz i masłowiec modrzewiowy.

 

W 2019 roku tytuł ten otrzymała kurka (Cantharellus cibarius), a w 2020 roku – rydz (Lactarius deliciosus). W 2021 roku „grzybem jadalnym roku” został masłowiec modrzewiowy (Suillus grevillei). Jednocześnie po 2021 roku w dostępnej chronologii wydarzeń nie widać regularnego corocznego wyboru nowego „grzyba jadalnego roku”. Dlatego tę tradycję lepiej traktować właśnie jako część historii święta, a nie jako obowiązkowy element współczesnego programu.

Jak obchodzony jest Europejski Dzień Grzybów

Nie ma jednego scenariusza obchodów. Organizatorzy w różnych krajach samodzielnie wybierają formę wydarzeń. Jedną z najpopularniejszych opcji są grzybowe wycieczki. Uczestnicy wyruszają do lasu wraz z mikologami lub doświadczonymi specjalistami i uczą się rozpoznawać różne gatunki. Podczas takich wycieczek można dowiedzieć się, gdzie rosną grzyby, jak się rozmnażają, czym różnią się poszczególne gatunki i jaką rolę odgrywają w przyrodzie.

 

Organizowane są również wystawy grzybów. Można na nich zobaczyć dziesiątki, a nawet setki gatunków, wśród których znajdują się grzyby jadalne, niejadalne, trujące i rzadkie. Dla dzieci organizowane są zajęcia edukacyjne, gry, rysowanie i inne zajęcia twórcze. Dla dorosłych oferowane są wykłady, seminaria, zajęcia praktyczne oraz warsztaty z rozpoznawania gatunków. W niektórych krajach odbywają się festiwale tematyczne. Dlatego Europejski Dzień Grzybów może być jednocześnie wydarzeniem naukowym, imprezą rodzinną i po prostu okazją do ciekawego spędzenia dnia na łonie natury.

Jak uczcić Dzień Grzybów w 2026 roku

Można wziąć udział w tym wydarzeniu nawet bez specjalnego festiwalu. Jedną z najprostszych opcji jest wybrać się na spacer i przyjrzeć się uważniej temu, co rośnie pod stopami. Jeśli zbierasz grzyby, możesz wykorzystać ten dzień na lepsze poznanie gatunków występujących w Twoim regionie. Należy jednak zbierać tylko te grzyby, co do których masz całkowitą pewność co do ich identyfikacji.

 

Nieznane grzyby lepiej zostawić w lesie. Nie należy też polegać na ludowych „testach” na jadalność, na przykład sprawdzaniu srebrną łyżką, cebulą czy czosnkiem. Takie metody nie pozwalają stwierdzić, czy grzyb jest bezpieczny. Można odwiedzić wystawę, park przyrodniczy, muzeum lub wykład mikologa. Jeśli w pobliżu nie ma takich wydarzeń, można samodzielnie poczytać o grzybach lub wybrać się na spacer fotograficzny.

 

Dla dzieci można zorganizować krótką lekcję w domu. Opowiedzieć, że grzyby nie są roślinami, pokazać zdjęcia różnych gatunków i wyjaśnić, dlaczego nawet trujący grzyb może być ważny dla lasu.

Dlaczego należy dbać o grzyby

Grzyby, podobnie jak inne organizmy żywe, są zależne od stanu środowiska naturalnego. Jeśli zmienia się las, gleba lub wilgotność, może to wpłynąć na gatunki tam żyjące. Na różnorodność grzybów mogą wpływać wylesianie, zanieczyszczenie, zmiany w użytkowaniu gruntów oraz zmiany klimatyczne. Szczególnie wrażliwe są gatunki wymagające bardzo konkretnych warunków.

 

Problem polega również na tym, że grzyby przez długi czas pozostawały w cieniu programów ochrony przyrody. Ludzie częściej mówią o ochronie zwierząt lub rzadkich roślin, podczas gdy grzybom poświęca się mniej uwagi.

 

Jednak zanikanie poszczególnych gatunków może wpływać na cały ekosystem. Jeśli grzyb tworzy mikoryzę z określonymi drzewami lub bierze udział w rozkładaniu resztek organicznych, jego zanik może zakłócić ważne procesy naturalne. Dlatego badania nad grzybami są potrzebne nie tylko dla nauki. Pomagają one lepiej zrozumieć, jak funkcjonują lasy i inne ekosystemy.

Ciekawostki o grzybach

• Królestwo grzybów ma wiele cech, które z łatwością zaskoczą nawet doświadczonych grzybiarzy.

• Grzyby nie są roślinami. Należą do odrębnego królestwa organizmów żywych. Dlatego powszechne wyobrażenie o grzybach jako o „roślinach bez liści” jest biologicznie błędne.

• Główna część wielu grzybów znajduje się pod ziemią. To, co widzimy jako grzyb z trzonkiem i kapeluszem, często jest jedynie owocnikiem.

• Istnieją grzyby drapieżne. Niektóre z nich potrafią łapać i trawić mikroskopijne zwierzęta.

• Niektóre grzyby świecą. Ich bioluminescencja może być widoczna w ciemności.

• Drożdże to grzyby. Odgrywają one ważną rolę w wypieku chleba i fermentacji.

• Pleśń również należy do grzybów. Niektóre jej gatunki wykorzystuje się w medycynie i przemyśle.

• Trufle rosną pod ziemią. Dlatego często poszukuje się ich przy pomocy psów.

• Naukowcy wciąż odkrywają nowe gatunki grzybów. Znaczna część grzybowej różnorodności naszej planety pozostaje nadal niedostatecznie zbadana.

Dlaczego Europejski Dzień Grzybów jest ważny

Europejski Dzień Grzybów przypomina o jednej prostej rzeczy: grzyby to nie tylko pożywienie. Stanowią one ważną część naturalnych ekosystemów i wpływają na glebę, drzewa oraz obieg składników odżywczych. Pomagają w rozkładaniu resztek organicznych, tworzą symbiozę z roślinami i mogą być źródłem substancji ważnych dla nauki i medycyny.

 

Jednak nie wszystkie grzyby zostały dobrze zbadane. Niektóre gatunki mogą być rzadkie lub zależne od konkretnego środowiska, które ulega zmianom w wyniku działalności człowieka. Dlatego 5 września to dobry pretekst, by przyjrzeć się zwykłemu lasowi nieco uważniej. Nawet mały grzyb, na który zazwyczaj nie zwracamy uwagi, może być częścią wielkiego systemu, który funkcjonuje tuż pod naszymi stopami.

 

 

Czytaj nas na Telegram i Sends