Niedawno renomowany brytyjski dziennik „The Times” opublikował wywiad z szefem Dowództwa Kosmicznego Stanów Zjednoczonych, generałem Stephenem Whitingiem, w którym padły dość niepokojące ostrzeżenia. Według danych amerykańskiego wywiadu Rosja rozważa możliwość umieszczenia na orbicie okołoziemskiej broni jądrowej, zdolnej jednym wybuchem zniszczyć lub unieruchomić do 80% wszystkich satelitów znajdujących się w kosmosie. Whiting nazwał ten scenariusz „kosmicznym Pearl Harbor” – czyli nagłym, niszczycielskim atakiem, który w ciągu kilku minut może cofnąć ludzkość o dziesięciolecia w rozwoju technologicznym.
Kilka dni później serwis Defense One poinformował o zakończeniu tajnych ćwiczeń dowodzenia i sztabu, podczas których Dowództwo Kosmiczne USA wraz z sojusznikami i ponad 60 firmami zbrojeniowymi symulowało „najgorszy scenariusz”: użycie przez Rosję broni jądrowej w kosmosie. W ćwiczeniach wzięli udział przedstawiciele Australii, Kanady, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii, a także Pentagonu, Departamentu Energii USA i NASA. Świadczy to o tym, że zagrożenie jest postrzegane na najwyższym szczeblu nie jako hipotetyczne, ale jako całkowicie realne i wymagające natychmiastowych przygotowań.
Co tak naprawdę się dzieje? Dlaczego świat nagle zaczął mówić o wybuchu jądrowym w kosmosie? Jakie będą konsekwencje, jeśli ten scenariusz jednak się zrealizuje? Serwis UA.News przyjrzał się tej kwestii.
Analiza zagrożenia: co dokładnie planuje Rosja i dlaczego
Od razu warto zaznaczyć, że doniesienia o możliwym umieszczeniu przez Rosję broni jądrowej w kosmosie pojawiły się nie dzisiaj. Już w 2024 roku administracja prezydenta USA Joe Bidena oświadczyła, że rosyjski satelita, który amerykański wywiad identyfikuje jako platformę testową dla broni jądrowej przeciw satelitom, znajduje się na orbicie już od dwóch lat. Chodzi o aparat „Kosmos-2553”, wystrzelony przez Rosję pod pozorem satelity naukowo-badawczego. Oficjalne stanowisko Moskwy jest takie, że „Kosmos-2553” jest przeznaczony wyłącznie do testowania urządzeń pokładowych w warunkach podwyższonego promieniowania. Jednak amerykańscy analitycy są przekonani, że prawdziwym celem tego aparatu jest wsparcie rozwoju broni jądrowej przeciw satelitom, zdolnej do niszczenia całych grup satelitów, w tym sieci Starlink, z której aktywnie korzystają Siły Zbrojne Ukrainy.
Zasada działania takiej broni nie przewiduje punktowego rażenia poszczególnych satelitów – w przeciwieństwie do kinetycznych rakiet przeciw satelitom, które Rosja, USA, Chiny i Indie testowały już wcześniej. Wybuch jądrowy w kosmosie jest bronią masowego rażenia infrastruktury orbitalnej, o charakterze nieselektywnym. W raporcie Secure World Foundation „Global Counterspace Capabilities” zaznaczono, że taki wybuch będzie przebiegał w dwóch falach: pierwsza — natychmiastowe zniszczenie satelitów znajdujących się w bezpośrednim zasięgu wzroku od epicentrum wybuchu, druga — stopniowa degradacja i awaria satelitów, które są narażone na działanie podwyższonego poziomu promieniowania wychwyconego przez pasy promieniowania Van Allena.
Kluczowym czynnikiem, który sprawia, że zagrożenie to jest tak ogromne, jest efekt „napompowania” pasów promieniowania. Pasy Van Allena to naturalne obszary wokół Ziemi, gdzie pole magnetyczne planety zatrzymuje wysokoenergetyczne cząstki naładowane, głównie pochodzące z wiatru słonecznego. Wewnętrzny pas znajduje się na wysokości od około tysiąca do 12 tysięcy km i to właśnie przez niego przebiegają orbity wielu satelitów. Wybuch jądrowy w kosmosie wytwarza ogromną ilość dodatkowych naładowanych cząstek, które magnetosfera Ziemi przechwytuje i zatrzymuje na długi czas. W rezultacie naturalne tło promieniowania na orbicie wzrasta o dwa-trzy rzędy wielkości, zamieniając przestrzeń okołoziemską w śmiertelną pułapkę dla wszelkiej elektroniki.
Nawiasem mówiąc, istnieje już historyczny precedens. W 1962 roku Stany Zjednoczone przeprowadziły test Starfish Prime w ramach operacji „Fishbowl” — zdetonowały bombę termojądrową o mocy 1,4 megatony na wysokości około 400 km nad Oceanem Spokojnym. W rezultacie impuls elektromagnetyczny unieruchomił sieci elektryczne na Hawajach, położonych setki kilometrów od epicentrum, co najmniej trzy satelity zostały natychmiast zniszczone, a sztuczny pas promieniowania, powstały w wyniku wybuchu, istniał przez prawie dekadę (!), stopniowo zanikając, ale nadal stanowiąc zagrożenie dla statków kosmicznych. Należy
tu zaznaczyć, że w momencie przeprowadzenia testu Starfish Prime na orbicie znajdowało się zaledwie kilkadziesiąt satelitów. Dzisiaj jest ich ponad 12 tysięcy. Skala potencjalnej katastrofy wzrosła w tym czasie o rzędy wielkości.
Co mówi Rosja
W zasadzie umieszczenie broni jądrowej w kosmosie stanowiłoby bezpośrednie naruszenie Traktatu o przestrzeni kosmicznej z 1967 roku, który podpisało ponad 100 państw, w tym Rosja (jako następca prawny ZSRR) i Stany Zjednoczone. Artykuł 4 tego traktatu jednoznacznie zakazuje „wprowadzania na orbitę okołoziemską jakichkolwiek obiektów zawierających broń jądrową lub jakiekolwiek inne rodzaje broni masowego rażenia”. Naruszenie tej normy oznaczałoby faktyczny rozpad całego systemu międzynarodowego prawa kosmicznego.
Oficjalne stanowisko Rosji w sprawie tych zarzutów jest, jak zawsze, zaprzeczające: „nic nie robiliśmy”. Minister spraw zagranicznych RF Siergiej Ławrow podkreśla, że Moskwa nigdy nie umieszczała i nie planuje umieszczać w kosmosie broni masowego rażenia. Zamiast tego Kreml tradycyjnie obwinia o to USA.
Jednocześnie warto zwrócić uwagę na absolutnie jezuickie stanowisko strony rosyjskiej. Tak więc w kwietniu 2024 roku Rosja zawetowała w Radzie Bezpieczeństwa ONZ rezolucję zaproponowaną przez Stany Zjednoczone i Japonię, która zakazywała umieszczania broni jądrowej w kosmosie. Oficjalnym wyjaśnieniem było to, że Moskwa nie sprzeciwia się zakazowi broni jądrowej jako takiej, ale opowiada się za całkowitym zakazem jakiejkolwiek broni w kosmosie — stanowiskiem, którego Stany Zjednoczone nie popierają, ponieważ ograniczyłoby to ich własne programy wojskowo-kosmiczne.
Oznacza to, że obie strony wykorzystują prawo międzynarodowe jako narzędzie do budowania własnej pozycji strategicznej. To znacznie utrudnia znalezienie realnego kompromisu i prowadzi do wzrostu ryzyka militaryzacji kosmosu.
Co będzie po wybuchu jądrowym w kosmosie
Aby zrozumieć skalę potencjalnej katastrofy, wystarczy wyobrazić sobie zwykły dzień przeciętnego współczesnego człowieka, a następnie jakby „wyłączyć” wszystko w jego życiu, co zależy od satelitów.
Najpierw zniknie nawigacja GPS — i nie chodzi tylko o to, że nie będzie można wyznaczyć trasy w smartfonie podczas podróży samochodem. Bez satelitarnej synchronizacji czasu zatrzymają się transakcje bankowe, giełdy papierów wartościowych, systemy zarządzania sieciami energetycznymi itp. Przestanie działać internet satelitarny — w szczególności Starlink, który obecnie zapewnia łączność nie tylko odległym regionom, ale także ukraińskiej armii na froncie. Zniknie telewizja satelitarna, łączność radiowa, systemy ostrzegania o sytuacjach kryzysowych itp. Lotnictwo cywilne, które w coraz większym stopniu opiera się na nawigacji satelitarnej, znajdzie się w sytuacji, w której loty staną się niezwykle ryzykowne.
Generał Whiting w wywiadzie dla The Times stwierdził, że jego zdaniem „następna wielka wojna rozpocznie się w kosmosie”. Wyjaśnił, że z punktu widzenia Rosji, która znacznie ustępuje Stanom Zjednoczonym i NATO pod względem uzbrojenia konwencjonalnego, neutralizacja zdolności kosmicznych przeciwnika jest sposobem na „wyrównanie szans”. I rzeczywiście tak jest, ponieważ współczesna amerykańska machina wojenna jest w znacznym stopniu uzależniona od satelitów. Chodzi o wywiad, łączność, naprowadzanie broni precyzyjnej itp. Wyłączenie większości satelitów oznaczałoby faktyczne „oślepienie” i „ogłuszenie” armii USA.
Osobno należy jeszcze raz podkreślić nieselektywny charakter takiej broni. Wybuch jądrowy w kosmosie nie rozróżnia, czyj satelita zostanie zniszczony – amerykański, chiński, europejski czy właśnie rosyjski. Rosja również dysponuje znacznym zespołem satelitów, w szczególności systemem nawigacyjnym GLONASS, satelitami łączności, wywiadu wojskowego oraz wczesnego ostrzegania przed atakiem rakietowym. Ich zniszczenie wyrządziłoby ogromne szkody zdolnościom obronnym samej Rosji. Ponadto na orbicie znajdują się satelity Chin, które są strategicznym partnerem Moskwy, a także Międzynarodowa Stacja Kosmiczna z załogą na pokładzie oraz chińska stacja orbitalna „Tiangong”. Wszystkie one stałyby się ofiarami takiego ataku.
Opinie ekspertów
Ekspert wojskowy, dowódca oddziału wywiadu Sił Zbrojnych Ukrainy Denys Jarosławski uważa obawy Amerykanów za całkowicie uzasadnione.
„Nie tylko Moskwa przygotowuje się do konfrontacji w kosmosie. Przygotowuje się do tego przede wszystkim Chiny — opracowują broń mającą na celu destabilizację satelitów, opracowują uzbrojenie laserowe do niszczenia satelitów itp. Kosmos jest dziś priorytetem. Ameryka, Chiny, Rosja – wszyscy zajmują się takimi pracami. To stuprocentowo pewna, dokładna informacja. Kiedy byłem w delegacji w USA, rozmawiałem z przedstawicielem Pentagonu, który opowiadał mi dosłownie to samo i potwierdzał to. Tak więc takie prace rzeczywiście trwają, a Rosja stara się nadążyć za Chinami i USA. Jeśli chodzi o Ukrainę i to, czy będzie w stanie przeciwdziałać takiej broni Rosji — wiem na pewno, że przynajmniej do wojny w Charkowie działały dwa przedsiębiorstwa, które wspólnie z Francuzami opracowywały specjalne rakiety kosmiczne. Były instytuty, które mogły przynajmniej częściowo uczestniczyć w takich programach wraz z Europejczykami. Uważam, że Ukraina może już teraz połączyć siły z krajami partnerskimi, aby przeciwdziałać potencjalnemu zagrożeniu nawet w kosmosie” – jest przekonany Denys Yaroslavskyi.
Z kolei ekspert wojskowy, emerytowany kapitan marynarki wojennej USA Harry Tabach, ocenia sytuację nieco bardziej sceptycznie. Jednocześnie wzywa jednak, by nie tracić czujności
.„Jeśli całością kierować będzie hipotetyczny Rogozin (były szef „Roskosmosu” — red.), to jest całkiem prawdopodobne, że nośnik takiej broni w ogóle nie wystartuje. Jeśli jednak wystartuje, to będzie pusty. A jeśli nie będzie pusty, to spadnie. Jeśli jednak nie spadnie i mimo wszystko będzie zniszczony, to zniszczy jedynie chińskie satelity. Ponieważ wszystkie rosyjskie już dawno same spadły. Niemniej jednak zagrożenie jako takie istnieje zawsze. Od KGB można i należy oczekiwać wszystkiego. W zasadzie mogą oni spowodować każdą katastrofę” – zauważył Harry Tabach.
Podsumowując, ewentualne rozmieszczenie broni jądrowej przez Rosję w kosmosie stanowi zasadniczo nowe wyzwanie dla bezpieczeństwa globalnego, które przenosi militaryzację kosmosu na nowy poziom. Wybuch jądrowy w kosmosie to „apokalipsa” dla całej kosmicznej infrastruktury ludzkości, której skutki będą katastrofalne dla wszystkich bez wyjątku.
Czy Rosja naprawdę może podjąć taki krok? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi. A wierzyć Kremlowi na słowo w 2026 roku oznacza być albo bardzo naiwnym, albo bardzo głupim.
Dla Ukrainy sytuacja ta ma szczególne znaczenie. Łączność satelitarna Starlink ma kluczowe znaczenie dla Sił Zbrojnych Ukrainy na froncie, a każde zakłócenie jej działania miałoby bezpośredni wpływ na przebieg działań wojennych. Poza tym w życiu codziennym Ukraińcy masowo korzystają z technologii satelitarnych, nawet jeśli większość z nich nawet o tym nie wie.
Traktat o przestrzeni kosmicznej z 1967 roku, który do tej pory pozostawał podstawą międzynarodowego prawa kosmicznego, najwyraźniej wymaga aktualizacji: zakazuje on jedynie broni masowego rażenia, pomijając inne rodzaje uzbrojenia przeciw satelitom. Jednak w obecnych warunkach głębokiej nieufności między Rosją a Zachodem osiągnięcie nowego konsensusu wydaje się niezwykle mało prawdopodobne.
