Święto 18 września 2026 r.: czci się męczenniczki Zofię i Irynę

18 września według kalendarza nowojuliańskiego wierni czczą pamięć świętych męczenniczek Zofii i Iryny z Egiptu, które – zgodnie z tradycją kościelną – poniosły śmierć za wiarę chrześcijańską w Aleksandrii w III wieku. Tego samego dnia wspomina się męczennika Kastora z Aleksandrii oraz innych świętych, jednak szczególne miejsce w tej pamięci zajmują Zofia i Iryna. Według kalendarza juliańskiego data ich czci przypada na 1 października.

 

Dzień pamięci męczenniczek Zofii i Iryny obchodzony jest co roku 18 września według kalendarza nowojuliańskiego. W kalendarzach kościelnych, które stosują stary styl, data ta odpowiada 1 października według kalendarza gregoriańskiego. W 2026 roku 18 września przypada w piątek. Kalendarze kościelne wyraźnie wskazują na ten dzień jako dzień upamiętnienia męczenniczek Zofii i Iryny z Egiptu.

 

Chodzi właśnie o Zofię i Irynę z Egiptu, a nie o męczenniczkę Zofię Rzymską i jej córki: Wiarę, Nadzieję i Miłość. Pamięć o Zofii Rzymskiej i jej trzech córkach obchodzona jest 17 września według nowego stylu, czyli dzień przed pamięcią o Zofii i Irynie. Ze względu na to samo imię Zofia te dwie daty kościelne są często mylone. Dlatego w materiałach dotyczących 18 września należy podkreślić, że mowa jest właśnie o męczenniczkach z Egiptu. W 2026 roku dzień ich upamiętnienia przypada w piątek, a zatem w kalendarzu prawosławnym jest to również dzień postu. Grecka archieparchia prawosławna w Ameryce wyznacza na 18 września 2026 r. surowy post – bez mięsa, ryb, oliwy, produktów mlecznych i jajek. Konkretne zasady postu mogą zależeć od tradycji kościelnej i osobistych okoliczności danej osoby.

Kim były Zofia i Iryna

Niewiele zachowało się szczegółowych informacji na temat życia Zofii i Iryny. Tradycja kościelna zalicza je do męczenniczek, które poniosły śmierć za wiarę chrześcijańską w Egipcie. Ich pamięć wiąże się z Aleksandrią — jednym z największych miast starożytnego świata i ważnym ośrodkiem wczesnego chrześcijaństwa. To właśnie tam, zgodnie z tradycją kościelną, Zofia wraz z Iryną poniosła śmierć męczeńską.

 

W kalendarzu prawosławnym nazywane są męczenniczkami Zofią i Iryną Egipskimi. Kościół wspomina je razem, choć w niektórych kalendarzach można znaleźć doprecyzowanie, że Zofia poniosła śmierć wraz z Iryną i Kastorem. Źródła podają bardzo niewiele informacji na temat konkretnych okoliczności ich życia. Dlatego nie należy dodawać do ich historii szczegółów, które nie są potwierdzone tradycją kościelną.

 

Wiadomo, że ich męczeństwo datuje się na III wiek. Był to okres, w którym wspólnoty chrześcijańskie w różnych częściach Cesarstwa Rzymskiego mogły być przedmiotem prześladowań. Chrześcijanie, którzy odmawiali wyrzeczenia się swojej wiary lub udziału w pogańskich obrzędach, mogli stać się ofiarami prześladowań. Właśnie w takim kontekście historycznym tradycja kościelna opowiada o męczenniczkach Zofii i Irynie.

Dlaczego nazywa się je męczenniczkami

Słowo „męczennica” w tradycji chrześcijańskiej oznacza osobę, która poniosła cierpienia lub zginęła za swoją wiarę. W przypadku Zofii i Iryny chodzi właśnie o osoby, które – zgodnie z kościelną tradycją – nie wyrzekły się chrześcijaństwa nawet w obliczu groźby śmierci. Właśnie dlatego Kościół nie tylko wspomina ich imiona, ale czci je jako przykład wytrwałości i wierności. W tradycji liturgicznej męczennicy postrzegani są jako ludzie, którzy przedłożyli wiarę ponad strach przed prześladowaniami.

 

Na 18 września przypada osobny tropar męczenniczkom Zofii, Irynie i Kastorze. Mówi on o tym, że święte otrzymały od Boga „nieprzemijające korony” za swoje cierpienia. Nie jest to opis wydarzenia historycznego w współczesnym sensie dokumentalnym, lecz część języka liturgicznego i kościelnego kultu męczenników. Poprzez takie teksty Kościół przekazuje główną ideę tego dnia – pamięć o ludziach, którzy pozostali wierni swojej wierze. Dla współczesnego człowieka ta historia może wydawać się bardzo prosta. Przypomina ona o sile przekonań oraz o tym, że dla pierwszych chrześcijan wiara była nie tylko osobistym odczuciem, ale sposobem na życie. Ludzie mogli tracić majątek, wolność, a nawet życie z powodu swoich przekonań. Właśnie dlatego pamięć o męczennikach zajmuje ważne miejsce w kalendarzu liturgicznym.

Aleksandria i wczesne chrześcijaństwo

Historia Zofii i Iryny wiąże się z Aleksandrią. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa miasto to było jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych i religijnych basenu Morza Śródziemnego. Istniała tu liczna wspólnota chrześcijańska, a miejscowi teologowie odegrali znaczącą rolę w kształtowaniu wczesnej myśli chrześcijańskiej. Dlatego wzmianki o męczennikach z Aleksandrii zajmują ważne miejsce w tradycji kościelnej.

 

To właśnie w Aleksandrii, zgodnie z hagiografią kościelną, Zofia poniosła śmierć męczeńską wraz z Iryną i Kastorem. Jednocześnie współczesne źródła nie podają szczegółowego opisu ich życia przed męczeństwem. Z tego powodu historię świętych należy przedstawiać ostrożnie, bez zmyślonych szczegółów dotyczących ich wieku, pochodzenia, rodziny czy konkretnych okoliczności śmierci, o ile nie są one potwierdzone źródłami. Aleksandria była wówczas wielkim, wielonarodowościowym miastem. Krzyżowały się tu różne kultury, religie i tradycje. Chrześcijaństwo stopniowo rozprzestrzeniało się wśród ludności, ale nie było jeszcze religią dominującą w imperium. Właśnie dlatego historie o wczesnych męczennikach chrześcijańskich wiążą się z okresem, kiedy nowa religia rozwijała się w trudnych warunkach.

Dlaczego Kościół wspomina Sofię i Irynę razem

Zofia i Iryna mają wspólną datę upamiętnienia i są wymieniane w kalendarzach kościelnych jako męczenniczki egipskie. Wraz z nimi tego dnia wspomina się Kastora z Aleksandrii. W greckim prawosławnym kalendarzu liturgicznym 18 września wyraźnie zaznaczono pamiątkę „świętych męczenniczek Zofii i Iryny”, a także osobno – męczenniczki Ariadyny i męczennika Kastora.

 

Wspólna pamięć nie oznacza, że Zofia i Iryna były krewnymi lub żyły w tej samej rodzinie. Kalendarz kościelny po prostu łączy świętych według dnia ich upamiętnienia. W przypadku wczesnochrześcijańskich męczenników taka praktyka jest powszechna. Jeden dzień może być poświęcony od razu kilku osobom, które poniosły śmierć męczeńską za wiarę w różnych okolicznościach. Podczas nabożeństw ich imiona są wymieniane jako przykład wytrwałości. Kościół przypomina, że męczennicy nie odpowiadali przemocą na prześladowania, lecz pozostawali wierni swoim przekonaniom. Właśnie dlatego dzień ich pamięci ma charakter nie rozrywkowy, ale duchowy.

Jak obchodzi się ten dzień

Dla wiernych 18 września to przede wszystkim dzień modlitwy i wspomnienia o świętych. W kościołach odprawiane są nabożeństwa, podczas których wspomina się Eumenia z Gortyny, męczenniczkę Ariadnę, Zofię, Irynę, Kastora i innych świętych tego dnia. Niektóre teksty liturgiczne poświęcone są właśnie męczenniczkom Zofii i Irynie. Ludzie mogą przyjść do świątyni, zapalić świeczkę, pomodlić się o zdrowie bliskich i wspomnieć zmarłych. Ważne jest, aby pamiętać, że sama świeca nie jest „talizmanem” i nie gwarantuje spełnienia życzenia. W tradycji kościelnej najważniejsze znaczenie ma modlitwa oraz wewnętrzne zwrócenie się człowieka do Boga.

 

Tego dnia można również uczynić dobry uczynek. Na przykład wesprzeć osobę, która pozostała sama, pomóc rodzinie w trudnej sytuacji lub przekazać darowiznę na cele charytatywne. Takie podejście odpowiada ogólnemu chrześcijańskiemu rozumieniu pamięci o świętych. Dzień Męczenniczek można spędzić nie tylko w kościele, ale także w spokojnym gronie rodzinnym.

Co można, a czego nie należy robić 18 września

Kościół nie ustanawia osobnej, uniwersalnej listy zakazów dotyczących codziennego życia właśnie z powodu wspomnienia Zofii i Iryny. Dlatego stwierdzenia w stylu „nie wolno prać”, „nie wolno sprzątać”, „nie wolno pracować” czy „nie wolno brać do ręki nożyczek” nie należy przedstawiać jako zasad kościelnych. Mogą to być ludowe wierzenia, które pojawiły się znacznie później i nie mają takiego samego statusu jak przepisy kościelne.

 

Natomiast 18 września 2026 roku przypada w piątek, a zatem w tradycji prawosławnej jest to dzień postu. Grecka Archidiecezja Prawosławna w Ameryce wyznacza na tę datę surowy post. Chodzi o powstrzymanie się od spożywania mięsa, ryb, oleju, produktów mlecznych i jajek. Jednocześnie kwestie związane z postem można uzgodnić z kapłanem, zwłaszcza jeśli ktoś ma problemy zdrowotne, wykonuje ciężką pracę fizyczną lub występują inne okoliczności. Nie należy sprowadzać postu wyłącznie do listy produktów. W tradycji kościelnej powinien on być czasem powściągliwości, modlitwy i zwracania uwagi na własne zachowanie.

Czy istnieją ludowe tradycje związane z tym dniem

Wokół wielu świąt kościelnych z czasem powstały ludowe zwyczaje. Ludzie wiązali poszczególne dni kalendarzowe ze zmianą pogody, zbiorami, pracami polowymi i przygotowaniami do zimy. Jednak właśnie w odniesieniu do Zofii i Iryny 18 września nie ma zbyt wielu wiarygodnych świadectw historycznych dotyczących dawnych ukraińskich obrzędów ludowych. Dlatego nie należy przypisywać temu dniu wymyślonych tradycji ani przedstawiać współczesnych przymierz, jako dawnych zwyczajów kościelnych. Znacznie trafniej jest stwierdzić, że główną tradycją pozostaje kościelne uczczenie męczenniczek. Jest to modlitwa, udział w nabożeństwie oraz upamiętnienie ich wyczynu.

 

W niektórych współczesnych kalendarzach można znaleźć różne przesądy i zakazy związane z tą datą. Nie należą one jednak do oficjalnej nauki kościelnej. Jeśli wykorzystuje się takie informacje w materiałach popularnonaukowych, należy je wyraźnie określać właśnie jako wierzenia ludowe.

Ciekawostki o Zofii i Irynie

• Zofia i Iryna to nie te święte, które czci się 17 września. 17 września wspomina się męczenniczkę Zofię i jej trzy córki — Wierę, Nadieję i Miłość. 18 września kalendarz wspomina już inne męczenniczki — Zofię i Irynę z Egiptu. Ze względu na bliskość dat i to samo imię Zofii te wspomnienia są często mylone. 

• Ich pamięć wiąże się z Egiptem. Źródła kościelne wskazują, że Zofia poniosła śmierć męczeńską wraz z Iryną i Kastorem w Aleksandrii. Właśnie dlatego w kalendarzu mają one dopisek „Egipskie”.

• Datuje się je na III wiek. Właśnie ten okres wskazują kalendarze prawosławne i źródła hagiograficzne. Oznacza to, że ich męczeństwo wiąże się z wczesną historią chrześcijaństwa, kiedy wspólnoty chrześcijańskie żyły jeszcze w granicach pogańskiego Cesarstwa Rzymskiego.

• Wraz z nimi wspomina się Kastora. W źródłach kościelnych nazywany jest on męczennikiem aleksandryjskim. W troparze z 18 września Zofia, Iryna i Kastor są wspominani razem jako święci męczennicy.

• 18 września jest również dniem pamięci Eumenego z Gortyny. Był on biskupem na Krecie i w tradycji kościelnej znany jest jako cudotwórca. Tego dnia wspomina się również męczenniczkę Ariadnę z Frygii. Oznacza to, że ta data kalendarzowa łączy pamięć o kilku świętych jednocześnie.

Co oznacza ten dzień dzisiaj

Dzień pamięci męczenniczek Zofii i Iryny to przede wszystkim święto kościelne poświęcone osobom, które zgodnie z tradycją chrześcijańską poniosły śmierć za swoją wiarę. Ich historia sięga wczesnego okresu chrześcijaństwa i wiąże się z Aleksandrią Egipską. Chociaż niewiele szczegółów na temat życia tych świętych zachowało się do dziś, Kościół od wieków wspomina je podczas nabożeństw.

 

18 września 2026 roku przypada w piątek, dlatego dla prawosławnych jest to również dzień postu. Wierni mogą udać się do świątyni, pomodlić się, zapalić świeczkę i poświęcić czas bliskim. Dobrą tradycją będzie pomoc osobie potrzebującej wsparcia lub po prostu uczynienie komuś czegoś dobrego. A co najważniejsze — nie należy mylić tej daty z 17 września, kiedy to czci się Zofię Rzymską i jej córki: Wiarę, Nadzieję i Miłość. 18 września dotyczy właśnie męczenniczek Zofii i Iryny z Egiptu. Według kalendarza juliańskiego ich dzień pamięci przypada na 1 października.

Czytaj nas na Telegram i Sends