Święto 3 września 2026 r — Dzień Narodzin Biustonosza: historia Kares Crosby i jej patentu

3 września nieoficjalnie obchodzi się Dzień Biustonosza — to okazja, by przypomnieć sobie historię jednej z najbardziej powszechnych rzeczy w damskiej garderobie. Współczesny biustonosz zaczął nabierać obecnego kształtu ponad sto lat temu, kiedy kobiety stopniowo rezygnowały ze sztywnych gorsetów na rzecz lżejszej i wygodniejszej bielizny. Historia wynalazku Kares Crosby nie rozpoczęła się jednak w laboratorium, lecz przed zwykłym balem.

 

Dzień narodzin biustonosza przypada na 3 września. Datę tę można znaleźć w kalendarzach nieoficjalnych i tematycznych świąt. Nie jest to jednak święto państwowe ani oficjalne święto międzynarodowe, a raczej symboliczny dzień poświęcony historii bielizny damskiej i jednemu z najbardziej znanych elementów garderoby.

 

Data ta wiąże się z historią wynalezienia współczesnego biustonosza, choć w popularnych materiałach dotyczących tego święta często pojawia się błąd. Powszechnie przyjmuje się, że właśnie 3 września 1914 roku Amerykanka Mary Phelps Jacob, znana później jako Caress Crosby, uzyskała patent na swój wynalazek. W rzeczywistości dokumenty patentowe wskazują inną datę: wniosek złożyła 12 lutego 1914 roku, a patent USA nr 1 115 674 na jej „Backless Brassiere” został wydany 3 listopada 1914 roku.

 

Dlatego 3 września należy traktować raczej jako nieoficjalną datę święta tematycznego, a nie jako dokładny dzień uzyskania patentu. Jest to ważne, jeśli chcemy opowiadać o historii biustonosza bez rozpowszechniania nieścisłości. Sam wynalazek Crosby rzeczywiście stał się ważnym krokiem w rozwoju współczesnej bielizny. Jednak nazywanie jej bezsprzecznie „pierwszą osobą, która wynalazła biustonosz”, również byłoby błędem, ponieważ różne konstrukcje służące do podtrzymywania piersi istniały na długo przed 1914 rokiem.

Co nosiły kobiety przed pojawieniem się biustonosza

Przed pojawieniem się współczesnego biustonosza kobiety przez wieki stosowały różne sposoby podtrzymywania piersi. Już w starożytności istniały materiałowe opaski, które pomagały podtrzymywać piersi podczas uprawiania sportu. Znane przedstawienie takich konstrukcji można zobaczyć na mozaice z rzymskiej willi Villa del Casale na Sycylii. Przedstawiono na niej kobiety w materiałowych opaskach, które przypominają bardzo wczesną wersję współczesnego topu sportowego.

 

Jednak w europejskiej modzie przez wiele stuleci główną rolę odgrywał nie biustonosz, lecz gorset. Wykorzystywano go nie tylko do podtrzymywania piersi, ale także do modelowania całej sylwetki. Za pomocą sznurowania kobiety ściągały talię, zmieniały sylwetkę i dostosowywały ciało do standardów mody danej epoki.

 

Szczególnie sztywne gorsety stały się w XIX wieku. Wykonywano je z tkaniny, metalu, wąsów wielorybich i innych materiałów. Taka odzież mogła być ciężka i niewygodna, a jej konstrukcja ograniczała ruchy. Właśnie dlatego stopniowo pojawiło się zapotrzebowanie na lżejszą bieliznę, która mogłaby podtrzymywać biust, ale nie uciskała całego ciała.

 

W drugiej połowie XIX wieku istniały już różne prototypy biustonoszy. Nazywano je gorsetami podtrzymującymi, pasami piersiowymi lub innymi podobnymi terminami. Takie konstrukcje powstawały w Anglii, Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Francji. Oznacza to, że współczesny biustonosz nie pojawił się z dnia na dzień — kształtował się stopniowo, gdy moda, medycyna i życie codzienne wymagały wygodniejszej odzieży.

Jak Kares Crosby wymyśliła swoją wersję

Historia Caress Crosby stała się jedną z najbardziej znanych opowieści dotyczących rozwoju biustonosza. Jej prawdziwe imię brzmiało Mary Phelps Jacob. W 1910 roku, gdy miała 19 lat, przygotowywała się do uroczystego balu i kupiła suknię z cienkiej tkaniny.

 

Problem polegał na tym, że pod suknią wyraźnie widoczny był sztywny gorset. Nie tylko psuł on wygląd stroju, ale także utrudniał swobodę ruchów. Wtedy Mary wraz ze swoją pokojówką wymyśliła prostą konstrukcję z dwóch jedwabnych chusteczek do nosa i wstążek. Zamiast ciężkiego gorsetu otrzymała lekką bieliznę, która nie była widoczna pod suknią i pozwalała na swobodniejsze poruszanie się. Wynalazek szybko wzbudził zainteresowanie jej przyjaciółek. Kobiety, które widziały nową konstrukcję, prosiły o wykonanie dla nich takich samych. Wkrótce Mary zdała sobie sprawę, że jej pomysł może być nie tylko domowym eksperymentem, ale także produktem.

 

Zaczęła nawet sprzedawać takie biustonosze. Później Crosby założyła własną firmę Fashion Form Brassière Company i próbowała zorganizować produkcję. Jednak biznes nie odniósł wielkiego sukcesu i ostatecznie sprzedała patent firmie Warner Brothers Corset Company za 1500 dolarów.

 

Co ciekawe, firma, która nabyła patent, w kolejnych dziesięcioleciach zarobiła na produkcji biustonoszy znacznie więcej. Właśnie dlatego historia Crosby jest często przywoływana nie tylko jako historia modnego wynalazku, ale także jako przykład tego, jak obiecujący pomysł może zostać niedoceniony przez samego jego autora.

Dlaczego biustonosz stopniowo wyparł gorset

Na popularność biustonosza wpłynęła nie tylko moda. Na początku XX wieku zmieniał się sam styl życia kobiet. Coraz częściej pracowały poza domem, uprawiały sport, były bardziej aktywne fizycznie i nosiły ubrania wymagające innego kroju. Po I wojnie światowej modne stały się luźniejsze ubrania. Stara sylwetka z bardzo wąską talią stopniowo odchodziła w przeszłość. Biustonosz lepiej pasował do nowego stylu niż ciężki gorset. W latach 20. XX wieku biustonosz zaczął aktywnie wypierać gorset, zwłaszcza wśród młodych kobiet.

 

W miejsce starych konstrukcji pojawiły się elastyczne materiały, lżejsze tkaniny i prostsze zapięcia. Producenci zaczęli myśleć nie tylko o tym, jak podtrzymać biust, ale także o tym, jak sprawić, by bielizna była wygodna dla różnych typów sylwetek.

 

Ważną rolę odegrała również sama moda. Ubrania stawały się mniej obszerne, a bielizna damska coraz częściej była dopasowywana do konkretnego kroju sukienki. Biustonosz można było sprawić, by był niemal niewidoczny lub, wręcz przeciwnie, wykorzystać go do nadania piersiom pożądanego kształtu. W ten sposób zwykła bielizna stopniowo przekształciła się w odrębną branżę. Do połowy XX wieku biustonosze były już powszechnym elementem damskiej garderoby w wielu krajach.

Skąd wzięły się miseczki A, B, C i D

Trudno wyobrazić sobie współczesny biustonosz bez rozmiarów miseczek. Jednak na początku jego historii taki system nie istniał. Ważny etap nastąpił w latach 30. XX wieku, kiedy to producenci zaczęli tworzyć miseczki o różnych rozmiarach. Właśnie wtedy stopniowo ukształtował się system oznaczania miseczek literami. W branży upowszechniły się rozmiary A, B, C i D, a biustonosze zaczęły znacznie lepiej pasować kobietom o różnych wymiarach.

 

Dużą rolę odegrała w tym amerykańska firma Maidenform, założona przez Idę i Williama Rosentalów. William pracował nad konstrukcją miseczek i ustaleniem standardowych rozmiarów, a Ida zajmowała się produkcją, sprzedażą i rozwojem marki. Ich firma szybko przekształciła się z niewielkiego przedsiębiorstwa w dużego producenta bielizny damskiej.

 

W 1928 roku firma sprzedała już około 500 tysięcy biustonoszy. Później Maidenform zasłynęła nie tylko dzięki swoim modelom, ale także odważnej reklamie. W 1949 roku marka rozpoczęła słynną kampanię „I dreamed... in my Maidenform bra”, która trwała około 20 lat. Tak więc znane dziś litery na metkach to wynik nie jednego wynalazku, ale wieloletniego rozwoju produkcji. Sprawiły one, że biustonosz stał się bardziej spersonalizowany i pozwoliły kobietom dobierać bieliznę odpowiednio do własnej sylwetki.

Jak biustonosz przetrwał rewolucję technologiczną

Znacznie zmieniły się również materiały. Pierwsze konstrukcje wykonywano głównie z tkanin i taśm. Następnie producenci zaczęli stosować różne rodzaje tkanin gorsetowych, jedwab, materiały elastyczne i inne włókna. Ważnym krokiem technologicznym stało się upowszechnienie materiałów syntetycznych. W szczególności pojawienie się nylonu dało producentom nowe możliwości. Bielizna stała się lżejsza, trwalsza i łatwiejsza w produkcji.

 

Z czasem pojawiły się dziesiątki różnych konstrukcji. Biustonosze zaczęto produkować do uprawiania sportu, karmienia piersią, korekcji sylwetki, noszenia na co dzień oraz jako element stroju wieczorowego. Osobno rozwijały się modele bez fiszbin, wersje sportowe oraz konstrukcje dostosowane do różnych typów sylwetki.

 

Dzisiaj biustonosz może być niemal niewidoczny pod ubraniem lub, wręcz przeciwnie, stać się częścią stylizacji. Szyje się go z koronki, bawełny, mikrofibry, materiałów elastycznych oraz różnych tkanin syntetycznych. Technologie pozwalają tworzyć modele, które łączą w sobie wsparcie, komfort i estetykę.

Biustonosz a I wojna światowa

Historia tego przedmiotu jest w nieoczekiwany sposób związana również z wojną. Podczas I wojny światowej w Stanach Zjednoczonych zaczęto oszczędzać metal, który był potrzebny dla przemysłu zbrojeniowego. Gorsety z tamtych czasów zawierały znaczną ilość elementów metalowych. Amerykańską opinię publiczną wezwano do rezygnacji z metalowych gorsetów, aby przeznaczyć surowiec na potrzeby armii. Według materiałów historycznych udało się w ten sposób uwolnić około 28 tysięcy ton stali — według powszechnych szacunków mogłoby to wystarczyć na dwa okręty wojenne.

 

Nie byłoby jednak słuszne twierdzenie, że to właśnie wojna „wynalazła” biustonosz. Jego konstrukcje istniały już wcześniej, a przejście od gorsetu do lżejszej bielizny rozpoczęło się jeszcze przed 1914 rokiem.

 

Wojna jedynie przyspieszyła zmiany, które już zachodziły w społeczeństwie. Kobiety masowo podejmowały pracę w miejscach, gdzie wcześniej zatrudniano głównie mężczyzn. Ciężki gorset był niewygodny do pracy fizycznej, podczas gdy lżejsza bielizna lepiej odpowiadała nowemu stylowi życia. Dlatego pierwsza wojna światowa stała się jednym z czynników, które przyczyniły się do ostatecznej utraty dawnej popularności przez gorset.

Biustonosz stał się nie tylko bielizną, ale także częścią kultury

W XX wieku biustonosz przestał być wyłącznie przedmiotem praktycznym. Kino, reklama i moda uczyniły go częścią wizerunku kobiecości. W latach 40. i 50. XX wieku popularność zyskały modele, które nadawały piersiom bardziej wyrazisty kształt. Na modę wpływ miały również hollywoodzkie aktorki. Bielizna coraz częściej stawała się częścią ogólnego wyobrażenia o atrakcyjności i kobiecym wizerunku.

 

Jednak z czasem stosunek do biustonosza uległ zmianie. W latach 60. i 70. część ruchu feministycznego sprzeciwiała się narzuconym standardom kobiecego wyglądu. Biustonosz stał się jednym z symboli dyskusji na temat tego, czy kobieta powinna nosić ubrania zgodne z oczekiwaniami społecznymi.

 

Właśnie stąd pochodzi znana historia o „paleniu biustonoszy” podczas feministycznych protestów. W rzeczywistości historia ta w znacznej mierze stała się mitem: podczas protestu przeciwko konkursowi „Miss Ameryki” w 1968 roku aktywistki rzeczywiście zorganizowały akcję polegającą na symbolicznym wyrzucaniu przedmiotów, które uważały za symbole narzuconych standardów, ale masowego palenia biustonoszy, o którym często mówi się w kulturze popularnej, nie było.

 

W ten sposób biustonosz stał się interesującym elementem kulturowym. W niektórych okresach postrzegano go jako symbol kobiecości, w innych – jako symbol ograniczeń. Dzisiaj podejście do niego jest znacznie prostsze: niektóre kobiety noszą go codziennie, inne wybierają sportowe topy, a jeszcze inne w ogóle rezygnują z tego rodzaju bielizny.

Ciekawostki o biustonoszu

• Historia biustonosza kryje w sobie wiele faktów, które mogą zaskoczyć. Na przykład Mary Phelps Jacob była bardzo młoda, kiedy wymyśliła swój projekt. Miała zaledwie 19 lat, kiedy stworzyła pierwszą wersję do sukni wieczorowej.

• Jej wynalazek wcale nie przypominał większości współczesnych modeli. Była to lekka konstrukcja z tkaniny, składająca się z dwóch części i wstążek, która pozostawiała plecy odkryte. Właśnie dlatego w patencie jej produkt nazwano „Backless Brassiere”, czyli biustonosz z odkrytymi plecami.

• Kolejny interesujący aspekt to sama nazwa. Słowo „brassière” pochodzi z języka francuskiego. Ma ono dłuższą historię i początkowo nie było używane dokładnie w tym znaczeniu, jakie ma dzisiaj. Na początku XX wieku termin ten stopniowo utrwalił się w odniesieniu do bielizny damskiej. W 1904 roku słowo to pojawiło się w amerykańskiej reklamie, a już w 1907 roku opublikował je amerykański „Vogue”. W 1911 roku termin ten trafił do Oxford English Dictionary.

• Ciekawe jest również to, że Caress Crosby była nie tylko wynalazczynią. Później została wydawczynią i mecenaską, a wraz ze swoim drugim mężem, Harrym Crosbym, założyła wydawnictwo Black Sun Press. Wydawnictwo to publikowało dzieła pisarzy modernistycznych, wśród których znaleźli się Ernest Hemingway, James Joyce i inni znani autorzy.

• I jeszcze jeden ważny fakt: współczesnego biustonosza nie można przypisywać wyłącznie jednej osobie. Przed pojawieniem się Crosby istniało wiele konstrukcji, które pełniły podobną funkcję. Historycy mody wymieniają całą rzeszę wynalazców i projektantów, którzy stopniowo zmieniali oblicze bielizny damskiej. Właśnie dlatego rok 1914 należy raczej uznać za ważny kamień milowy w historii współczesnego biustonosza, a nie moment jego pojawienia się od zera.

Jak obchodzi się Dzień Narodzin Biustonosza

Ponieważ jest to nieoficjalne święto tematyczne, nie ma jednego ustalonego scenariusza. Nikt nie określa, w jaki sposób należy je obchodzić. Dlatego wszystko zależy od tego, jak dana osoba sama podchodzi do tej daty. Dla niektórych jest to po prostu pretekst do zapoznania się z ciekawostkami dotyczącymi historii mody. Inni mogą wykorzystać ten dzień na przegląd swojej bielizny i pozbycie się rzeczy, które już dawno straciły swój kształt lub stały się niewygodne. Inną opcją jest wybór nowego modelu, jeśli stary nie pasuje już pod względem rozmiaru lub kroju.

 

Marki modowe i sklepy z bielizną mogą wykorzystywać takie tematyczne okazje do przygotowywania specjalnych ofert, sesji zdjęciowych, publikacji na temat historii bielizny oraz prezentacji nowych modeli. W mediach społecznościowych ten dzień staje się również pretekstem do rozmów o modzie, komforcie, samoocenie i stosunku do własnego ciała. Najważniejsze jest jednak to, że nie ma tu żadnego obowiązku. Noszenie biustonosza czy nie — to osobisty wybór każdej osoby. Współczesna bielizna zaspokaja różne potrzeby, dlatego nie ma jednej uniwersalnej zasady, która pasowałaby wszystkim.

Dlaczego ten dzień wciąż budzi zainteresowanie

Biustonosz wydaje się tak zwykłą rzeczą, że prawie nie zastanawiamy się, jak długo się zmieniał. W ciągu ponad stu lat przeszedł drogę od prostej konstrukcji z tkaniny i taśm do ogromnego wyboru modeli, rozmiarów i materiałów. Jego historia w dużej mierze odzwierciedla historię samych kobiet w XX wieku. Zmieniła się moda, zmieniła się praca, stosunek do ciała, wyobrażenia o pięknie i komforcie. Wraz z tym zmieniała się również bielizna.

 

Dlatego Dzień Narodzin Biustonosza można postrzegać nie tylko jako zabawną datę w kalendarzu. To okazja, by przypomnieć sobie, jak jedna prosta potrzeba codziennego życia dała impuls całej branży i stała się częścią historii mody. A chyba najciekawsze w tej historii jest to, że współczesny biustonosz powstał z bardzo prostej sytuacji. Młoda kobieta musiała założyć suknię na bal, ale gorset jej przeszkadzał. Wzięła dwie chusteczki, kilka wstążek i wymyśliła coś wygodniejszego. Po ponad stu latach ta historia nadal pozostaje jedną z najbardziej znanych w świecie mody.

 

Czytaj nas na Telegram i Sends