Wdrożenie statutu rzymskiego na Ukrainie pozostaje niedokończone

Ukraina ratyfikowała Statut Rzymski 21 sierpnia 2024 r., a od 1 stycznia 2025 r. wszedł on w życie w tym państwie. 9 października 2024 r. Rada Najwyższa przyjęła również ustawę wdrożeniową, mającą na celu dostosowanie ukraińskiego ustawodawstwa do postanowień tego dokumentu. Jednocześnie proces wdrażania nadal trwa – zauważył w felietonie dla „Ukrainskiej Prawdy” adwokat i ekspert Inicjatywy Medialnej na rzecz Praw Człowieka w zakresie międzynarodowego prawa humanitarnego Andrij Jakowlew.

Statut Rzymski, przyjęty 17 lipca 1998 r., położył podwaliny pod działalność Międzynarodowego Trybunału Karnego. Dokument zawiera usystematyzowany katalog przestępstw międzynarodowych, w szczególności zbrodni wojennych wymienionych w art. 8. Według autora artykułu, na rok 2026 stronami statutu jest 125 państw, podczas gdy Stany Zjednoczone, Chiny, Indie, Rosja, Izrael i Turcja pozostają poza tym systemem.

Rosja podpisała statut w 2000 roku, ale go nie ratyfikowała, a w 2016 roku poinformowała ONZ o braku chęci bycia państwem-sygnatariuszem. Jednocześnie, jak wyjaśnia Jakowlew, nie pozbawia to Międzynarodowego Trybunału Karnego możliwości prowadzenia dochodzeń w sprawie ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych popełnionych na terytorium Ukrainy. Ukraina uznała jurysdykcję trybunału w dwóch oświadczeniach złożonych na podstawie art. 12 ust. 3 Statutu Rzymskiego. W związku z tym zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione na terytorium Ukrainy od 20 lutego 2014 r. podlegają jurysdykcji MTK niezależnie od obywatelstwa podejrzanych.

W odniesieniu do zbrodni agresji obowiązują inne zasady: zdaniem autora MTK nie może sprawować jurysdykcji wobec obywateli państwa, które nie jest stroną statutu, bez przekazania sprawy przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Rosja, jako stały członek Rady Bezpieczeństwa, może zablokować taką decyzję, korzystając z prawa weta. Właśnie dlatego Jakowlew uznaje utworzenie specjalnego trybunału ds. zbrodni agresji za sprawę o kluczowym znaczeniu.

Ustawa wykonawcza, zdaniem autora, uzupełniła Kodeks karny o przepisy dotyczące zbrodni przeciwko ludzkości, zaktualizowała normy dotyczące zbrodni wojennych oraz przewidziała odpowiedzialność dowódców wojskowych. Dalsze prace, jego zdaniem, powinny obejmować zmianę artykułów 437 i 438 Kodeksu Karnego oraz stworzenie szczegółowego wykazu zbrodni wojennych. Jest to niezbędne do dokładniejszej kwalifikacji tortur, przemocy seksualnej, deportacji lub bezprawnego przemieszczania ludności cywilnej, a także do ustalenia odpowiedzialności nie tylko sprawców, ale także organizatorów i przywódców.

Czytaj nas na Telegram i Sends