1 października 2026 r. — Międzynarodowy Dzień Osób Starszych: co oznacza to święto

Każdego roku 1 października na całym świecie obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Osób Starszych. Został on ustanowiony przez Organizację Narodów Zjednoczonych w celu zwrócenia uwagi na prawa, zdrowie, dobrobyt oraz pełne uczestnictwo osób starszych w życiu społecznym. W 2026 roku dzień ten odbywa się pod hasłem „Wiek długowieczności: nowe podejście do systemów zapewniających dłuższe życie”, które przypomina, że ludzie żyją dłużej, a państwa muszą odpowiednio dostosować systemy opieki zdrowotnej, społecznej i inne.

 

Międzynarodowy Dzień Osób Starszych obchodzony jest 1 października każdego roku. Jest to dzień, w którym mówi się nie tylko o problemach związanych ze starzeniem się, ale także o doświadczeniu, wiedzy i wkładzie osób starszych w życie rodzin, społeczności i całych krajów. ONZ podkreśla, że osoby starsze powinny pozostać aktywnymi członkami społeczeństwa, a ich prawa i głos powinny być wysłuchane. 

 

Chodzi również o dostęp do opieki medycznej, wsparcia społecznego, bezpiecznego mieszkania, transportu, edukacji oraz możliwości zachowania niezależności. Osobnym problemem pozostaje dyskryminacja ze względu na wiek, kiedy to osobę ocenia się wyłącznie na podstawie jej wieku, nie uwzględniając jej doświadczenia i możliwości. Właśnie dlatego ten dzień wykorzystuje się do rozmów o godnym starzeniu się oraz o społeczeństwie, w którym człowiek może pozostać pełnoprawną częścią społeczności w każdym wieku.

Jak powstał ten dzień

Pomysł zwrócenia uwagi świata na starzenie się społeczeństwa pojawił się w ONZ jeszcze przed ustanowieniem osobnego międzynarodowego dnia. W 1978 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ postanowiło zwiększyć międzynarodową uwagę na problemy związane ze starzeniem się i zorganizować specjalne Światowe Zgromadzenie poświęcone starzeniu się. Zgromadzenie to odbyło się w Wiedniu w 1982 roku, a jego wynikiem był Międzynarodowy Plan Działania z Wiednia w sprawie starzenia się – pierwszy międzynarodowy dokument tej rangi w tej dziedzinie. Dotyczył on bezpieczeństwa społecznego i ekonomicznego osób starszych, zdrowia, warunków mieszkaniowych, pracy oraz możliwości pozostawania aktywnymi członkami społeczeństwa. 

 

Natomiast 14 grudnia 1990 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją nr 45/106 oficjalnie ogłosiło 1 października Międzynarodowym Dniem Osób Starszych. Po raz pierwszy dzień ten obchodzono w 1991 roku, a następnie międzynarodowa polityka dotycząca starzenia się zyskała nowy impuls dzięki Zasadom ONZ dotyczącym osób starszych oraz Międzynarodowemu planowi działania z Madrytu z 2002 roku.

Dlaczego ten dzień jest ważny

Powstanie tego dnia wiąże się również z faktem, że populacja świata stopniowo się starzeje. Według danych ONZ liczba osób w wieku 65 lat i starszych wzrosła z około 260 milionów w 1980 roku do 761 milionów w 2021 roku. Zgodnie z prognozą ONZ w latach 2021–2050 odsetek osób w wieku 65 lat i starszych na świecie wzrośnie z mniej niż 10% do około 17%. Jeśli uwzględnić osoby w wieku 60 lat i starsze, to w 2025 roku było ich około 1,2 miliarda, a do 2050 roku oczekuje się, że liczba ta wzrośnie do około 2,1 miliarda. 

 

Oznacza to, że starzenie się społeczeństwa ma wpływ nie tylko na medycynę, ale także na rynek pracy, systemy emerytalne, mieszkalnictwo, transport i usługi socjalne. Dlatego ONZ i WHO mówią nie tylko o pomocy osobom starszym, ale o konieczności przebudowy społeczeństwa tak, aby ludzie mogli dłużej pozostawać zdrowi, samodzielni i zaangażowani w życie społeczności.

Temat Międzynarodowego Dnia w 2026 roku

W 2026 roku głównym tematem tego dnia będzie „Wiek długowieczności: nowe podejście do systemów na rzecz dłuższego życia”. Wynika to z faktu, że ludzie na całym świecie żyją dłużej, a zatem dotychczasowe systemy opieki zdrowotnej, zabezpieczenia społecznego, zatrudnienia i opieki muszą dostosować się do nowej rzeczywistości demograficznej. W przesłaniu z okazji tego dnia sekretarz generalny ONZ António Guterres zaznaczył, że do 2050 roku liczba osób w wieku 60 lat i starszych może wzrosnąć z 1,2 do 2,1 miliarda, czyli stanowić około jednej piątej ludności planety. 

 

Jednak dłuższe życie nie zawsze oznacza zdrowsze życie, dlatego ważne jest zapewnienie ludziom dostępu do opieki medycznej, zabezpieczenia społecznego, mieszkań oraz możliwości uczenia się przez całe życie. Szczególną uwagę poświęca się walce z dyskryminacją ze względu na wiek oraz tworzeniu warunków, w których osoby starsze mogą nadal pracować, uczyć się, pomagać innym i samodzielnie podejmować decyzje. Właśnie dlatego temat roku 2026 nie dotyczy starości jako problemu, ale tego, jak sprawić, by dłuższe życie było wysokiej jakości, bezpieczne i godne.

Jak obchodzi się Międzynarodowy Dzień Osób Starszych

Nie ma jednej, obowiązkowej formy obchodów tego dnia. W różnych krajach organizuje się konferencje, publiczne dyskusje, wydarzenia edukacyjne, spotkania z osobami starszymi, akcje charytatywne oraz programy wsparcia. Na przykład w ONZ z okazji tego dnia odbywają się specjalne wydarzenia z udziałem ekspertów i przedstawicieli organizacji społecznych, podczas których omawia się prawa, zdrowie oraz rolę osób starszych w społeczeństwie. 

 

Na poziomie lokalnym dzień ten często wykorzystuje się do organizowania spotkań międzypokoleniowych, programów kulturalnych, zajęć, konsultacji lekarskich oraz kampanii informacyjnych. WHO osobno podkreśla znaczenie środowiska przyjaznego osobom starszym, w szczególności dostępnego transportu, informacji, przestrzeni publicznych oraz możliwości utrzymywania więzi społecznych. Dlatego ważną częścią obchodów może być nie tylko uroczysta impreza, ale także całkowicie praktyczna pomoc – od wspólnej wizyty u lekarza po wsparcie osoby mieszkającej samotnie.

Jakie problemy osób starszych są omawiane

Jednym z głównych tematów pozostaje zdrowie, ponieważ wraz z wiekiem uzyskanie niezbędnej pomocy medycznej i opieki może być dla osoby starszej trudniejsze. WHO zwraca również uwagę na samotność i izolację społeczną, które mogą negatywnie wpływać na zdrowie i ogólne samopoczucie. Ważną rolę odgrywają tu rodzina, przyjaciele i lokalna społeczność, a także możliwość pozostawania częścią życia społecznego. 

 

Kolejnym problemem jest dyskryminacja ze względu na wiek, polegająca na odmawianiu ludziom pewnych możliwości wyłącznie z powodu ich wieku lub przekonaniu, że po osiągnięciu określonego wieku nie są już w stanie prowadzić aktywnego życia. Organizacje międzynarodowe wzywają do tworzenia miast i społeczności, w których osoby starsze mogą bezpiecznie poruszać się, korzystać z usług, utrzymywać kontakty społeczne i zachować niezależność. Właśnie takie warunki pomagają sprawić, by długowieczność nie była okresem ograniczeń, lecz pełnoprawnym etapem życia.

Ciekawostki na temat starzenia się społeczeństwa

• Starzenie się społeczeństwa ma obecnie miejsce praktycznie we wszystkich krajach świata. Według danych ONZ liczba osób w wieku 65 lat i starszych wzrosła trzykrotnie w ciągu zaledwie kilku dziesięcioleci – z około 260 milionów w 1980 roku do 761 milionów w 2021 roku. Jednocześnie osoby w wieku 80 lat i starsze stanowią jedną z najszybciej rosnących grup ludności. 

• ONZ prognozuje, że liczba osób w wieku 80 lat i starszych może wzrosnąć ze 143 milionów w 2019 roku do 426 milionów w 2050 roku. Zmiany te mają wpływ na praktycznie wszystkie dziedziny życia — od emerytur i opieki zdrowotnej po planowanie urbanistyczne i organizację opieki. 

• Jednocześnie dłuższe życie daje ludziom możliwość nauki, zmiany zawodu, zajmowania się ulubionymi zajęciami, pomagania rodzinie oraz aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Co można zrobić w tym dniu

1 października nie trzeba ograniczać się do życzeń czy symbolicznego prezentu. Ten dzień może stać się okazją do zadzwonienia do starszych krewnych, odwiedzenia ich lub po prostu spędzenia razem kilku godzin. Dla osoby mieszkającej samotnie nawet zwykła rozmowa może mieć duże znaczenie, ponieważ WHO zwraca szczególną uwagę na problem izolacji społecznej i samotności wśród osób starszych. Można również pomóc w zakupach, załatwianiu leków, dokumentów lub innych spraw, które trudno jest wykonać samodzielnie.

 

Dobrym sposobem na uczczenie tego dnia jest rozmowa ze starszymi członkami rodziny o ich życiu, utrwalenie rodzinnych historii oraz sprawienie, by poczuli, że ich doświadczenie i opinia są ważne. W końcu głównym sensem Międzynarodowego Dnia Osób Starszych jest nie tylko to, by raz w roku pamiętać o starszych ludziach, ale także to, by szacunek, wsparcie i godne traktowanie pozostały częścią codziennego życia.

Co ten dzień oznacza dla świata

Międzynarodowy Dzień Osób Starszych stał się częścią szerszych międzynarodowych działań na rzecz tego, by społeczeństwo było przyjazne i sprawiedliwe dla osób w każdym wieku. W 2002 roku ONZ przyjęła Madrycki Międzynarodowy Plan Działania na rzecz Starzenia się, który określił trzy główne kierunki: udział osób starszych w rozwoju, wspieranie zdrowia oraz tworzenie sprzyjającego środowiska. 

 

Obecnie kwestie te są również uwzględnione w Dekadzie Zdrowego Starzenia się ONZ na lata 2021–2030. Jego celem jest poprawa jakości życia osób starszych, ich rodzin i społeczności oraz zmiana nastawienia do wieku. Dlatego 1 października to nie tylko data w kalendarzu, ale okazja do rozmowy o tym, jak powinno wyglądać społeczeństwo, w którym ludzie żyją dłużej. Najważniejsze pytanie nie dotyczy tu tylko tego, ile lat człowiek przeżyje, ale także tego, na ile zdrowe, bezpieczne, aktywne i godne będzie to życie.