Święto 4 października 2026 r. — Dzień Obrony Terytorialnej Ukrainy: historia i znaczenie
4 października 2026 roku w Ukrainie będzie obchodzony Dzień Obrony Terytorialnej Ukrainy. To święto zawodowe ustanowiono w 2020 roku, aby podkreślić rolę obrony terytorialnej w ochronie państwa i jego integralności terytorialnej. Datę tę ustalono na pierwszą niedzielę października, dlatego co roku się ona zmienia.
Dzień Obrony Terytorialnej Ukrainy przypada co roku w pierwszą niedzielę października. W 2026 roku będzie to 4 października. Data ta jest oficjalna i została ustalona dekretem Prezydenta Ukrainy nr 417/2020 z dnia 30 września 2020 roku. W dekrecie zaznaczono, że święto to ustanowiono ze względu na znaczenie obrony terytorialnej dla zdolności obronnej i integralności terytorialnej Ukrainy.
Dlatego Dzień Obrony Terytorialnej nie ma stałej daty kalendarzowej, jak na przykład Dzień Niepodległości Ukrainy. Co roku przypada on w innym dniu, ale zawsze jest to pierwsza niedziela października. W 2025 roku obchodzono go 5 października, a w 2026 roku – 4 października. W przyszłym roku data ponownie ulegnie zmianie.
Jak powstało to święto
Oficjalnie Dzień Obrony Terytorialnej Ukrainy wprowadzono w 2020 roku. Odpowiedni dekret podpisał Wołodymyr Zełenski 30 września 2020 roku. Dokument ten określał, że święto to będzie obchodzone co roku w pierwszą niedzielę października. Wśród powodów jego ustanowienia w dekrecie wymieniono znaczenie obrony terytorialnej dla zdolności obronnych kraju, a także rolę różnych elementów sektora bezpieczeństwa i obrony.
W dokumencie podkreślono również konieczność rozwoju współczesnych tradycji wojskowych. Oznacza to, że święto to nie zostało ustanowione wyłącznie jako dzień zawodowy dla wojskowych. Ma ono przypominać o całym systemie ochrony kraju, który wiąże się z siłami obronnymi, przygotowaniem rezerwy oraz ochroną konkretnych terytoriów. Należy jednak nie mylić daty ustanowienia święta z datą utworzenia Sił Obrony Terytorialnej jako odrębnego rodzaju sił Sił Zbrojnych Ukrainy. Dzień Obrony Terytorialnej powstał w 2020 roku, a nowy, odrębny rodzaj sił zaczął się rozwijać od 1 stycznia 2022 roku. Właśnie dlatego historia współczesnej Obrony Terytorialnej składa się z kilku etapów.
Czym jest obrona terytorialna
Obrona terytorialna to system działań mających na celu ochronę Ukrainy, jej ludności, ważnych obiektów i terytoriów. We współczesnej armii ukraińskiej tym kierunkiem zajmują się Siły Obrony Terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy. Stanowią one odrębny rodzaj sił Sił Zbrojnych Ukrainy. Ich tworzenie rozpoczęło się 1 stycznia 2022 roku na podstawie ustawy Ukrainy „O podstawach oporu narodowego”.
Jednak sama idea obrony terytorialnej na Ukrainie pojawiła się znacznie wcześniej. Po rozpoczęciu rosyjskiej agresji w 2014 roku w ramach Sił Lądowych tworzono bataliony obrony terytorialnej. Z czasem system zaczęto przebudowywać, aby uczynić go bardziej zorganizowanym i skutecznym. W 2020 roku w strukturze Dowództwa Sił Lądowych utworzono Dowództwo Obrony Terytorialnej. W 2018 roku na Ukrainie rozpoczęto również formowanie brygad obrony terytorialnej. Na przykład 120. oddzielna brygada obrony terytorialnej została sformowana w Winnicy w lipcu 2018 roku, a 119. brygada w obwodzie czernihowskim – w marcu tego samego roku. Świadczy to o tym, że przejście na współczesną strukturę obrony terytorialnej rozpoczęło się jeszcze przed utworzeniem odrębnego rodzaju sił w 2022 roku.
Co się zmieniło w 2022 roku
Nowy etap w historii obrony terytorialnej rozpoczął się 1 stycznia 2022 roku. Właśnie wtedy Siły Obrony Terytorialnej oficjalnie rozpoczęły funkcjonowanie jako odrębny rodzaj sił Sił Zbrojnych Ukrainy. Plan przewidywał utworzenie brygad w regionach oraz batalionów na poziomie powiatów. Utworzono również regionalne dowództwa, które miały koordynować działania jednostek.
Kilka tygodni później Rosja rozpoczęła pełną inwazję na Ukrainę. Dla Sił Obrony Terytorialnej stało się to sprawdzianem nie już w ramach ćwiczeń, ale w rzeczywistych warunkach bojowych. 24 lutego 2022 r. do oddziałów obrony terytorialnej masowo dołączyli Ukraińcy w różnym wieku i wykonujący różne zawody. Wśród nich byli rolnicy, przedsiębiorcy, dziennikarze, budowlańcy, programiści oraz przedstawiciele innych zawodów.
Według danych Sił Obrony Terytorialnej w ciągu pierwszego miesiąca pełnej inwazji do ich szeregów dołączyło ponad 110 tysięcy żołnierzy. Oddziały Sił Obrony Terytorialnej brały udział w obronie obwodów kijowskiego, czernihowskiego i sumskiego, a później walczyły na innych kierunkach. Dlatego po 24 lutego 2022 r. pojęcie obrony terytorialnej dla wielu Ukraińców znacznie się poszerzyło. Nie chodziło już tylko o przygotowanie się na ewentualne zagrożenia w swoim regionie, ale o bezpośredni udział w działaniach bojowych. Część oddziałów obrony terytorialnej nadal wykonuje zadania bojowe na froncie.
Ile brygad ma Obrona Terytorialna
Obecnie w skład Sił Obrony Terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy wchodzi 24 brygad. Obejmują one różne regiony Ukrainy i dysponują własnymi batalionami oraz jednostkami wsparcia. Struktura konkretnej brygady może się różnić w zależności od jej zadań. W skład jednostek wchodzą sztaby, bataliony, oddziały rozpoznawcze i inżynieryjne, łączność, służba medyczna, logistyka oraz inne elementy. Na przykład w 112. oddzielnej brygadzie obrony terytorialnej, działającej w Kijowie, znajdują się oddzielne bataliony, kompania rozpoznawcza, kompania łączności, jednostki zaopatrzenia materialno-technicznego oraz pluton przeciwlotniczy.
Poszczególne brygady mają swoją historię bojową. Na przykład 120. brygada po rozpoczęciu pełnej inwazji wykonywała zadania w obwodzie winnickim, w szczególności zabezpieczała odcinki granicy państwowej, a następnie została zaangażowana do wykonywania zadań w ramach grupowania sił obrony Kijowa.
Kto służy w obronie terytorialnej
Jedną ze cech charakterystycznych obrony terytorialnej stało się to, że do jej oddziałów dołączyli ludzie o bardzo zróżnicowanym doświadczeniu życiowym i zawodowym. Służyli tu i nadal służą zarówno żołnierze z dużym doświadczeniem, jak i osoby, które przed wojną pracowały w zawodach cywilnych. Wśród nich są lekarze, inżynierowie, kierowcy, nauczyciele, przedsiębiorcy, informatycy, dziennikarze oraz przedstawiciele zawodów twórczych. Siły Obrony Terytorialnej w swoich materiałach osobno wspominają doktorów nauk, rolników, piosenkarzy, programistów i innych specjalistów, którzy stanęli w obronie kraju.
Jest to jeden z powodów, dla których obronę terytorialną często postrzega się jako siły zbrojne ściśle powiązane z konkretnymi społecznościami. Ludzie bronią nie abstrakcyjnego terytorium, ale miasta, wioski, drogi i miejsca, które dobrze znają. Jednocześnie po wybuchu wojny na pełną skalę zadania wielu oddziałów wykroczyły daleko poza granice ich rodzinnych obwodów.
Jakie zadania realizują Siły Obrony Terytorialnej
Zadania obrony terytorialnej nie ograniczają się do bezpośredniego udziału w walkach na froncie. Jednostki mogą realizować zadania związane z ochroną ważnych obiektów, zabezpieczaniem terytoriów, przeciwdziałaniem zagrożeniom dywersyjnym, zapewnianiem obrony miejscowości oraz wspieraniem innych komponentów Sił Obronnych. W skład brygad wchodzą oddziały odpowiedzialne za rozpoznanie, łączność, wsparcie inżynieryjne, pomoc medyczną, logistykę i wsparcie ogniowe. Taka struktura pozwala brygadzie wykonywać różnorodne zadania, a nie działać wyłącznie jako zwykły oddział piechoty.
Po wybuchu wojny możliwości Sił Obrony Terytorialnej również stopniowo ulegały zmianom. Jednostki zdobywały doświadczenie bojowe, otrzymywały nowe uzbrojenie i sprzęt. Ważnym kierunkiem rozwoju stały się nowoczesne technologie, w szczególności wykorzystanie dronów oraz rozbudowa możliwości rozpoznawczych.
Jak obchodzony jest Dzień Obrony Terytorialnej
Dzień Obrony Terytorialnej Ukrainy ma przede wszystkim charakter wojskowo-zawodowy. Tego dnia składa się gratulacje żołnierzom i weteranom związanym z obroną terytorialną. W jednostkach wojskowych mogą odbywać się uroczyste uroczystości, apele, wręczanie odznaczeń i wyróżnień dla żołnierzy. Szczególną uwagę poświęca się tym, którzy polegli podczas obrony Ukrainy. Tego dnia wspomina się poległych żołnierzy i oddaje im hołd. Dla wielu jednostek nie jest to tylko formalna data w kalendarzu, ale okazja do upamiętnienia towarzyszy broni, którzy nie powrócili z wojny.
Również w Dzień Obrony Terytorialnej odbywają się spotkania żołnierzy z przedstawicielami społeczności lokalnych, weteranami i wolontariuszami. W różnych miastach mogą organizowane być wystawy sprzętu wojskowego, prezentacje jednostek, imprezy tematyczne oraz spotkania z żołnierzami. Konkretny format zależy od możliwości i sytuacji bezpieczeństwa. Ze względu na wojnę wielkie imprezy publiczne nie są obowiązkową częścią obchodów. Na pierwszym miejscu pozostaje bezpieczeństwo. Dlatego obecnie Dzień Obrony Terytorialnej najczęściej odbywa się w formie oficjalnych gratulacji, ceremonii wojskowych, wręczania odznaczeń oraz wydarzeń informacyjnych.
Ciekawostki na temat obrony terytorialnej
Historia współczesnej obrony terytorialnej rozpoczęła się jeszcze przed pełną inwazją. Pierwsze brygady w obecnym systemie zaczęto formować już w 2018 roku. Na przykład 119. oddzielna brygada obrony terytorialnej w obwodzie czernihowskim powstała po przekształceniu oddziałów obrony terytorialnej, które istniały w tym obwodzie.
Kolejny ważny fakt — Siły Obrony Terytorialnej są najmłodszym odrębnym rodzajem sił Sił Zbrojnych Ukrainy. Ich oficjalne rozmieszczenie rozpoczęło się dopiero 1 stycznia 2022 roku. Już po kilku tygodniach oddziały znalazły się w warunkach wojny na pełną skalę.
W ciągu pierwszego miesiąca wielkiej wojny do Sił Obrony Terytorialnej wstąpiło ponad 110 tysięcy osób. Dla wielu z nich było to pierwsze doświadczenie służby wojskowej. Jednocześnie właśnie różnorodność ludzi stała się jedną z charakterystycznych cech obrony terytorialnej.
Kolejną interesującą kwestią jest różnica między świętem a samą formacją wojskową. Dzień Obrony Terytorialnej istnieje od 2020 roku, natomiast Siły Obrony Terytorialnej jako odrębny rodzaj sił zbrojnych ZSU – od 2022 roku. Oznacza to, że najpierw państwo oficjalnie ustanowiło dzień poświęcony obronie terytorialnej, a dopiero później utworzono współczesną strukturę Sił Obrony Terytorialnej.
Dlaczego ten dzień jest ważny
Obrona terytorialna stanowi część ogólnego systemu obrony Ukrainy. Jej zadania wiążą się nie tylko z żołnierzami na froncie, ale także z ochroną terytoriów i społeczności. Pełnowymiarowa inwazja pokazała, że oddziały obrony terytorialnej mogą znaleźć się bezpośrednio w rejonach działań wojennych i wykonywać złożone zadania bojowe. Dzień Obrony Terytorialnej przypomina również o ludziach, którzy w krytycznym momencie porzucili cywilną pracę i dołączyli do obrony kraju. Dla niektórych służba wojskowa stała się kontynuacją kariery zawodowej, a dla innych – zupełnie nowym życiem.
W 2026 roku Dzień Obrony Terytorialnej Ukrainy przypada na 4 października. Tego dnia tradycyjnie będzie się składać gratulacje żołnierzom Sił Obrony Terytorialnej, weteranom oraz wszystkim osobom związanym z obroną terytorialną. Jednocześnie jest to dzień pamięci o poległych obrońcach oraz okazja, by po raz kolejny przypomnieć sobie o roli obrony terytorialnej w ochronie Ukrainy.
