Święto 8 września 2026 r — Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji: historia, temat roku i ciekawe fakty
8 września obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji — święto ustanowione przez UNESCO już w 1966 roku. W 2026 roku dzień ten ma szczególne znaczenie, ponieważ mija 60 lat od jego ogłoszenia. Tegoroczne wydarzenia poświęcone są tematowi „Alfabetyzacja dla ludzi, planety i dobrobytu” i mają na celu przypomnienie, że dostęp do czytania, pisania i edukacji pozostaje ważnym warunkiem normalnego życia człowieka.
Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji obchodzony jest co roku 8 września. W 2026 roku przypada on we wtorek. Dzień ten nie powstał przypadkowo. W połowie XX wieku problem analfabetyzmu pozostawał bardzo poważny dla wielu krajów. Osoby nieposiadające podstawowych umiejętności czytania i pisania miały znacznie mniejsze szanse na zdobycie wykształcenia, znalezienie pracy, korzystanie z usług publicznych oraz dochodzenie swoich praw.
UNESCO ogłosiło Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji w 1966 roku podczas 14. sesji Konferencji Generalnej tej organizacji. Po raz pierwszy obchodzono go w 1967 roku. Od tego czasu 8 września każdego roku staje się okazją do rozmowy o tym, na ile dostępna jest edukacja i co jeszcze należy zrobić, aby ludzie w każdym wieku mogli się uczyć. W 1967 roku obchody tego dnia poparła również Rada Gospodarcza i Społeczna ONZ. W ten sposób kwestia umiejętności czytania i pisania stopniowo stała się nie tylko tematem edukacyjnym poszczególnych krajów, ale także zagadnieniem międzynarodowym.
Po co jest potrzebny ten dzień
Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że problem umiejętności czytania i pisania należy już do odległej przeszłości. Większość ludzi korzysta dziś na co dzień ze smartfonów, czyta wiadomości, pracuje z dokumentami i szuka informacji w Internecie. Jednak problem ten nie zniknął. Według danych UNESCO w 2024 roku co najmniej 739 milionów młodych ludzi i dorosłych na świecie nie posiadało podstawowych umiejętności czytania i pisania. Ponadto około cztery na dziesięć dzieci nie osiąga minimalnego poziomu umiejętności czytania. W 2023 roku poza szkołą pozostawało 272 miliony dzieci i nastolatków.
Dlatego umiejętność czytania i pisania to znacznie więcej niż tylko umiejętność przeczytania słowa lub napisania zdania. Człowiek musi rozumieć to, co przeczytał, pracować z informacjami, korzystać z dokumentów, krytycznie oceniać komunikaty i podejmować decyzje na podstawie uzyskanych danych. Umiejętność czytania i pisania ma bezpośredni wpływ na życie codzienne. Pomaga człowiekowi zdobywać wykształcenie, znaleźć pracę, korzystać z usług medycznych i publicznych, rozumieć swoje prawa oraz uczestniczyć w życiu społecznym. UNESCO uznaje umiejętność czytania i pisania za jedno z podstawowych praw człowieka.
Jak powstał Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji
Pomysł zwrócenia uwagi świata na problem analfabetyzmu był aktywnie dyskutowany jeszcze przed ustanowieniem samego międzynarodowego dnia. Jednym z ważnych wydarzeń był Światowy Kongres Ministrów Edukacji poświęcony likwidacji analfabetyzmu, który odbył się w Teheranie we wrześniu 1965 roku. Uczestnicy podkreślali, że analfabetyzm ogranicza możliwości człowieka, hamuje rozwój społeczeństwa i wymaga wspólnych międzynarodowych wysiłków.
Rok później UNESCO oficjalnie ogłosiło 8 września Międzynarodowym Dniem Alfabetyzacji. Pierwsze międzynarodowe wydarzenia odbyły się w 1967 roku. Od tego czasu co roku w tym dniu UNESCO, rządy poszczególnych krajów, instytucje edukacyjne i organizacje społeczne organizują różne wydarzenia poświęcone nauczaniu dzieci i dorosłych. Szczególną uwagę poświęca się osobom, które z powodu ubóstwa, wojny, przymusowego wysiedlenia, oddalenia od szkół lub innych okoliczności nie mają normalnego dostępu do edukacji.
Umiejętność czytania i pisania to już nie tylko czytanie i pisanie
Samo pojęcie umiejętności czytania i pisania znacznie się zmieniło w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Kiedyś głównym zadaniem było nauczenie człowieka czytania i pisania. Dzisiaj to nie wystarcza. Człowiek może umieć czytać, ale nie rozumieć, czy informacje w mediach społecznościowych są prawdziwe, nie wiedzieć, jak zweryfikować źródło, lub nie umieć bezpiecznie korzystać z usług cyfrowych. Dlatego coraz częściej mówi się o umiejętności korzystania z technologii cyfrowych, mediów i informacji. Chodzi o umiejętność korzystania z nowoczesnych technologii, wyszukiwania potrzebnych informacji, ich weryfikacji, rozumienia zagrożeń oraz bezpiecznego poruszania się w środowisku cyfrowym.
Jest to szczególnie ważne w erze mediów społecznościowych, sztucznej inteligencji i ogromnej ilości informacji. Dzisiaj kompetencje te pomagają nie tylko przeczytać wiadomość, ale także zadać proste pytanie: skąd pochodzi ta informacja i czy można jej ufać. UNESCO podkreśla również, że cyfryzacja zmienia samo pojęcie umiejętności czytania i pisania. Umiejętności czytania i pisania pozostają podstawą, ale dołączają do nich umiejętności pracy z tekstami cyfrowymi, narzędziami i informacjami.
Jaki jest temat Międzynarodowego Dnia Alfabetyzacji w 2026 roku
W 2026 roku Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji odbywa się pod hasłem „Alfabetyzacja dla ludzi, planety i dobrobytu”. W tym roku data ta jest wyjątkowa również dlatego, że obchodzimy 60. rocznicę Międzynarodowego Dnia Alfabetyzacji. UNESCO wykorzystuje ten jubileuszowy rok nie tylko do świętowania osiągnięć, ale także do rozmowy o problemach, które nadal pozostają nierozwiązane.
Główną ideą tegorocznego hasła przewodniego jest pokazanie, że umiejętność czytania i pisania wpływa nie tylko na osobiste możliwości człowieka. Jest ona powiązana z rozwojem gospodarczym, równością społeczną, dostępem do pracy, edukacji oraz udziałem ludzi w życiu ich społeczności. Organizatorzy chcą również zwrócić uwagę na to, w jaki sposób umiejętność czytania i pisania może pomóc w budowaniu bardziej zrównoważonego i sprawiedliwego społeczeństwa. Nie chodzi więc tylko o to, ile osób potrafi czytać i pisać, ale o to, jak te umiejętności mogą realnie zmieniać życie.
Gdzie odbędą się główne wydarzenia w 2026 roku
Globalne obchody Międzynarodowego Dnia Alfabetyzacji w 2026 roku odbędą się w dniach 8–9 września w stanie Chiapas w Meksyku. Wydarzenie organizuje UNESCO we współpracy z rządem Meksyku. Mają się tam zgromadzić przedstawiciele rządów, nauczyciele, eksperci, uczniowie, studenci oraz organizacje działające w dziedzinie edukacji. Uczestnicy będą omawiać osiągnięcia ostatnich lat, problemy związane z dostępem do edukacji oraz możliwe rozwiązania.
Jednym z ważnych punktów programu będzie wręczenie Międzynarodowych Nagród UNESCO za Umiejętność Czytania i Pisania. Nagrody te są przyznawane programom i inicjatywom, które pomagają ludziom zdobywać wykształcenie i rozwijać umiejętności czytania i pisania. To globalne wydarzenie będzie również transmitowane online w językach angielskim, francuskim i hiszpańskim. Dzięki temu w wydarzeniach będą mogły wziąć udział osoby z różnych krajów.
Jak obchodzi się ten dzień
Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji nie ma jednej, obowiązkowej tradycji. W różnych krajach obchodzi się go na różne sposoby — w zależności od lokalnych potrzeb i problemów edukacyjnych. W szkołach i bibliotekach mogą organizować spotkania czytelnicze, konkursy, lekcje tematyczne, wystawy książek, wykłady i otwarte zajęcia. Dla dorosłych organizowane są kursy edukacyjne, zajęcia z czytania i pisania, a także programy z zakresu umiejętności cyfrowych.
Organizacje społeczne mogą organizować akcje charytatywne i zbierać książki dla osób, które nie mają wystarczającego dostępu do materiałów edukacyjnych. Niektóre inicjatywy są skierowane do dzieci z rodzin o niskich dochodach, osób niepełnosprawnych, migrantów, uchodźców oraz mieszkańców odległych rejonów. Kolejną popularną formą są publiczne dyskusje na temat edukacji. Uczestnicy rozmawiają o tym, dlaczego ludzie porzucają szkołę, z jakimi trudnościami borykają się dorośli podczas nauki oraz w jaki sposób technologie mogą pomóc w zwiększeniu dostępności edukacji.
W rzeczywistości uczczenie tego dnia może być bardzo proste: wystarczy przeczytać książkę, pomóc dziecku w nauce, wesprzeć inicjatywę edukacyjną lub nauczyć się czegoś nowego. Główną ideą tego dnia nie są bowiem uroczystości same w sobie, ale przypomnienie o wartości wiedzy.
Ciekawostki na temat umiejętności czytania i pisania
Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji obchodzi w tym roku 60. rocznicę. UNESCO ogłosiło go w 1966 roku, a pierwsze obchody miały miejsce w 1967 roku.
ONZ prowadziła również zakrojone na szeroką skalę kampanie przeciwko analfabetyzmowi. W 1990 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ ogłosiło Międzynarodowy Rok Alfabetyzacji, a w latach 2003–2012 odbyła się Dekada Alfabetyzacji ONZ.
Umiejętność czytania i pisania wiąże się nie tylko z edukacją. Według danych UNESCO może ona wpływać na szanse człowieka na rynku pracy, poziom ubóstwa, zdrowie dzieci i rodzin, a także na udział ludzi w życiu społecznym.
Problem ten ma nadal charakter globalny. Nawet dzisiaj setki milionów dorosłych nie posiada podstawowych umiejętności czytania i pisania. Przyczyny są różne: ubóstwo, brak dostępu do szkół, konflikty, przymusowe przemieszczenia, dyskryminacja i inne okoliczności.
Umiejętność czytania i pisania jest potrzebna przez całe życie. Nauka nie kończy się po ukończeniu szkoły czy studiów. W cyfrowym świecie ludzie muszą nieustannie opanowywać nowe usługi, technologie i sposoby pracy z informacją.
Dlaczego ten dzień jest ważny dla Ukrainy
Dla Ukrainy temat umiejętności czytania i pisania ma również szczególne znaczenie. Wojna wpływa na dostęp dzieci i dorosłych do edukacji, ponieważ część szkół jest uszkodzona lub zniszczona, a wielu uczniów uczy się zdalnie lub zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. W takich warunkach kwestia dostępu do wysokiej jakości edukacji staje się jeszcze ważniejsza. Dziecku nie wystarczy sam podręcznik — potrzebny jest nauczyciel, bezpieczne miejsce do nauki, dostęp do internetu oraz możliwość regularnej nauki.
Jednocześnie Ukraińcy muszą codziennie radzić sobie z ogromną ilością informacji dotyczących wojny. Dlatego umiejętność korzystania z mediów staje się również praktyczną umiejętnością. Umiejętność weryfikowania źródeł, odróżniania faktów od manipulacji oraz niepowszechniania niepotwierdzonych informacji może mieć całkiem realne konsekwencje. Właśnie dlatego Międzynarodowy Dzień Umiejętności Czytania i Pisania dotyczy dziś znacznie szerszego tematu niż tylko czytania w szkole. Jest to przypomnienie o prawie człowieka do zdobywania wiedzy, samodzielnego korzystania z informacji oraz możliwości uczenia się niezależnie od wieku czy okoliczności życiowych.
8 września to dobry pretekst, by przypomnieć sobie o prostej rzeczy: umiejętność czytania otwiera przed człowiekiem znacznie więcej drzwi, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. A umiejętność odczytywania otaczającego nas świata jest dziś nie mniej ważna niż umiejętność czytania książek.
Czytaj nas na Telegram i Sends
