Łukaszenko uzyskał poparcie ze strony zespołu Trumpa w sprawie eksportu nawozów przez Litwę

Specjalny wysłannik prezydenta USA Donalda Trumpa, Joe Cole, zaczął promować pomysł wznowienia eksportu białoruskich nawozów potasowych przez litewskie porty. Taki krok mógłby otworzyć reżimowi Aleksandra Łukaszenki dodatkowe możliwości w zakresie handlu międzynarodowego. Jednocześnie inicjatywa ta praktycznie nie spotkała się z poparciem w amerykańskiej administracji.

Według informacji podanych przez wydawnictwo Cole opowiada się za wznowieniem tranzytu białoruskiego potasu przez terytorium Litwy, pomimo obowiązujących sankcji Unii Europejskiej. Jego propozycja zakłada powrót do szlaku eksportowego, do którego dostęp dla białoruskich producentów pozostaje ograniczony.

Inicjatywa ta pojawiła się w kontekście prób administracji Trumpa znalezienia alternatywnych źródeł dostaw nawozów potasowych do Stanów Zjednoczonych. Wcześniej około 80% amerykańskiego importu potasu pochodziło z Kanady, dlatego Waszyngton jest zainteresowany dywersyfikacją dostaw.

Jednym z potencjalnych alternatywnych dostawców stała się Białoruś, która dysponuje znacznymi mocami produkcyjnymi w zakresie nawozów potasowych. W grudniu 2025 roku Stany Zjednoczone ogłosiły zniesienie sankcji wobec białoruskich producentów potasu. Decyzja ta stworzyła warunki do wznowienia odpowiednich transakcji handlowych ze Stanami Zjednoczonymi.

Jednak złagodzenie sankcji przez Stany Zjednoczone nie oznaczało automatycznego otwarcia europejskich szlaków transportowych dla białoruskich produktów.

Unia Europejska nadal stosuje własne ograniczenia wobec Białorusi. Są one niezależne od polityki sankcyjnej Waszyngtonu, dlatego decyzja amerykańskiej administracji nie zobowiązuje państw europejskich do zmiany swoich przepisów.

Właśnie ta okoliczność stała się główną przeszkodą w realizacji propozycji Cole’a. Zgodnie z obowiązującym mechanizmem Unii Europejskiej sankcje wobec Białorusi wymagają przedłużania co 12 miesięcy. Do podjęcia odpowiedniej decyzji konieczne jest jednomyślne poparcie państw członkowskich Unii.

Teoretycznie Litwa mogłaby skorzystać z prawa weta i zablokować kolejne przedłużenie sankcji. Taki scenariusz stworzyłby możliwość zrewidowania ograniczeń utrudniających białoruski eksport.

Jednak, jak ustalili dziennikarze, rząd litewski nie zamierza poprzeć tej opcji. Stanowisko Wilna faktycznie pozbawia inicjatywę amerykańskiego negocjatora jednego z kluczowych mechanizmów realizacji.

Jednocześnie The Kyiv Independent ustalił, że propozycja Cole’a nie stała się częścią uzgodnionej polityki administracji Trumpa. Europejski urzędnik, zaznajomiony ze stanowiskiem Litwy, poinformował gazetę, że pomysł wznowienia tranzytu białoruskiego potasu wyszedł wyłącznie od amerykańskiego specjalnego wysłannika.

Według niego Departament Stanu USA nigdy oficjalnie nie poruszał tej kwestii wobec strony litewskiej.

Oznacza to, że pomimo aktywności pojedynczego przedstawiciela Waszyngtonu amerykańska służba dyplomatyczna nie zainicjowała odpowiedniego procesu na szczeblu międzypaństwowym. Co więcej, w samym rządzie amerykańskim inicjatywę Cole’a określono jako jego samodzielną inicjatywę.

Dla Mińska realizacja takiego planu oznaczałaby możliwość ponownego wykorzystania litewskiej infrastruktury transportowej do dostaw nawozów potasowych na rynki zagraniczne.

Jednocześnie do tego nie wystarczy sama decyzja Stanów Zjednoczonych o zniesieniu własnych sankcji. Konieczne są również zmiany w europejskich ograniczeniach oraz zgoda państw, przez których terytorium planowany jest tranzyt. Obecnie żaden z tych warunków niezbędnych do wznowienia eksportu przez Litwę nie został spełniony.

Informację tę podaje serwis The Kyiv Independent.

Samozwańczy prezydent Białorusi Aleksander Łukaszenko oświadczył, że Mińsk nie dysponuje wolnymi ilościami nawozów potasowych do dostaw na rynki zachodnie. 

Przypomnijmy, że Łukaszenko zaproponował Stanom Zjednoczonym wspólny z Rosją projekt budowy kombinatu azotowego.