Modele powiązały Wielką Niezgodność z ruchami płaszcza — Ars Technica
Geolodzy zamodelowali ruchy płaszcza Ziemi z ostatniego miliarda lat i zasugerowali, że długotrwałe wypiętrzanie kontynentów w połączeniu z wielkoskalowym zlodowaceniem mogło uformować Wielką Niezgodność — ogromną lukę w zapisie geologicznym. Jest ona dobrze widoczna między innymi w skałach Wielkiego Kanionu: stare skały krystaliczne są tam przykryte kambryjskimi piaskowcami, a między nimi może brakować od 200 mln do ponad 1 mld lat historii geologicznej, informuje Ars Technica.
Wypiętrzanie kontynentów i erozja
Autorzy badania opublikowanego w czasopiśmie Nature, Nicolas Flament i Santosh Dungana, przeprowadzili sześć symulacji konwekcji płaszcza. W modelach gorące masy skał powoli unoszące się w płaszczu podnosiły części kontynentów, a zimne płyty dna oceanicznego zanurzające się w płaszczu w strefach subdukcji sprzyjały obniżaniu się powierzchni. Amplitudę takich ruchów pionowych szacuje się na kilkaset metrów, choć jej dokładna wartość pozostaje przedmiotem dyskusji.
Badacze zauważyli, że samo wypiętrzanie było zbyt łagodne, aby zniszczyć wystarczającą ilość skał. Ich zdaniem dodatkowym czynnikiem mogła być erozja lodowcowa w okresie około 720–635 mln lat temu, kiedy lodowce sięgały tropików. Według Flamenta lądolody ścierają skały około dziesięć razy skuteczniej niż rzeki. Gdy kontynenty obniżały się w okresie kambryjskim, morza zalewały zerodowaną powierzchnię i pokrywały ją nowymi osadami.
Więcej aktualnych wiadomości na kanale UA.News w Telegramie Telegram.
Dlaczego luka jest widoczna w Ameryce Północnej
Modele wskazują, że Laurencja — dawne jądro Ameryki Północnej — między około 930 a 510 mln lat temu doświadczała długotrwałego wypiętrzania, a w okresie kambryjskim zaczęła się obniżać. Pięć z sześciu symulacji odtworzyło taką sekwencję. Dla Europy Północnej i północnych Chin wystąpiła ona w czterech modelach.
Natomiast Ameryka Południowa i Australia, według obliczeń, przeszły po dwa cykle wypiętrzania i obniżania, przez co trudniej jest tam rozpoznać jedną wielką niezgodność. W Afryce na erozję i akumulację osadów znacząco wpływały pasma górskie. Autorzy przyznają także, że istnieje niepewność dotycząca początkowych konfiguracji modeli: dane magnetyczne pozwalają ustalić odległość dawnych kontynentów od równika, ale nie ich długość geograficzną.
Zespół przypuszcza, że intensywna erozja mogła wynieść materiał skalny do oceanów krótko przed eksplozją kambryjską, kiedy wapń stał się bardziej rozpowszechniony w wodzie morskiej, a życie zaczęło tworzyć szkielety i muszle. Jednocześnie Flament podkreślił, że dynamika płaszcza była tylko jednym z procesów, które mogły przyczynić się do tych zmian.
