Święto 23 października 2026 r. — Dzień Pamięci Ramy V: historia reformatora Tajlandii

Co roku 23 października w Tajlandii obchodzony jest Dzień Pamięci króla Chulalongkorna, znanego również jako Rama V. Zmarł tego dnia w 1910 roku, pozostawiając po sobie ogromne zmiany: za jego panowania w kraju stopniowo zniesiono niewolnictwo, zreformowano administrację państwową oraz rozwinięto edukację i transport. Na jego cześć w Tajlandii odbywają się oficjalne uroczystości, składa się kwiaty pod pomnikami i wspomina się jego wkład w rozwój kraju.

 

Dzień pamięci króla Chulalongkorna, czyli Ramy V, przypada co roku 23 października. Właśnie tego dnia w 1910 roku monarcha zmarł w Bangkoku w wieku 57 lat. W Tajlandii pamięta się go jako władcę, za którego rządów kraj przeszedł ogromne przemiany i zaczął przekształcać się w nowoczesne państwo. Jego imię kojarzy się z reformami edukacji, administracji państwowej, systemu sądownictwa i transportu, a także ze stopniowym zniesieniem niewolnictwa.

 

Święto to znane jest w języku angielskim jako Chulalongkorn Day, a w języku tajskim – Wan Piyamaharaj. Tę ostatnią nazwę można przetłumaczyć jako Dzień wielkiego, ukochanego króla. Odzwierciedla ona szczególne miejsce monarchy w historycznej pamięci kraju. Dla wielu Tajów jest to okazja, by wspomnieć nie tylko samego władcę, ale także zmiany, które wpłynęły na życie kilku pokoleń.

 

23 października jest dniem wolnym od pracy w Tajlandii. Tego dnia urzędy państwowe zazwyczaj nie działają, a w miastach odbywają się uroczyste ceremonie. Centralne miejsce w obchodach zajmuje oddanie hołdu królowi przy jego pomnikach. Podobne wydarzenia organizowane są nie tylko w stolicy, ale także w innych regionach kraju, a także w tajskich placówkach dyplomatycznych za granicą.

Kim był król Chulalongkorn

Chulalongkorn urodził się 20 września 1853 roku w Bangkoku. Był synem króla Mongkuta, znanego jako Rama IV, i należał do dynastii Chakri, która rządzi Tajlandią do dziś. W 1868 roku, po śmierci ojca, Chulalongkorn wstąpił na tron. Miał wówczas zaledwie 15 lat, dlatego początkowo sprawami państwowymi zajmował się regent. Pełną koronację młodego monarchy przeprowadzono w 1873 roku.

 

W tamtym czasie kraj nosił nazwę Syjam. Znajdował się on w trudnej sytuacji: państwa europejskie aktywnie przejmowały terytoria w Azji i rozszerzały swoje wpływy w regionie. Wielka Brytania kontrolowała znaczne terytoria na zachodzie i południu, a Francja umacniała swoją pozycję w Indochinach. Siam ryzykował utratę niepodległości, tak jak stało się to w przypadku wielu sąsiednich krajów. Chulalongkorn rozumiał, że dla zachowania państwa konieczne są zmiany. Dążył do usprawnienia zarządzania, zaktualizowania prawa oraz rozwoju edukacji i infrastruktury. Jednocześnie monarcha starał się prowadzić negocjacje z państwami europejskimi i zapobiec całkowitemu podporządkowaniu kraju obcym mocarstwom.

 

Król panował aż do swojej śmierci w 1910 roku – łącznie przez 42 lata. Był to jeden z najdłuższych okresów panowania w historii Tajlandii. W tym czasie zmieniły się instytucje państwowe, system podatkowy, armia, szkoły oraz sieć transportowa. To właśnie skala reform i dążenie do zachowania niezależności uczyniły Ramę V jedną z najbardziej znanych postaci w historii Tajlandii.

Jak król stopniowo znosił niewolnictwo

Jedną z najważniejszych reform Chulalongkorna było stopniowe zniesienie niewolnictwa. Na początku jego panowania w Syjamie istniały różne formy zależności. Ludzie mogli popaść w niewolę z powodu długów lub innych okoliczności, a ich status był czasami przekazywany kolejnym pokoleniom. Ograniczało to wolność człowieka i możliwość samodzielnego decydowania o własnej przyszłości.

 

Król rozumiał, że taki system należy zmienić, ale gwałtowne zniesienie mogłoby wywołać opór wśród wpływowych grup, które były uzależnione od pracy niewolników. Dlatego reformy przeprowadzano stopniowo. Ważnym krokiem była ustawa z 1874 roku, która przewidywała zmiany w sytuacji dzieci urodzonych w niewoli oraz stopniowe zmniejszanie ich zależności. W kolejnych latach władze nadal ograniczały ten system.

 

Decydującym etapem była ustawa o zniesieniu niewolnictwa, uchwalona w 1905 roku. Znacznie przyspieszyła ona uwolnienie osób pozostających w stanie zależności. W ten sposób reforma trwała dziesiątki lat, a nie nastąpiła w ciągu jednego dnia. Pozwoliło to na stopniową zmianę stosunków społecznych i przejście do bardziej swobodnego systemu pracy. Zniesienie niewolnictwa stało się jedną z przyczyn, dla których Chulalongkorn jest tak bardzo szanowany w kraju. Jednocześnie jego panowanie nie było okresem natychmiastowej transformacji społeczeństwa w społeczeństwo oparte na równości: różnice społeczne i inne formy zależności nie zniknęły od razu. Niemniej jednak zmiany w ustawodawstwie stały się ważnym krokiem w kierunku nowego porządku państwowego.

Jakie jeszcze zmiany zaszły za jego panowania

Reformy Chulalongkorna dotyczyły nie tylko sytuacji osób znajdujących się w niewoli. Król zreorganizował administrację państwową, tak aby różne instytucje miały jaśniej określone uprawnienia i odpowiadały za konkretne dziedziny życia. W 1892 roku utworzono system ministerstw zajmujących się kwestiami obrony, edukacji, finansów, wymiaru sprawiedliwości, spraw zagranicznych oraz innymi dziedzinami. Pomogło to w stworzeniu bardziej scentralizowanej administracji państwowej. Zmiany miały miejsce również w prowincjach. Wcześniej poszczególne regiony cieszyły się znaczną autonomią i mogły być zarządzane według własnych zasad. Nowy system wzmocnił powiązania między władzą centralną a administracjami lokalnymi. W ten sposób stopniowo kształtował się nowocześniejszy model zarządzania państwowego.

 

Ważnym obszarem stała się edukacja. Za panowania Ramy V zaczęto poszerzać możliwości kształcenia, tworzyć szkoły i szkolić urzędników, którzy mogliby pracować w nowych instytucjach państwowych. Edukacja miała pomóc krajowi w rozwoju i zmniejszyć zależność od zagranicznych specjalistów. Jednocześnie dostęp do edukacji rozszerzał się stopniowo, a na początku reform nie był on bynajmniej jednakowy dla wszystkich warstw społecznych.

 

Król wspierał również rozwój kolei, poczty, telegrafu, dróg i innych elementów infrastruktury. Nowe trasy transportowe ułatwiały przemieszczanie się ludzi i przewóz towarów, a łączność pomagała w szybszym przekazywaniu informacji między różnymi częściami kraju. Zmiany te miały znaczenie nie tylko dla gospodarki, ale także dla zarządzania rozległym terytorium.

 

Reformy objęły armię, system finansowy i wymiar sprawiedliwości. Państwo stopniowo przechodziło na nowocześniejsze zasady funkcjonowania instytucji, a przepisy i procedury administracyjne zmieniały się pod wpływem kontaktów międzynarodowych. Część reform przeprowadzono na wzór krajów europejskich, ale władze starały się dostosować je do lokalnych warunków.

Jak Syjam zdołał zachować niezależność

Za panowania Chulalongkorna sąsiednie terytoria znalazły się pod kontrolą europejskich imperiów. Wielka Brytania rozszerzała swoje posiadłości w Birmie i na Półwyspie Malajskim, a Francja przejmowała kontrolę nad terytoriami Indochin. Siam znalazł się pomiędzy dwoma potężnymi mocarstwami kolonialnymi, z których każde dążyło do wzmocnienia swoich wpływów. Król wykorzystywał dyplomację, negocjacje i reformy państwowe, aby zmniejszyć ryzyko całkowitej utraty niepodległości. Odwiedzał kraje europejskie i starał się nawiązać stosunki z ich władcami. Podróże do Europy w latach 1897 i 1907 pomogły wzmocnić kontakty międzynarodowe i pokazać, że Syjam dąży do bycia pełnoprawnym uczestnikiem stosunków międzynarodowych.

 

Jednak zachowanie niepodległości miało swoją cenę. Syjam został zmuszony do oddania części terytoriów i praw do niektórych ziem w wyniku porozumień zawartych z Francją i Wielką Brytanią. W szczególności porozumienia z Francją doprowadziły do utraty kontroli nad częściami terytoriów w regionie Laosu i Kambodży, a w 1909 roku kraj ten zrzekł się na rzecz Wielkiej Brytanii praw do czterech państw malajskich.

 

Pomimo tych ustępstw Syjam nie stał się europejską kolonią. Reformy i polityka dyplomatyczna Chulalongkorna pomogły zachować państwowość w okresie, gdy wiele krajów regionu traciło niezależność. Dlatego jego panowanie często wspomina się jako ważny etap w zachowaniu niepodległości Tajlandii. Jednocześnie historycy podkreślają, że wynik ten był związany nie tylko z działaniami jednego monarchy, ale także ze złożoną sytuacją międzynarodową i decyzjami różnych państw.

Jak w Tajlandii obchodzi się Dzień Pamięci Króla

Główną tradycją 23 października jest składanie wieńców i kwiatów pod pomnikami Ramy V. Najbardziej znane uroczystości odbywają się w Bangkoku, w szczególności przy pomniku króla na Placu Królewskim przed kompleksem pałacowym Dusit. W uroczystościach biorą udział przedstawiciele rządu, wojska, urzędnicy państwowi, instytucje edukacyjne oraz organizacje społeczne. Oddają hołd pamięci monarchy i wspominają jego wkład w rozwój kraju.

 

Podczas oficjalnych uroczystości uczestnicy pochylają głowy przed portretem króla, składają wieńce i kwiaty oraz wygłaszają przemówienia upamiętniające. Podczas niektórych wydarzeń ogłaszana jest minuta ciszy. Podobne uroczystości odbywają się również poza granicami Tajlandii – w ambasadach i konsulatach tego kraju. Dzięki temu tajscy dyplomaci i przedstawiciele społeczności za granicą mogą przyłączyć się do oddania hołdu tej historycznej postaci.

 

Osobną częścią dnia mogą być uroczystości religijne. W tradycji buddyjskiej ważne miejsce zajmuje ofiarowanie posiłków i innych darów mnichom. Ceremonie te organizuje się zarówno jako wyraz szacunku i pamięci, jak i jako sposób na uczynienie dobrego uczynku ku czci zmarłego. Program zależy od konkretnej instytucji lub społeczności, dlatego nie wszystkie wydarzenia przebiegają identycznie.

 

Dla wielu osób jest to również okazja do odwiedzenia miejsc pamięci, opowiedzenia dzieciom o historii kraju i pogłębienia wiedzy na temat reform króla. Dzień ten nie ma charakteru hucznego festiwalu ulicznego: jego głównym przesłaniem jest szacunek, wdzięczność i spokojne upamiętnienie. W miastach mogą obowiązywać zmiany w godzinach pracy instytucji państwowych, a część oddziałów banków i przedsiębiorstw jest zamknięta. Jednocześnie funkcjonowanie obiektów turystycznych i niektórych placówek komercyjnych zależy od ich harmonogramu.

Ciekawostki o królu Ramie V

• Wstąpił na tron w wieku 15 lat. Chulalongkorn został królem w 1868 roku po śmierci ojca. Ze względu na jego młody wiek sprawami państwowymi początkowo kierował regent, a sam przyszły reformator stopniowo zdobywał doświadczenie w kwestiach zarządzania. Później stanął na czele szeroko zakrojonych przemian, które wpłynęły na ustrój państwowy i codzienne życie kraju.
• Jego panowanie trwało 42 lata. Chulalongkorn rządził Syjamem od 1868 do 1910 roku. W tym czasie kraj przeszedł znaczące zmiany w administracji, edukacji, transporcie i systemie prawnym. Długie panowanie dało mu możliwość stopniowego wprowadzania reform, choć nie wszystkie przebiegały bez oporu.
• Dwukrotnie odwiedził Europę. Podróże w latach 1897 i 1907 miały znaczenie dyplomatyczne. Król spotykał się z europejskimi władcami i zapoznawał się z funkcjonowaniem instytucji państwowych oraz infrastrukturą innych krajów. Kontakty te pomagały mu lepiej rozumieć politykę międzynarodową i wykorzystywać zagraniczne doświadczenia w reformach Syjamu.
• Zapamiętano go jako reformatora, ale nie wszystkie zmiany nastąpiły natychmiast. Na przykład zniesienie niewolnictwa przebiegało stopniowo i zakończyło się ważnym krokiem legislacyjnym w 1905 roku. Rozwój edukacji szkolnej, kolei i instytucji państwowych również trwał wiele lat. Świadczy to o tym, że modernizacja kraju była długotrwałym procesem, a nie wynikiem jednej decyzji.
• Jego pomnik stał się jednym z głównych miejsc oddawania hołdu. W Bangkoku, na Placu Królewskim, stoi konny pomnik Chulalongkorna. To właśnie przy nim regularnie odbywają się oficjalne uroczystości z okazji Dnia Pamięci. Ludzie składają wieńce i kwiaty, a przedstawiciele państwa wspominają jego rolę w historii Tajlandii.

Dlaczego pamięć o Ramie V pozostaje ważna

Dzień Pamięci króla Chulalongkorna to okazja do przypomnienia sobie okresu, w którym Syjam próbował dostosować się do gwałtownych zmian na świecie, zachowując jednocześnie swoją niezależność. Reformy Ramy V wpłynęły na administrację państwową, edukację, transport, system prawny oraz sytuację osób, które wcześniej znajdowały się w niewoli. Nie rozwiązały one wszystkich problemów społecznych, ale stały się ważnym elementem modernizacji kraju.

 

Dla Tajów data ta wiąże się również z szacunkiem dla monarchii i dziedzictwa historycznego. Coroczne uroczystości pomagają zachować pamięć o władcy i przekazywać opowieści o jego reformach kolejnym pokoleniom. W szkołach, muzeach i innych placówkach edukacyjnych można dowiedzieć się, jak zmieniała się Tajlandia w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku.

 

Tak więc 23 października w Tajlandii to Dzień Pamięci króla Ramy V, który zmarł w 1910 roku. Pamięta się go za szeroko zakrojone reformy, stopniowe zniesienie niewolnictwa oraz wysiłki na rzecz zachowania niepodległości Syjamu w okresie presji kolonialnej. Właśnie dlatego co roku pod pomniki króla składa się kwiaty i wieńce, a oficjalne uroczystości przypominają o jednej z kluczowych postaci w historii kraju.