Węgry ujawnią nazwiska informatorów z czasów komunizmu — The Guardian

4 listopada Węgry mają opublikować nazwiska dziesiątek tysięcy informatorów organów bezpieczeństwa państwowego z czasów reżimu komunistycznego. Nowy rząd kraju chce poprzez otwarcie archiwów pomóc społeczeństwu zmierzyć się z przeszłością i odbudować zaufanie, informuje The Guardian.

Przeszukiwalna baza archiwów

W latach 1945–1989 węgierskie organy bezpieczeństwa państwowego wykorzystywały rozbudowaną sieć informatorów do inwigilowania społeczeństwa i tłumienia sprzeciwu. Część osób szantażowano lub zmuszano do donoszenia na sąsiadów, przyjaciół, współpracowników, a nawet członków rodziny, innych werbowano obietnicami różnych korzyści.

Archiwa spraw agenturalnych przez dziesięciolecia pozostawały w dużej mierze niedostępne dla opinii publicznej. Wcześniej dostęp do raportów dotyczących informatorów mieli wyłącznie badacze i krewni ofiar. We wrześniu rząd Pétera Magyara przyjął ustawę, która otworzyła drogę do publikacji materiałów. Według sondaży krok ten poparło ponad dwie trzecie mieszkańców kraju.

Minister relacji społecznych i kultury Zoltán Tarr napisał na Facebooku, że demokratyczne społeczeństwo ma prawo znać swoją przeszłość. Badacze uważają, że nowa internetowa baza z możliwością wyszukiwania uczyni węgierskie archiwa byłych służb specjalnych najbardziej przejrzystymi wśród krajów byłego bloku wschodniego.

Więcej aktualnych wiadomości na kanale UA.News w Telegramie Telegram.

Niepełne materiały i ochrona prywatności

Historycy szacują, że w dokumentach figuruje od 50 do 60 tysięcy osób, z których około 10% żyje obecnie. Jednocześnie archiwum zawiera szczegółowe akta, informacje i zeznania dotyczące tylko 9 tysięcy osób. Ich publikację zaplanowano na luty, po usunięciu danych osobowych, w tym informacji o zdrowiu, uzależnieniach i seksualności, a także informacji o ofiarach.

Historyk i kierownik działu naukowego archiwum István Papp zauważył, że wiele materiałów będzie niepełnych: dokumenty nie zawsze wyjaśniają motywy współpracy ani zakres informacji przekazanych przez informatorów. Część archiwów zniszczono podczas antyradzieckiego powstania w 1956 roku, inne zniknęły w okresie transformacji w 1989 roku.

Reakcja społeczna

Historyk Domokos Sokolai wyraził nadzieję, że publikacja nie przerodzi się w publiczne upokorzenie, lecz pomoże ludziom zrozumieć złożoność takich historii. Jego ojciec, poeta i polityk Zoltán Sokolai, został wskazany jako informator na nieoficjalnej liście opublikowanej w 2005 roku. Zdaniem historyka zapoznanie się z rodzinną przeszłością może być bolesne, ale lepiej o niej wiedzieć.