6 listopada 2026 r. — 66 lat kijowskiego metra: historia i ciekawe fakty

6 listopada 1960 roku w Kijowie uruchomiono pierwszą linię metra – pierwszy system metra na Ukrainie. Wówczas pociągi zaczęły kursować między pięcioma stacjami linii Swiatoszyńsko-Browarskiej, a całkowita długość odcinka wynosiła 5,2 kilometra. Od tego czasu metro stało się jednym z głównych środków transportu publicznego stolicy, a jego historia stała się częścią historii samego Kijowa.

 

Pierwsze metro na Ukrainie otwarto 6 listopada 1960 roku w Kijowie. W 2026 roku minie 66 lat od tego wydarzenia. Właśnie dlatego co roku na początku listopada upamiętnia się uruchomienie pierwszej linii metra oraz osoby, które pracowały nad jej budową. Nie jest to święto państwowe ani oficjalny dzień wolny od pracy, lecz pamiętna data w historii ukraińskiego transportu i stolicy.

 

W momencie otwarcia metro miało pięć stacji: „Wokzalną”, „Uniwersytet”, „Kreszcatik”, „Arsenalnę” i „Dniepr”. Łączyły one dworzec kolejowy z centralną częścią miasta oraz dzielnicą Dniepr. Pierwszy odcinek był krótki jak na dzisiejsze standardy, ale dla Kijowa stało się to prawdziwym wydarzeniem transportowym. Miasto zyskało szybki środek transportu, który nie był uzależniony od korków i przejazdu przez zatłoczone ulice.

 

Pierwszy pociąg pasażerski wyruszył ze stacji „Kreszczatik” 6 listopada 1960 roku. W uroczystym otwarciu wzięli udział przedstawiciele radzieckich władz, w tym pierwszy sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Ukrainy Mykoła Pidhornyj. Na historycznych fotografiach zachowały się ujęcia z ceremonii, podczas której przecięto wstęgę na stacji „Kreszczatyk”. Od tego czasu data ta stała się punktem odniesienia w historii metra na Ukrainie.

Jak zrodził się pomysł budowy metra w Kijowie

Pomysł transportu podziemnego w Kijowie pojawił się na długo przed otwarciem pierwszej stacji. Już w 1884 roku radni miejscy rozważali możliwość budowy podziemnej linii kolejowej. Jedna z proponowanych tras miała połączyć Plac Pocztowy z Bessarabką, gdzie planowano wybudować nowy dworzec kolejowy. Jednak wówczas projekt nie zyskał poparcia, a miasto kontynuowało rozwój transportu naziemnego.

 

Pod koniec XIX wieku Kijów zaczął aktywnie rozbudowywać sieć tramwajową. W 1891 roku uruchomiono tu kolej konną — „konku”. Ze względu na skomplikowaną rzeźbę terenu miasta na niektórych odcinkach zastąpiono ją później tramwajem elektrycznym. Kijów stał się jednym z pierwszych miast regionu, w którym pojawił się ten rodzaj transportu. Tramwaje nie były jednak w stanie w pełni rozwiązać problemu połączeń między dzielnicami, zwłaszcza biorąc pod uwagę skomplikowaną geografię miasta i rosnącą liczbę mieszkańców.

 

Do pomysłu budowy metra powracano w latach 1916 i 1918. Jednak w tamtym czasie kraj przeżywał wstrząsy polityczne, wojny i trudności gospodarcze, dlatego nie udało się zrealizować tego zakrojonego na szeroką skalę projektu. Bardziej realistyczne plany zaczęły pojawiać się w latach 30. XX wieku, kiedy miasto szybko się rozwijało, a obciążenie komunikacyjne rosło. W 1936 roku prezydium Rady Miasta Kijowa zatwierdziło projekt podziemnej linii kolejowej o długości około 40 kilometrów. Miała ona połączyć różne dzielnice Kijowa i przedmieścia, ale nigdy nie doszło do pełnej realizacji budowy.

 

W latach 30. XX wieku rozpoczęto również budowę tuneli pod Dnieprem. Planowano stworzyć podwodne przejścia, które miały zapewnić połączenie kolejowe między brzegami rzeki. Do prac zaangażowano około 20 tysięcy osób. Jednak w lutym 1941 roku podczas budowy pojawiły się poważne problemy, a wraz z wybuchem wojny niemiecko-sowieckiej prace wstrzymano. Po wojnie powrócono do nich, ale w 1949 roku projekt uznano za nieopłacalny i ostatecznie go wstrzymano. Zamiast tego miasto skoncentrowało się na budowie pełnoprawnego metra.

Jak budowano pierwszą linię metra

Powojenny Kijów potrzebował nowego środka transportu. Miasto odbudowywało się po zniszczeniach II wojny światowej, liczba mieszkańców rosła, a odległości między dzielnicami mieszkaniowymi a centrum stawały się coraz bardziej odczuwalne. W 1949 roku rozpoczęto przygotowania do budowy metra. Jako główny kierunek wybrano trasę ze Swiatoszyna przez centrum do Darnicy, która miała połączyć zachodnią i wschodnią część miasta.

 

Budowa pierwszego etapu była trudna ze względu na specyfikę rzeźby terenu Kijowa. Miasto położone jest na obu brzegach Dniepru, a pod jego centralną częścią występują znaczne różnice wysokości. Inżynierowie musieli uwzględnić rodzaj gruntu, nachylenie terenu oraz bliskość rzeki. Część tuneli budowano głęboko pod ziemią, a na pozostałych odcinkach zastosowano metodę odkrytą.

 

Jednym z najtrudniejszych obiektów okazała się stacja „Arsenalnaja”. Została ona zbudowana na dużej głębokości ze względu na specyfikę ukształtowania terenu prawego brzegu Dniepru. W rezultacie peron znalazł się około 105,5 metra pod ziemią. Właśnie dlatego stację „Arsenalnaja” często nazywa się najgłębszą stacją metra na świecie. Aby dostać się do niej z powierzchni, pasażerowie muszą skorzystać z dwóch schodów ruchomych.

 

Kolejną osobliwością budowy było to, że wagony metra początkowo nie mogły po prostu wjechać do podziemnego systemu. W celu ich dostarczenia urządzono tymczasową zajezdnię w pobliżu Dniepru. Wagony przywożono koleją do Darnicy, a następnie przenoszono na specjalne wózki i torami tramwajowymi dostarczano do stacji „Dniepr”. Tam podnoszono je na poziom peronu za pomocą specjalnego urządzenia i wpuszczano do tunelu. Taki nietypowy sposób transportu był konieczny, dopóki metro nie miało pełnego połączenia z innymi liniami kolejowymi. W październiku 1960 roku główne prace w ramach pierwszej kolejki dobiegały już końca. Budowniczowie przygotowywali stacje, tunele, wyposażenie i tabor do uruchomienia. I oto 6 listopada pierwsi pasażerowie mogli skorzystać z nowego środka transportu. Dla Kijowa był to początek wielkiej zmiany w transporcie. 

Jak wyglądały pierwsze stacje kijowskiego metra

Pierwsze pięć stacji miało znaczenie nie tylko transportowe, ale także architektoniczne. Zostały one zaprojektowane w stylu charakterystycznym dla architektury radzieckiej połowy XX wieku: z marmurem, granitem, elementami dekoracyjnymi i uroczystymi salami. Każda stacja miała swoje własne detale, które miały podkreślać jej miejsce w przestrzeni miejskiej.

 

Stacja „Wokzalna” stała się ważnym węzłem komunikacyjnym dla pasażerów przybywających do Kijowa koleją. Zapewniała ona dogodne połączenie między dworcem a centrum miasta. Stacja „Uniwersytet” otrzymała swoją nazwę ze względu na bliskość Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. Jej wnętrze wyróżnia się czerwonym marmurem oraz popiersiami wybitnych postaci świata nauki i kultury.

 

Stację „Kreszczatyk” otwarto w samym centrum stolicy. Szybko stała się ona jedną z najważniejszych w systemie, ponieważ zapewniała dostęp do głównej ulicy miasta i centralnych instytucji. Stacja „Arsenalna” znana jest ze swojej rekordowej głębokości. Z kolei stacja „Dniepr” wyróżniała się położeniem nad rzeką oraz otwartą konstrukcją peronu. Stąd pasażerowie mogli podziwiać Dniepr, mosty i okoliczne krajobrazy. Stacje te do dziś pozostają częścią historycznej architektury Kijowa. Przypominają one, jak wyglądało miasto na początku lat 60. XX wieku i jak wówczas wyobrażano sobie nowoczesny transport publiczny. Pierwsze stacje nie tylko połączyły kilka dzielnic — położyły one podwaliny pod system, który z czasem objął znaczną część stolicy. 

Jak rozwijało się kijowskie metro po otwarciu

Po uruchomieniu pierwszej linii metro zaczęło się szybko rozbudowywać. Już w 1963 roku otwarto nowy odcinek z trzema stacjami — „Politechnika”, „Zakład «Bolszewik»” (obecnie „Szuliwska”) oraz „Brześcińska”. Umożliwiło to przedłużenie linii w kierunku zachodnim i objęcie nowych dzielnic miasta.

 

Ważnym etapem było otwarcie mostu metra nad Dnieprem 5 listopada 1965 roku. Dzięki niemu linia Swiatoszyńsko-Browarska mogła przejść na lewy brzeg. Trasę przedłużono przez stację „Hidropark” do Darnicy, a następnie dalej na wschód. Stało się to szczególnie ważne dla mieszkańców dzielnic położonych na lewym brzegu, którym wcześniej trudniej było dotrzeć do centrum.

 

W kolejnych latach metro nadal się rozwijało. Do 1971 roku linię przedłużono na zachód do stacji „Swiatoszyn”, a na wschód — do stacji „Komsomolska”, obecnie „Czernihowska”. Całkowita długość trasy osiągnęła wówczas około 18 kilometrów. W ten sposób pierwszy krótki odcinek przekształcił się w pełnoprawną arterię komunikacyjną, łączącą różne części stolicy. Z czasem w Kijowie powstały jeszcze dwie linie — Kurenivsko-Czerwonoarmijska, obecnie Obolonsko-Teremkowska, oraz Syretsko-Peczerska. Metro stopniowo objęło swoim zasięgiem nowe osiedla mieszkaniowe, dzielnice biznesowe, placówki edukacyjne i węzły komunikacyjne. Obecnie kijowskie metro posiada trzy linie i stanowi jeden z głównych środków transportu publicznego w mieście. 

Ciekawostki o pierwszym metrze na Ukrainie

Historia kijowskiego metra kryje w sobie wiele szczegółów, które mogą zaskoczyć nawet tych, którzy codziennie korzystają z metra.

• „Arsenalska” to jedna z najgłębszych stacji na świecie. Jej peron znajduje się na głębokości około 105,5 metra. Ta cecha wynika z ukształtowania terenu prawego brzegu Dniepru. Ze względu na znaczną głębokość pasażerowie schodzą na peron dwoma schodami ruchomymi.
• Pierwszą linię otwarto z zaledwie pięcioma stacjami. Dzisiaj wydaje się to niewielką trasą, ale wówczas stanowiło to ważny krok w rozwoju transportu miejskiego. Pierwszy odcinek połączył dworzec kolejowy, centrum miasta i Dniepr.
• Wagony dostarczano do metra w nietypowy sposób. Przed uruchomieniem pełnego ruchu przywożono je do Darnicy, a następnie specjalnymi wózkami po torach tramwajowych przewożono do stacji „Dniepr”. Tam wagony podnoszono na poziom peronu.
• Stacja „Dniepr” ma niezwykłą lokalizację. Została zbudowana nad rzeką, a nie głęboko pod ziemią. Jej peron i estakada stały się jednym z charakterystycznych elementów pierwszej linii.
• Metro zostało otwarte 6 listopada. Datę tę wybrano w okresie radzieckim, kiedy to 7 listopada przypadała rocznica rewolucji październikowej. Uroczyste uruchomienie metra zbiegało się z tym świętem państwowym.
• Pierwsze stacje stały się zabytkami architektury. Wyposażono je przy użyciu marmuru, granitu, oświetlenia dekoracyjnego i innych materiałów. Część pierwotnych rozwiązań architektonicznych zachowała się do dziś. 

Jak obchodzona jest rocznica powstania kijowskiego metra

6 listopada nie wiąże się z żadnymi odrębnymi ogólnokrajowymi tradycjami świątecznymi. Jest to przede wszystkim data historyczna, o której wspomina się w kontekście rozwoju Kijowa i ukraińskiego transportu publicznego. Z okazji rocznicy otwarcia metra instytucje miejskie, przedsiębiorstwa transportowe i muzea mogą przygotowywać materiały tematyczne, archiwalne zdjęcia, wycieczki lub opowieści o funkcjonowaniu metra. Dla pasażerów jest to również okazja, by spojrzeć na znane stacje z nowej perspektywy. Na przykład zwrócić uwagę na architekturę stacji „Uniwersytet”, niezwykłe położenie stacji „Dniepr” lub głębokość stacji „Arsenalnaja”. Za każdą z nich kryje się osobna historia związana z rozwojem miasta i ówczesnymi rozwiązaniami inżynieryjnymi.

 

Kolejnym sposobem na uczczenie tej daty jest przejrzenie starych zdjęć, przeczytanie wspomnień pierwszych pasażerów lub dowiedzenie się więcej o ludziach, którzy budowali metro. Za zwykłą trasą kryje się bowiem ogromna praca inżynierów, architektów, budowlańców i pracowników transportu. Ich wysiłki dały Kijowowi system, bez którego trudno dziś wyobrazić sobie codzienne życie stolicy.

 

W ciągu ponad sześciu dekad metro przeszło rozbudowę, modernizację, zmiany nazw stacji i trudne próby. Podczas wojny na pełną skalę stacje metra stały się również schronieniami dla mieszkańców miasta w czasie alarmów powietrznych. Dlatego historia kijowskiego metra to nie tylko historia transportu, ale także historia tego, jak miasto zmieniało się i dostosowywało do nowych wyzwań.