Hiszpania i Portugalia powoli obracają się zgodnie z ruchem wskazówek zegara wokół Afryki — twierdzą naukowcy
Półwysep Pirenejski, na którym leżą Hiszpania i Portugalia, stopniowo obraca się zgodnie z ruchem wskazówek zegara pod wpływem sił tektonicznych płyty afrykańskiej. Prędkość tego ruchu wynosi zaledwie kilka milimetrów rocznie. Jednocześnie kierunek ten jest przeciwny do kierunku obrotu charakterystycznego dla poprzedniego etapu historii geologicznej regionu.
W swojej pracy naukowcy przeanalizowali satelitarne pomiary geodezyjne oraz dane dotyczące trzęsień ziemi. Zbadali przemieszczenia skorupy ziemskiej oraz oddziałujące na nią naprężenia, aby odtworzyć współczesny obraz deformacji tektonicznych w regionie.
Morze Śródziemne leży na styku kilku płyt litosferycznych, które oddziałują na siebie od dziesiątek milionów lat. Znaczna część współczesnego krajobrazu ukształtowała się w wyniku orogenezy alpejskiej, która rozpoczęła się około 90 milionów lat temu, pod koniec okresu kredowego. Wówczas Morze Śródziemne w swojej obecnej postaci jeszcze nie istniało, a część regionu zajmował ocean Tetis.
„W miarę otwierania się północnego Atlantyku płyta afrykańska zmieniła kierunek ruchu i zaczęła zbliżać się do Eurazji. Skorupa oceaniczna zanurzała się w strefach subdukcji, stopniowo zamykając ocean Tetis. Ostatecznie, 30 milionów lat temu, proces ten doprowadził do zderzenia Afryki z Europą i powstania Alp” – czytamy w artykule.
Zmiany tektoniczne wpłynęły nie tylko na powstanie Alp, ale także na obszar współczesnego Półwyspu Pirenejskiego. Przed otwarciem Oceanu Atlantyckiego tereny, na których obecnie leżą Hiszpania i Portugalia, były połączone z częścią lądu, która dziś stanowi zachodnie wybrzeże Francji.
Kiedy rozpoczęło się rozchodzenie północnej części Atlantyku, blok iberyjski stopniowo oddzielił się od Eurazji. Powstanie systemu rozchodzenia oceanicznego wzdłuż współczesnego kontynentalnego wybrzeża Francji przyczyniło się do powstania Zatoki Biskajskiej.
Następnie nowo powstała mikropłyta iberyjska zaczęła przemieszczać się w kierunku południowo-zachodnim, jednocześnie obracając się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Dalsza interakcja z sąsiednimi płytami spowodowała jej przesunięcie o około 200 kilometrów na wschód, zbliżając ją do obecnego położenia.
Później proces orogenezy alpejskiej przycisnął blok iberyjski do kontynentu europejskiego. Sprzyjało to powstaniu Pirenejów — łańcucha górskiego, który obecnie oddziela Hiszpanię od Francji.
Chociaż główne cechy współczesnego krajobrazu tektonicznego ukształtowały się już, ruchy skorupy ziemskiej trwają nadal. Według badacza z Uniwersytetu Kraju Basków, Asiera Madariety, płyta afrykańska i euroazjatycka nadal zbliżają się do siebie z prędkością około 4–6 milimetrów rocznie.
Jednocześnie trudno jest określić, w jaki sposób proces ten wpływa na Półwysep Pirenejski. Granica między Afryką a Eurazją jest dość wyraźnie widoczna na Oceanie Atlantyckim oraz w pobliżu Algierii. Jednak na południe od Hiszpanii i Portugalii staje się ona znacznie bardziej złożona.
Szczególnie trudna do zbadania jest łuk gibraltarski — zakrzywiona struktura geologiczna rozciągająca się wokół Cieśniny Gibraltarskiej. Znajduje się ona w strefie złożonych deformacji między płytą afrykańską a eurazjatycką.
Aby zbadać procesy zachodzące wzdłuż tej granicy, naukowcy połączyli satelitarne pomiary geodezyjne z danymi dotyczącymi trzęsień ziemi. Analiza przemieszczeń skorupy ziemskiej i występujących w niej naprężeń pozwoliła ustalić współczesne prawidłowości deformacji regionu.
Wyniki badań wskazują, że Półwysep Pirenejski powoli obraca się zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Ruch ten jest najbardziej widoczny w zachodniej i południowo-zachodniej części półwyspu. Jest to kierunek przeciwny do tego, który charakteryzował poprzedni etap jego historii geologicznej.
Przyczyną tych zmian jest dalsze zbliżanie się Afryki i Eurazji. Na zachód od Cieśniny Gibraltarskiej płyta afrykańska przenosi siły ściskające na obrzeża bloku iberyjskiego. Dalej na wschód część tej deformacji jest kompensowana przez skorupę ziemską łuku gibraltarskiego i sąsiedniego regionu Alboran.
Zdaniem autorów badania uzyskane wyniki pomagają lepiej zrozumieć aktywne struktury tektoniczne na granicy Europy i Afryki.
Ponadto dane te mogą stać się podstawą do dalszych badań aktywnych uskoków i dokładniejszej oceny zagrożenia sejsmicznego w regionie, w szczególności na terenie Pirenejów.
W ten sposób, choć ruch Półwyspu Pirenejskiego jest niemal niezauważalny w codziennym życiu, odzwierciedla on długotrwałe procesy oddziaływania płyt litosferycznych, które nieustannie zmieniają strukturę geologiczną Europy.
O tym pisze serwis Futura-sciences, powołując się na badania międzynarodowego zespołu naukowców opublikowane w czasopiśmie Gondwana Research.
Wcześniej na Grenlandii odkryto wyjątkowe jezioro położone wewnątrz lodu. Zdaniem naukowców mogło ono przyczynić się do osłabienia szelfu lodowego Petermana, od którego później odłamała się gigantyczna góra lodowa.
Naukowcy z Uniwersytetu w Bergen w Norwegii odnotowali zmianę koloru wody w pobliżu Wielkiej Pacyficznej Plamy Śmieciowej. Analiza obserwacji satelitarnych z lat 2002–2022 wykazała statystycznie istotny wzrost jasności oceanu w niebieskim i zielonym paśmie długości fal, co powoduje stopniowe pojawianie się niebiesko-zielonego odcienia.
