Parimatch, IBOX Bank i sprawa Shila: co były urzędnik Służby Bezpieczeństwa Ukrainy powie śledczym
Były urzędnik Służby Bezpieczeństwa Ukrainy i były doradca Biura Prezydenta Artem Szyło zawarł ugodę o przyznaniu się do winy z Specjalną Prokuraturą Antykorupcyjną (SAP). W zamian za złagodzenie kary ma on złożyć zeznania obciążające innych oskarżonych w tej sprawie oraz ujawnić okoliczności konkretnego przestępstwa, które jest przedmiotem śledztwa prowadzonego przez Narodowe Biuro ds. Zwalczania Korupcji (NABU).
Jego zeznania mogą dotyczyć nie tylko zakrojonych na szeroką skalę machinacji związanych z zamówieniami publicznymi „Ukrzaliznyci”, ale także innych spraw, w których figuruje ten były urzędnik. Przypomnijmy, że zgodnie z oficjalnymi informacjami Specjalistycznej Prokuratury Antykorupcyjnej, Szilo zobowiązał się do złożenia zeznań obciążających wobec innych pracowników Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) oraz do ujawnienia okoliczności kolejnego przestępstwa, które jest przedmiotem śledztwa prowadzonego przez NABU.
W szczególności śledztwo dotyczy okoliczności nałożenia sankcji na firmę bukmacherską Parimatch w marcu 2023 roku. Wówczas przedstawiciele firmy zgłaszali naciski ze strony niektórych funkcjonariuszy SBU, blokowanie płatności, wywieranie wpływu na banki oraz groźby wszczęcia postępowań karnych.
Zgodnie z warunkami ugody zatwierdzonej przez Najwyższy Sąd Antykorupcyjny Shilu został skazany na osiem lat pozbawienia wolności, jednak zwolniono go z odbywania kary z trzyletnim okresem próby. Ponadto ma on zrekompensować poniesione szkody, uiścić grzywnę oraz wywiązać się z pozostałych zobowiązań finansowych. Łączna kwota wypłat, konfiskat i opłat przewidzianych w ugodzie szacowana jest na około 670–700 mln hrywien.
Parimatch: co mogą ujawnić zeznania Shila
W marcu 2023 roku na firmę Parimatch nałożono sankcje państwowe. Jeszcze przed tym przedstawiciele branży hazardowej publicznie informowali o naciskach ze strony niektórych pracowników Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU). Problemy firmy zaczęły się od zablokowania operacji finansowych, a później doszły do tego kontakty z instytucjami bankowymi oraz groźby wszczęcia postępowań karnych.
Po nałożeniu sankcji firma straciła możliwość pełnoprawnego funkcjonowania na rynku ukraińskim. Obecnie śledztwo bada, czy ograniczenia te nie mogły być konsekwencją odmowy firmy płacenia nieoficjalnych środków funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa. Właśnie w tym kontekście zeznania Sheila mogą mieć ogromne znaczenie dla ustalenia, co działo się przed podjęciem decyzji o sankcjach oraz kto mógł mieć wpływ na ten proces.
Jeśli śledztwo potwierdzi, że sankcje wykorzystywano do prywatnego wzbogacania się lub wywierania presji na przedsiębiorstwa, będzie to miało konsekwencje wykraczające daleko poza ramy jednej firmy. Ukraina zabiega o międzynarodowe poparcie dla ograniczeń wobec rosyjskiego biznesu i osób pomagających agresorowi. Dlatego wszelkie dowody na motywację komercyjną lub korupcyjną podczas podejmowania decyzji o sankcjach mogą podważyć zaufanie do całego systemu.
IBOX Bank: zarzuty dotyczące sfabrykowania spraw i wywierania presji na biznes
Kolejny głośny przypadek, w którym pojawia się nazwisko Artema Szyło, dotyczy likwidacji IBOX Banku w 2023 roku. Właścicielka tej instytucji finansowej, Alona Szewcowa, oskarżyła byłego urzędnika Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) o sfabrykowanie postępowań karnych, wywieranie presji na bank oraz działania na korzyść konkurencji.
Właścicielka IBOX Banku Alona Szewcowa
Niedawno finansistka ponownie powróciła do tej sprawy. Na swoim profilu na Facebooku opublikowała listę urzędników, których uważa za zamieszanych w likwidację banku i wywieranie presji na firmę. Powodem była decyzja Najwyższego Sądu Antykorupcyjnego o konfiskacie majątku byłego szefa wydziału śledczego BEB, Olega Jaszczuka. Następnie Alona Szewcowa zaczęła prowadzić własny dziennik pod tytułem „P-2023” (rok, w którym odebrano jej bank i wszczęto sfabrykowane postępowanie karne).
Jedną z pierwszych osób wpisanych na tę listę był Artem Szyło. Alona Szewcowa oświadczyła, że nie zamierza zapomnieć o tych, którzy – jej zdaniem – podejmowali decyzje dotyczące IBOX Banku, wszczynali postępowania karne i wykorzystywali swoje stanowiska do wywierania presji. „Chcę, aby każde z tych pytań znalazło odpowiedź – nie w mediach społecznościowych, ale w ramach niezależnego śledztwa i sprawiedliwego postępowania sądowego” – napisała właścicielka banku. Podkreśliła również, że będzie domagać się zbadania działalności Szyło na drodze sądowej.
W materiałach dotyczących działalności Shila wspomniano również o branży hazardowej 1XBET (rosyjskie kasyno), która wkroczyła na rynek ukraiński w 2022 roku, a dokładnie na początku 2022 roku za pośrednictwem spółki „Tvoja bettingowa kompania”. Działalność przedsiębiorstwa z kraju agresora była konsultowana i obsługiwana przez kancelarie prawne powiązane z Artemem Shilem. Osobno śledztwo badało pochodzenie jego aktywów, możliwe mechanizmy legalizacji nielegalnych dochodów i ustaliło, że część środków przepływała przez sieć salonów kosmetycznych 365 Studio, należących do żony Szyla, Iryny (obecnie para jest rozwiedziona, prawdopodobnie fikcyjnie). Według danych śledztwa za pośrednictwem tych placówek pod pozorem wpływów gotówkowych zalegalizowano około 18 mln UAH. Łącznie nielegalne dochody, które wiąże się z działalnością byłego urzędnika, oszacowano na ponad 175 mln UAH.
Ugoda opiewająca na setki milionów i zeznania przeciwko innym oskarżonym
Finansowa część ugody z Shilem przewiduje znaczne wypłaty i wydatki. Chodzi o grzywnę w wysokości 204 mln hrywien, która ma być spłacana w ratach kwartalnych po 51 mln hrywien, specjalną konfiskatę środków oraz trzech mieszkań w kompleksie mieszkaniowym „Nowopecherskie Lipki” o łącznej wartości 325,7 mln hrywien, a także zwrot 60 mln hrywien strat poniesionych przez „Ukrzaliznyczę”. Zobowiązał się również przekazać kolejne 80 mln hrywien na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy za pośrednictwem fundacji „Wróć żywy”.
Oprócz sankcji materialnych Szyło ma złożyć zeznania obciążające innych pracowników Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) oraz urzędników wyższego szczebla, a także przekazać informacje dotyczące innego przestępstwa, które jest obecnie przedmiotem śledztwa prowadzonego przez Narodowe Biuro ds. Zwalczania Korupcji (NABU). O czym ma zeznawać Szyło, nie zostało na razie ujawnione ze względu na tajemnicę śledztwa.
Jak działał schemat w zakresie zamówień publicznych „Ukrzaliznyci”
Główne postępowanie karne, w którym Szyło przyznał się do winy, dotyczy sprzeniewierzenia środków „Ukrzaliznyci” podczas zamówień publicznych. Według wersji śledztwa członkowie grupy zorganizowali schemat z wykorzystaniem tzw. „back office”, który pomagał wyprowadzać pieniądze i legalizować nielegalne dochody.
Jeden z epizodów dotyczył zakupu transformatorów mocy. Straty z tego tytułu oszacowano na około 95 mln hrywien. Zgodnie z materiałami oskarżenia, gdy w przetargu pojawili się ukraińscy dostawcy z tańszymi ofertami, z SBU napływały pisma dotyczące rzekomego zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego oraz możliwych powiązań firm z Rosją. W rezultacie korzystniejsze oferty zostały odrzucone, a kontrakt otrzymała inna firma. Sprzęt, według wersji śledztwa, zakupiono w Uzbekistanie za pośrednictwem bułgarskiej firmy pośredniczącej, a następnie odsprzedano kolejom po znacznie wyższej cenie.
Drugi epizod dotyczył zamówień na produkty kablowo-przewodowe. Śledztwo oszacowało straty na ponad 140 mln hrywien i stwierdziło, że członkowie grupy otrzymywali około 7% wartości każdego podpisanego kontraktu. Według wersji organów ścigania, Szilo zapewniał ochronę siłową i eliminację konkurentów, poseł Wiktor Bondar — wsparcie polityczne, a biznesmen Włodzimierz Kotляр odpowiadał za sieć spółek i podział środków.
Od Służby Bezpieczeństwa Ukrainy do ugody z prokuraturą: chronologia sprawy
Artem Szyło rozpoczął pracę w Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) w 2012 roku. Początkowo służył w oddziale w Charkowie, a następnie przeniósł się do Kijowa, gdzie zajmował się zwalczaniem cyberprzestępczości. W 2021 roku opuścił służbę i został doradcą zewnętrznym Biura Prezydenta. W tym okresie jego nazwisko wiązano z nieformalnym wpływem na przedsiębiorstwa państwowe, w szczególności na „Ukrzaliznyczę”. Zgodnie z informacjami zawartymi w przekazanych materiałach, na stanowiska kierownicze w jednostce ds. bezpieczeństwa kolei objęły wówczas osoby z jego otoczenia.
Latem 2022 roku Szilo powrócił do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) na zaproszenie Wasyla Maluka i stanął na czele Głównego Zarządu „I”. Jednostka ta zajmowała się kwestiami ochrony infrastruktury krytycznej. W ramach tej pracy urzędnik miał dostęp do obszarów związanych z kompleksem paliwowo-energetycznym, technologiami obronnymi oraz aktywami kryptograficznymi.
W marcu 2024 roku NABU i SAP poinformowały o ujawnieniu schematu korupcyjnego związanego z zakupami transformatorów mocy dla „Ukrzaliznyci”. W kwietniu tego samego roku Shylo został zatrzymany. Wówczas zaprzeczył on swojemu udziałowi w przestępstwach, ale później został zwolniony za kaucją w wysokości 30 mln hrywien. Następnie organy ścigania badały inne przypadki związane z zamówieniami publicznymi, działalność back-office oraz możliwe mechanizmy legalizacji środków. We wrześniu 2026 roku ujawniono, że Shil oraz jeszcze jeden oskarżony zamierzają zawrzeć ugody z organami śledczymi.
Na początku października 2026 roku WAKS zatwierdził ugodę z pośrednikiem nieruchomości Aleksandrem Liskowackim, którego oskarżano o pomoc w legalizacji środków uzyskanych w sposób przestępczy. Teraz sąd zatwierdził również ugodę dotyczącą Shila. W ten sposób sprawa dotycząca machinacji przy zamówieniach „Ukrzaliznyci” wkracza w nowy etap: część oskarżonych przyznaje się do winy i zawiera ugody z organami śledczymi, a uzyskane od nich zeznania mogą stać się podstawą do dalszego śledztwa.
